Sau lùm xùm thi khoa học kỹ thuật quốc gia: Bộ GD&ĐT đã làm gì?

5 chuyên gia đánh giá dự án nghi vấn 'đạo văn'

Thưa ông, sau khi trao giải nhất cho học sinh trong cuộc thi năm nay, đã có những ý kiến phản ánh đề tài học sinh trùng với đề tài nghiên cứu của nhà khoa học khác. Hiện tại, Bộ GD&ĐT đã xem xét sự việc đến đâu?

Từ ngày 20-22/3/2026, Bộ GD&ĐT đã tổ chức Cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩ thuật (KHKT) dành cho học sinh THCS và học sinh THPT năm học 2025-2026. Căn cứ vào kết quả chấm thi và đề xuất của Hội đồng Ban Giám khảo, Bộ GD&ĐT đã công bố 145 giải (14 Giải Nhất, 29 Giải Nhì, 44 Giải Ba và 54 Giải Tư).

Sau khi có ý kiến phản ánh trên mạng xã hội về dự án đạt giải Nhất của Cuộc thi, Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo đơn vị tham gia cuộc thi xác minh phản ánh.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, ngày 1/4, Sở GD&ĐT Ninh Bình đã có báo cáo về việc rà soát nội dung phản ánh liên quan đến dự án đoạt giải Nhất của tỉnh Ninh Bình tại Cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2025-2026.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông Thái Văn Tài (Bộ GD&ĐT)

Theo báo cáo, Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy đã thực hiện nghiêm túc công tác lựa chọn ý tưởng, phê duyệt kế hoạch và tuyển chọn dự án tham gia cấp tỉnh theo đúng quy chế, hướng dẫn; quy trình, thời gian và đối tượng nghiên cứu thực hiện.

Toàn bộ hồ sơ đã được thẩm định tại cấp tỉnh và nộp về Ban Tổ chức Cuộc thi cấp quốc gia. Việc tổ chức cuộc thi ở cấp tỉnh đã được công khai đến mọi tổ chức cá nhân quan tâm, kết quả đánh giá và lựa chọn dự thi cấp quốc gia được thông báo bằng văn bản chi tiết đến từng đơn vị dự thi. Dự án dự thi có đầy đủ hồ sơ hợp lệ, đảm bảo đúng quy chế.

Ngày 3/4, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành quyết định thành lập Tổ tư vấn đánh giá dự án đoạt giải để tư vấn đánh giá dự án “Phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống” của 2 học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy, Sở GD&ĐT Ninh Bình. Thành viên tổ tư vấn bảo đảm các tiêu chí theo quy định.

Căn cứ các tiêu chí, 5 chuyên gia có trình độ tiến sĩ trở lên đến từ các cơ sở giáo dục đại học và viện nghiên cứu có uy tín đã nghiên cứu dự án đoạt giải (tiến hành nghiên cứu thẩm định, đánh giá sự trùng lặp nội dung đề tài, xem xét tính khả thi quá trình thí nghiệm, thực nghiệm của dự án) và tổ chức cuộc họp của Tổ tư vấn.

Kết quả cho thấy, với sự hướng dẫn của giáo viên và người hướng dẫn khoa học, căn cứ hồ sơ dự thi của học sinh, các em học sinh hoàn toàn có thể thực hiện được dự án này.

Các nội dung liên quan đến việc tổng hợp vật liệu dựa trên những quy trình đã được tối ưu hóa mà giáo viên và người hướng dẫn đưa ra thì học sinh hoàn toàn có thể thực hiện được.

Lãnh đạo Bộ GD&ĐT trao giải Nhất cho các dự án năm nay.

Việc phân tích kết quả của một số phép đo như DTA, XRD, FT-IR học sinh có thể hiểu và tiến hành được. Bởi những kiến thức này có trong chương trình phổ thông mà các em được học.

Các trang thiết bị để thực hiện các thí nghiệm từ việc chế tạo đến khảo sát các tính chất của vật liệu đều có sẵn tại các trung tâm nghiên cứu của Việt Nam, như: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia, Đại học Bách khoa Hà Nội,... nên việc thu thập dữ liệu từ các phép đo ở trong nước hoàn toàn có thể đáp ứng được mục tiêu và nội dung nghiên cứu của dự án.

Với kế hoạch nghiên cứu được đề ra, việc thực hiện các công việc dựa trên những quy trình đã được kiểm chứng và có độ lặp lại cao hoàn toàn khả thi dưới sự hướng dẫn của giáo viên và tư vấn của các nhà khoa học.

Dựa trên số liệu kiểm tra đạo văn và những công bố, không ghi nhận dấu hiệu trùng lặp do đạo văn với các công trình đã công bố trước đó (kết quả check turnitin với độ trùng lặp nằm trong quy định cho phép với các công trình công bố).

Ngoài ra, đây không phải là nghiên cứu khoa học có tính mới tuyệt đối mà chỉ có tính mới tương đối, có tính sáng tạo và giá trị trong thực tiễn, phù hợp với năng lực nghiên cứu ở bậc phổ thông. Khác với các nghiên cứu trước thường tập trung chuyên sâu vào một tính năng riêng lẻ, đề tài này nghiên cứu về xây dựng hệ vật liệu PU composite có khả năng cân bằng đồng thời giữa chống cháy - cách nhiệt - kháng vi sinh, thông qua tối ưu hóa hàm lượng và sự phân tán của chất được thêm vào.

Các chuyên gia cũng xác định, đề tài có giá trị ứng dụng cao đồng thời có thể làm cơ sở cho dự án ứng dụng hoặc sáng chế học sinh - sinh viên trong lĩnh vực vật liệu chức năng và công nghệ nano.

Tổng thể, đề tài không có dấu hiệu sao chép hay đạo văn mà thể hiện rõ sự kế thừa có chọn lọc kết hợp với quá trình thực nghiệm độc lập và phân tích khoa học, qua đó tạo ra những kết quả có ý nghĩa và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đã đề ra.

Đề tài có sử dụng các phương pháp và hướng tiếp cận phổ biến trong lĩnh vực vật liệu polymer. Tuy nhiên, đây là các phương pháp chuẩn, được chấp nhận rộng rãi trong nghiên cứu khoa học. Nhóm nghiên cứu đã chủ động thiết kế thí nghiệm, lựa chọn vật liệu, điều chỉnh quy trình và xây dựng hệ số liệu riêng, thể hiện tính độc lập trong triển khai, do đó không có cơ sở kết luận là sao chép hay đạo văn.

Về tính khả thi, nội dung nghiên cứu đã được giới hạn hợp lí, tập trung vào một số tính chất trọng tâm và sử dụng các vật liệu, thiết bị có thể tiếp cận trong điều kiện phòng thí nghiệm hiện có. Kế hoạch thực hiện theo các giai đoạn rõ ràng cho thấy đề tài hoàn toàn có thể triển khai và hoàn thành trong thời gian đã đề ra.

Các phương pháp nghiên cứu trong các tài liệu tham khảo, cũng như của nhóm tác giả học sinh là các phương pháp khoa học, tin cậy, được công nhận và được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực khoa học vật liệu. Các công bố của cộng đồng khoa học cũng sử dụng các phương pháp đó và áp dụng vào các đối tượng nghiên cứu/ứng dụng khác nhau.

Có thiết bị tra cứu và kiểm tra sự trùng lặp dự án

Năm ngoái, Bộ GD&ĐT cũng đã hủy giải thưởng của một nhóm học sinh. Từ những sự việc đó, Bộ có thể cho biết, quy trình chấm thi ra sao và sắp tới đơn vị có điều chỉnh quy trình chấm này chặt chẽ hơn để đảm bảo tính liêm chính, khoa học và công bằng cho các dự án?

Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư quy định rõ trách nhiệm về tính liêm chính khoa học đối với giáo viên hướng dẫn dự án và đơn vị cử, chọn dự án dự thi cấp quốc gia như: “Người hướng dẫn nghiên cứu chịu trách nhiệm về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học; bảo đảm yêu cầu đối với dự án dự thi theo các quy định”.

Quy trình chấm thi năm nay được thực hiện gồm 2 phần: phần I “Đánh giá Báo cáo tóm tắt kết quả thực hiện dự án dự thi”; phần II “Trình bày của thí sinh”.

Phần I, mỗi dự án được 5 giám khảo chấm thi độc lập, mỗi giám khảo tiến hành chấm độc lập trên báo cáo tóm tắt của từng dự án và cho điểm trên 1 Phiếu đánh giá dự án dự thi và các tiêu chí đánh giá với tổng điểm tối đa là 65 điểm.

Kết quả đánh giá của dự án dự thi là điểm trung bình cộng của các giám khảo (làm tròn đến 1 chữ số thập phân). Nếu điểm đánh giá của giám khảo lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình, loại bỏ điểm của giám khảo đó và tính lại điểm trung bình cộng của các giám khảo còn lại.

Nếu trên 50% giám khảo có điểm đánh giá lệch 20% so với điểm trung bình cộng của các giám khảo chấm thi thì Trưởng Ban Giám khảo tổ chức họp các giám khảo chấm dự án đó để cùng thảo luận, thống nhất điểm đánh giá theo các tiêu chí.

Phần II, Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo tổ chức cho giám khảo bốc thăm chấm ngẫu nhiên. Mỗi giám khảo phỏng vấn độc lập tại gian trưng bày của dự án được phân công và chấm điểm tối đa 35 điểm. Mỗi dự án được giám khảo chấm, cho điểm trên 01 Phiếu đánh giá.

Thí sinh trình bày tóm tắt về dự án và sử dụng các hình ảnh, video clip để minh họa trong khoảng thời gian quy định. Thời gian phỏng vấn không quá 15 phút/dự án, chỉ có 1 giám khảo phỏng vấn thí sinh tại một thời điểm; trong suốt quá trình phỏng vấn thí sinh, máy ghi âm luôn duy trì hoạt động.

Kết quả đánh giá Phần II của dự án là trung bình cộng điểm của các giám khảo (làm tròn đến 1 chữ số thập phân). Nếu điểm của 1 giám khảo lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình cộng, loại bỏ điểm đó và tính lại trung bình của các giám khảo còn lại.

Nếu có trên 50% số giám khảo lệch từ 20% trở lên, Trưởng Ban Giám khảo tổ chức họp để thảo luận, thống nhất điểm đánh giá theo các tiêu chí; lập biên bản có chữ kí của Trưởng Tiểu ban và các giám khảo tham gia đánh giá dự án đó. Trưởng Tiểu ban Giám khảo lĩnh vực/nhóm lĩnh vực thực hiện việc nhập điểm cho những dự án dự thi được chấm chung.

Để bảo đảm liêm chính trong học thuật khi thẩm định hồ sơ các dự án, Hội đồng thẩm định hồ sơ đã thực hiện quét độ trùng lặp và gửi hồ sơ đến Hội đồng chấm thi.

Trong quá trình chấm thi, Ban Tổ chức chuẩn bị sẵn thiết bị và phần mềm để các thành viên Ban Giám khảo tra cứu và kiểm tra sự trùng lặp về nội dung của các dự án.

Bộ GD&ĐT tiếp tục tổ chức cuộc thi

Một số dự án nghiên cứu khoa học đối với học sinh THCS – THPT hiện nay được cho là vượt tầm, quá sức của các em nhưng Ban giáo khảo vẫn đánh giá cao, trao giải. Khi có những ý kiến trái chiều, uy tín của cuộc thi bị ảnh hưởng, học sinh cũng phần nào mất niềm tin. Có ý kiến cho rằng, đã đến lúc nên dẹp bỏ cuộc thi vì không còn mang ý nghĩa, mục đích tốt đẹp như ban đầu? Ý kiến của Bộ GD&ĐT ra sao trước những ý kiến này?

Cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT được Bộ GD&ĐT tổ chức nhằm tích cực triển khai thực hiện chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển khoa học, kĩ thuật.

Cuộc thi nhằm khuyến khích học sinh nghiên cứu khoa học, kĩ thuật, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn; tạo cơ hội để học sinh giới thiệu kết quả nghiên cứu khoa học, kĩ thuật; tăng cường trao đổi, giao lưu văn hóa, giáo dục giữa các địa phương và hội nhập quốc tế.

Với mục tiêu đó, không chỉ tổ chức tại Việt Nam, các nước trong khu vực và trên thế giới đã tổ chức cuộc thi cấp quốc gia và tham gia Hội thi Khoa học kĩ thuật quốc tế ISEF (Hội thi năm 2025 quy tụ gần 1.700 học sinh từ hơn 60 quốc gia với hơn 1.000 dự án).

Việc nghiên cứu khoa học có tính kế thừa, học sinh có thể tiếp cận các tiến bộ khoa học công nghệ thông qua nguồn tài liệu tham khảo phong phú và sử dụng các công cụ tìm kiếm nhất là trong điều kiện có sự hỗ trợ của AI. Học sinh có đam mê nghiên cứu khoa học đều có sự tìm hiểu về lĩnh vực mình quan tâm, có sự chuẩn bị trước từ ý tưởng, kế hoạch và các nội dung nghiên cứu. Việc học sinh thực hiện các đề tài là hoàn toàn khả thi với sự hỗ trợ của tập thể giáo viên hướng dẫn, người hướng dẫn khoa học và các chuyên gia.

Nhờ sự hỗ trợ của các trung tâm nghiên cứu, các phòng thí nghiệm nên việc thu thập dữ liệu từ các phép đo ở trong nước hoàn toàn có thể đáp ứng được mục tiêu và nội dung nghiên cứu của học sinh.

Nếu tiếp tục duy trì cuộc thi, Bộ GD&ĐT có giải pháp nào đảm bảo mục tiêu tốt đẹp là nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu trong học sinh các trường phổ thông?

Trong những năm tiếp theo, Bộ GD&ĐT mong muốn, không chỉ ở cuộc thi này, mà hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật tiếp tục được đẩy mạnh, thu hút, tạo niềm đam mê cho các em học sinh ở bậc phổ thông.

Hoạt động này tiếp tục nhận được sự đồng hành, hướng dẫn của đội ngũ giáo viên, sự quan tâm của các cơ sở giáo dục và toàn xã hội để tạo nên một hệ sinh thái nghiên cứu khoa học phát triển cho học sinh ngay từ bậc phổ thông. Từ đó, học sinh sẽ có được những nền tảng vững chắc trong học tập và nghiên cứu ở chặng đường cao hơn.

Cảm ơn ông!