Chiếc bẫy tre giữ hồn nghề biển

Ngư dân xóm Bóng chuẩn bị những chiếc bóng mực bằng tre trước chuyến ra khơi

Kết tinh tri thức làng biển

Chiều xuống, khi ánh nắng cuối ngày dần nhạt trên mặt biển, ông Nguyễn Xớt, ngư dân xóm Bóng (thôn An Phú, xã Long Phụng), lại cặm cụi bên những chiếc bóng mực. Đôi bàn tay chai sần vì gió biển thoăn thoắt kiểm tra từng nan tre, vá lại những mắt lưới, thay lớp lá đủng đỉnh đã cũ để chuẩn bị cho chuyến ra khơi vào rạng sáng hôm sau.

Thoạt nhìn, bóng mực chỉ là một chiếc bẫy đơn sơ. Khung được uốn bằng tre thành hình vòm, bao quanh bằng lưới mắt nhỏ. Phía trên phủ lá đủng đỉnh hoặc ni lông màu đen tạo khoảng tối, bên trong treo chùm bông gòn hoặc trứng mực nhằm tái hiện môi trường sinh sản tự nhiên.

Chiếc bóng mực được đan bằng tre, phủ lưới và lá đủng đỉnh

Sự mộc mạc ấy lại chứa đựng cả một kho tàng kinh nghiệm được chắt lọc qua nhiều thế hệ ngư dân.

Ông Nguyễn Xớt cho biết, chiếc bóng muốn "dụ" được mực thì phải luôn sạch và mát. Sau mỗi chuyến biển, bóng đều được đưa lên bờ chà rửa kỹ để loại bỏ mùi tanh. Lớp lá đủng đỉnh phía trên giúp giảm nhiệt, tạo cảm giác an toàn. Khi phát hiện nơi thích hợp để sinh sản, mực lá sẽ tự chui vào và mắc lại bên trong.

Không cần lưỡi câu, không sử dụng ánh đèn công suất lớn hay các thiết bị hiện đại, nghề bóng mực dựa hoàn toàn vào tập tính sinh sản tự nhiên của mực lá. Cách đánh bắt ấy vừa khai thác hiệu quả nguồn lợi thủy sản, vừa hạn chế tác động đến môi trường biển và các loài sinh vật khác.

Theo các bậc cao niên, nghề bóng mực đã có từ thời cha ông. Cũng chính từ nghề đặc biệt này mà vùng ven biển được người dân gọi là xóm Bóng. Trải qua nhiều thế hệ, phương thức khai thác độc đáo ấy dần lan sang một số địa phương ven biển khác của Quảng Ngãi, nhưng xóm Bóng vẫn được xem là nơi lưu giữ rõ nét nhất nghề truyền thống này.

Những chiếc "bóng" bẫy mực theo thuyền máy ra vùng biển cách bờ khoảng 1-1,5 hải lý, nơi mực lá thường sinh sản

Gìn giữ sinh kế và bản sắc ven biển Quảng Ngãi

Khoảng 4 giờ sáng, ngư dân Trương Ngọc Sanh đã điều khiển chiếc thuyền máy nhỏ hướng ra vùng biển cách bờ từ 1-1,5 hải lý để thả và thu bóng.

Những chiếc bóng được thả tại khu vực có gò cát và rạn san hô, ở độ sâu khoảng 5-7m nơi mực lá thường tìm đến sinh sản. Sau nhiều giờ ngâm dưới biển, từng chiếc bóng được kéo lên. Có chiếc trống không, có chiếc lại lấp ló những con mực lá còn sống, óng ánh dưới làn nước.

Ngư dân thả bóng mực tại khu vực có rạn san hô và gò cát, nơi mực lá thường tìm đến sinh sản

Theo ông Sanh, gia đình ông duy trì khoảng 40 chiếc bóng. Mỗi ngày thu được từ 3-5kg mực, những hôm gặp luồng mực lớn có thể đạt khoảng 10kg. Nếu mực xuất hiện nhiều, đầu giờ chiều ông lại tiếp tục ra kéo thêm một chuyến trước khi trở về bến.

Mùa bóng mực kéo dài từ tháng 2 đến tháng 8 âm lịch, rộ nhất vào tháng 4 và tháng 5. Mực được bắt khi còn sống nên giữ nguyên độ tươi ngon, được thương lái thu mua với giá khoảng 350.000-400.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân.

Sau nhiều giờ ngâm dưới biển, ngư dân kéo từng chiếc bóng lên để thu hoạch mực lá

Ngày nay, giữa sự phát triển mạnh mẽ của các phương thức khai thác hiện đại, xóm Bóng chỉ còn hơn chục ngư dân kiên trì gắn bó với nghề.

Mực lá còn sống được bắt bằng bóng mực nên giữ nguyên độ tươi ngon và giá trị thương phẩm cao

Trong từng nan tre được uốn cong, từng tấm lá đủng đỉnh phủ kín mái bóng hay những chuyến thuyền ra khơi lúc tinh mơ là cả một kho tàng tri thức dân gian được truyền nối bằng kinh nghiệm và tình yêu biển cả. Đó là thứ tri thức không được ghi chép trong sách vở mà được lưu giữ bằng bàn tay, bằng ký ức và bằng nhịp sống của nhiều thế hệ ngư dân.

Mực khai thác bằng bóng mực luôn được thương lái thu mua với giá cao, mang lại thu nhập ổn định cho ngư dân

Nghề bóng mực không chỉ tạo sinh kế mà còn trở thành một phần bản sắc văn hóa của cư dân ven biển Quảng Ngãi. Những chiếc bẫy tre giản dị không chỉ giữ lại những con mực lá tươi ngon, mà còn gìn giữ một lối sống biết thuận theo tự nhiên, biết trân trọng nguồn lợi biển và gìn giữ nghề cha ông.

Những chiếc bóng tre vẫn theo ngư dân ra khơi, gìn giữ một nghề biển truyền thống độc đáo của Quảng Ngãi

Giữ được nghề bóng mực hôm nay cũng chính là giữ lại một mảnh hồn của làng biển Quảng Ngãi, nơi những giá trị truyền thống vẫn lặng lẽ tồn tại giữa sóng gió thời gian, như những chiếc bóng tre ngày ngày theo con nước ra khơi rồi lại trở về cùng câu chuyện của biển.