'Chìa khóa vàng' chinh phục môn Ngữ văn trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

Một tiết dạy học môn Ngữ văn lớp 12 của cô giáo Trần Thị Hà

Ngữ liệu nằm ngoài sách giáo khoa

Năm 2026 là năm thứ hai học sinh dự thi tốt nghiệp THPT theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Dù Bộ Giáo dục và Đào tạo không công bố đề minh họa, nhiều giáo viên nhận định cấu trúc đề thi môn Ngữ văn năm nay cơ bản giữ ổn định như năm 2025. Theo cô giáo Phạm Thị Xuân Rớt - giáo viên Ngữ văn, Trường THPT Chuyên Trần Hưng Đạo (phường Phú Thủy), đề thi năm nay vẫn gồm 2 phần: đọc hiểu 4 điểm và viết 6 điểm. Phần đọc hiểu gồm 5 câu hỏi theo các mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng; phần viết gồm một đoạn văn nghị luận và một bài văn nghị luận.

Điểm đáng chú ý là ngữ liệu trong đề thi tiếp tục nằm ngoài cả 3 bộ sách giáo khoa hiện hành. Điều này đồng nghĩa, học sinh không thể học thuộc lòng hay “đoán tủ” như trước. “‘Chìa khóa vàng” để mở cánh cửa đề thi năm nay chính là nắm chắc đặc trưng thể loại. Dù gặp một bài thơ, một truyện ngắn, một đoạn ký, tản văn, văn bản thông tin hay văn bản nghị luận chưa từng học, học sinh vẫn có thể xử lý nếu hiểu rõ bản chất của từng thể loại”, cô giáo Phạm Thị Xuân Rớt chia sẻ.

Cùng quan điểm, cô giáo Trần Thị Hà - Tổ trưởng tổ Ngữ văn, Trường THPT Phan Chu Trinh - Phan Thiết cho rằng, đề thi năm 2026 sẽ tiếp tục buộc học sinh phải học thật, hiểu thật. Theo cô giáo Hà, để tránh lạc đề và viết lan man, học sinh nên tự xây dựng cho mình một “công thức” làm bài. Cô gọi đó là công thức “3K”. “K1” là khoanh từ khóa. Học sinh cần đọc kỹ đề, gạch chân những từ ngữ quan trọng để xác định đúng yêu cầu. Chỉ cần hiểu sai một từ khóa, bài viết rất dễ lan man hoặc lạc đề. “K2” là kết hợp dẫn chứng. Trong các bài nghị luận, dẫn chứng phù hợp và tiêu biểu sẽ giúp tăng sức thuyết phục cho lập luận. Không chỉ nêu dẫn chứng, học sinh cần biết so sánh, chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt để làm nổi bật vấn đề. “K3” là kiểm soát thời gian. Một bài thi tốt không chỉ cần đúng và hay, mà còn phải hoàn thành đầy đủ. Vì vậy, việc phân chia thời gian hợp lý cho từng phần sẽ giúp học sinh tránh tình trạng thiếu ý hoặc bỏ dở bài viết.

Những lưu ý

Theo cô Phạm Thị Xuân Rớt, nhiều học sinh hiện nay thường trả lời chưa trọn vẹn ở dạng câu hỏi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ. Với dạng câu hỏi này, học sinh cần chỉ ra được biện pháp tu từ được sử dụng, nêu tác dụng về nghệ thuật, tác dụng về nội dung và thái độ, tình cảm của tác giả. Tương tự, với câu hỏi yêu cầu rút ra thông điệp, học sinh không nên chép nguyên một câu trong văn bản. Điều quan trọng là phải biết suy nghĩ, khái quát và diễn đạt bằng chính tiếng nói của mình. Đề hỏi gì thì trả lời đúng điều đó. Không cần viết dài, càng không nên biến phần đọc hiểu thành một đoạn văn dài dòng.

Còn theo cô giáo Trần Thị Hà, khó khăn lớn nhất của nhiều học sinh hiện nay là còn lúng túng trước những ngữ liệu mới, trong khi kỹ năng lập luận và diễn đạt chưa thật sự trôi chảy. Nhiều em có ý nhưng chưa biết triển khai, dẫn đến bài viết thiếu chiều sâu hoặc chưa đủ sức thuyết phục. Để khắc phục điều đó, giáo viên cần cho học sinh luyện tập thường xuyên với nhiều dạng văn bản mới, hướng dẫn từng bước từ cách đọc đề, xác định yêu cầu đến xây dựng dàn ý và triển khai bài viết.

Theo các giáo viên Ngữ văn, trong bối cảnh đề thi ngày càng đề cao năng lực tư duy, học sinh không thể chỉ học thuộc mở bài, thân bài, kết bài theo khuôn mẫu. Điều cần thiết hơn là luyện viết thường xuyên, đọc nhiều, cập nhật thời sự và tập cho mình thói quen suy nghĩ độc lập...