'Giữ hồn' Đồng Tháp Mười từ những trải nghiệm bản địa

KHI NÔNG DÂN KỂ CHUYỆN ĐỒNG THÁP MƯỜI

Sau những cơn mưa đầu mùa, VQG Tràm Chim khoác lên mình một màu xanh non của cỏ mới. Đó cũng là lúc vùng đất ngập nước bước vào mùa sinh trưởng sôi động nhất.

Du khách tham quan hệ sinh thái đất ngập nước Vườn Quốc gia Tràm Chim, nơi đang phát triển nhiều sản phẩm trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa.

Với người dân Đồng Tháp Mười, đây là khoảng thời gian quen thuộc của những chuyến dỡ chà cá, bắt chuột đồng, những công việc từng gắn với cuộc sống mưu sinh qua nhiều thế hệ ở vùng đất này.

Ngày nay, những công việc ấy không còn đơn thuần là kế sinh nhai, mà trở thành những trải nghiệm được nhiều du khách tìm kiếm khi đến VQG Tràm Chim.

Theo anh Trần Văn Tiến, Tổ trưởng Tổ du lịch chà chuột VQG Tràm Chim, sau những cơn mưa đầu mùa, cỏ non phát triển mạnh, trở thành nguồn thức ăn dồi dào nên chuột đồng mập, thịt săn chắc và thơm ngon nhất trong năm. Người dân từ lâu đã dựa vào quy luật ấy để chọn thời điểm chất chà và bắt chuột.

Không riêng chuột đồng, những đống chà cá dưới các tuyến kinh, lung trũng cũng là kết quả của kinh nghiệm tích lũy qua nhiều đời. Những nhánh cây được bó lại, thả xuống nước để tạo nơi trú ngụ cho cá, tôm và nhiều loài thủy sinh. Đến ngày dỡ chà, người dân dùng lưới bao quanh rồi nhẹ nhàng tháo từng lớp cây để thu hoạch.

Những hình ảnh từng rất đỗi quen thuộc với cư dân Đồng Tháp Mười nay lại trở thành trải nghiệm mới lạ đối với khách du lịch. Từ cảm giác bỡ ngỡ ban đầu, ai cũng hào hứng khi được cùng người dân lội đồng, kéo lưới, dỡ chà, hồi hộp chờ những con cá quẫy mình dưới làn nước hay nhanh tay đón những chú chuột đồng lao ra khỏi đống chà.

Ở đó, không còn khoảng cách giữa người hướng dẫn và du khách. Mọi người cùng làm, cùng cười và cùng lắng nghe những câu chuyện về một thời khai hoang mở đất, khi con người biết nương theo quy luật của thiên nhiên để tạo dựng cuộc sống.

Anh Trần Văn Tiến chia sẻ, trước đây những công việc này đơn giản chỉ là cách kiếm thêm thức ăn cho gia đình. Giờ đây, khi trở thành sản phẩm du lịch, bà con vừa có thêm thu nhập, vừa có dịp giới thiệu với du khách về nếp sống, tập quán và văn hóa của cư dân Đồng Tháp Mười.

SẢN PHẨM DU LỊCH TỪ VĂN HÓA BẢN ĐỊA

Điều làm nên sức hút của những hoạt động trải nghiệm này không nằm ở việc bắt được bao nhiêu cá hay chuột đồng, mà ở những câu chuyện phía sau mỗi trải nghiệm.

Hoạt động dỡ chà cá mang đến cho du khách cơ hội trải nghiệm tập quán khai thác thủy sản truyền thống của cư dân Đồng Tháp Mười.

Mỗi bó chà được dựng lên đều chứa đựng tri thức dân gian được đúc kết qua nhiều thế hệ. Người dân biết chọn dòng nước, chọn loại cây, hiểu tập tính của từng loài thủy sản, tính toán thời điểm thu hoạch sao cho phù hợp với nhịp vận động của thiên nhiên.

Bắt chuột đồng cũng vậy. Đó không chỉ là công việc lao động, mà còn là sự am hiểu về mùa nước, về thảm thực vật và tập tính sinh trưởng của loài vật gắn bó với đồng ruộng. Chính những tri thức bản địa ấy đang trở thành nguồn tài nguyên đặc biệt của du lịch Tràm Chim.

Em Nguyễn Mai Thảo, sinh viên năm 2, ngành Văn hóa du lịch và Công tác xã hội, Trường Đại học Đồng Tháp cho biết: “Dù sinh ra ở Đồng Tháp nhưng đây là lần đầu tiên em được trực tiếp trải nghiệm bắt chuột đồng. Khi còn nhỏ, em chỉ nghe ông bà kể chuyện, hôm nay được tự tay tham gia, rồi cùng mọi người chế biến thành món ăn, em hiểu hơn rất nhiều về cuộc sống của cư dân Đồng Tháp Mười ngày trước. Đây sẽ là những câu chuyện quý để em giới thiệu đến khách du lịch”.

Không chỉ tạo nên sự khác biệt cho hành trình khám phá VQG Tràm Chim, sự tham gia của người dân còn mang đến tính chân thực mà khó có sản phẩm du lịch nào thay thế được.

Người dân không chỉ cung cấp dịch vụ, mà trở thành người kể chuyện, truyền lại những kinh nghiệm lao động, tập quán sinh hoạt và ký ức về một vùng Đồng Tháp Mười thuở khai hoang.

Trong thời gian tới, nhằm tạo thêm sức hút cho sản phẩm du lịch của VQG Tràm Chim, Khu Du lịch Tràm Chim có kế hoạch tiếp tục phát triển các sản phẩm theo mùa như: Ngắm chim sinh sản, mùa chim di cư, mùa hoa nhĩ cán tím, hoa súng, hoa sen... để mỗi thời điểm trong năm, VQG Tràm Chim đều có những câu chuyện riêng dành cho du khách.

Theo ông Phạm Đức Hòa, Giám đốc Khu Du lịch Tràm Chim, trực thuộc VQG Tràm Chim, quá trình xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng mới vẫn còn không ít khó khăn.

Sinh viên Trường Đại học Đồng Tháp cùng người dân địa phương trải nghiệm hoạt động dỡ chà chuột - tập quán mưu sinh của cư dân Đồng Tháp Mười xưa.

Nhiều hộ dân chưa quen với cách làm du lịch, kỹ năng đón tiếp, phục vụ và kể chuyện cho du khách còn hạn chế. Việc chuyển từ tập quán lao động hằng ngày thành một sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn cũng cần thời gian để cùng nhau điều chỉnh, hoàn thiện.

Do đó, trong thời gian tới, Khu Du lịch Tràm Chim sẽ tiếp tục đồng hành lâu dài với người dân, hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm và cùng bà con xây dựng những sản phẩm ngày càng chuyên nghiệp hơn nhưng vẫn giữ được sự mộc mạc, chân thật vốn có của Đồng Tháp Mười.

Đơn vị phối hợp với người dân vùng đệm xây dựng nhiều sản phẩm trải nghiệm như: Chất chà, dỡ chà cá, bắt chuột đồng, bơi xuồng và các hoạt động theo mùa nhằm tái hiện đời sống của cư dân Đồng Tháp Mười xưa.

Mục tiêu không chỉ là tạo thêm sản phẩm trải nghiệm đa dạng cho du khách, mà còn giúp người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, cùng tham gia gìn giữ những giá trị văn hóa gắn với vùng đất ngập nước.

GIÁM ĐỐC KHU DU LỊCH TRÀM CHIM TRỰC THUỘC VƯỜN QUỐC GIA TRÀM CHIM PHẠM ĐỨC HÒA

Khi người dân có thêm thu nhập từ du lịch, bà con sẽ gắn bó hơn với quê hương và cùng VQG Tràm Chim bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, gìn giữ văn hóa bản địa.

Đó cũng là hướng đi mà VQG Tràm Chim đang lựa chọn, không chỉ khai thác vẻ đẹp của hệ sinh thái đất ngập nước, mà còn đánh thức những giá trị văn hóa đã gắn bó với cư dân vùng đệm suốt nhiều thế hệ.

Mỗi đống chà, mỗi chuyến dỡ cá hay mỗi câu chuyện về mùa chuột đồng đầu mùa đều trở thành một phần của hành trình khám phá Đồng Tháp Mười.

Khi người dân được đứng ở vị trí trung tâm của sản phẩm du lịch, những ký ức về vùng đất khẩn hoang không còn nằm yên trong lời kể của người lớn tuổi, mà tiếp tục được trao truyền qua từng chuyến trải nghiệm.

Đó cũng là cách để VQG Tràm Chim vừa làm giàu sản phẩm du lịch, vừa giữ được hồn cốt của Đồng Tháp Mười bằng chính những điều bình dị nhất.