Chiếc trống khổng lồ trị giá 4 tỷ đồng và câu chuyện giữ nghề ở Lâm Yên

Chiếc trống 4 tỷ đồng

Ở xứ Quảng, người dân vẫn lưu truyền câu “Trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều”, để nhắc về những làng nghề thủ công nổi tiếng. Theo các bậc cao niên, nghề làm trống ở Lâm Yên, xã Vu Gia, TP Đà Nẵng, xuất hiện hơn hai thế kỷ trước và được dòng họ Phan truyền từ đời này sang đời khác. Đã có thời, tiếng đục, tiếng cưa vang lên từ nhiều xưởng trong làng. Thời hoàng kim, Lâm Yên có gần 30 hộ làm trống.

Trong dòng chảy ấy, ông Phan Văn Hiệp (51 tuổi, ngụ xã Vu Gia) - truyền nhân đời thứ 7 của dòng họ Phan, là một trong những người vẫn bền bỉ giữ nghề. Ông Hiệp sinh ra, lớn lên ở Lâm Yên và từ nhỏ đã theo cha cùng ông nội học từng công đoạn làm trống. Hơn 10 tuổi, cậu bé Hiệp đã có thể làm những phần việc cơ bản để tạo nên chiếc trống vừa tròn, đẹp, chắc, vừa có âm thanh vang xa.

“Ngày trước, gia đình tôi chủ yếu làm trống bằng những thanh gỗ ghép. Đó là các loại trống nhỏ, phục vụ trường học, nhà thờ và sinh hoạt cộng đồng”, ông Hiệp kể và cho hay, trước năm 1990, gỗ ghép là vật liệu quen thuộc của xưởng. Sau khi Nhà nước có chủ trương đóng cửa rừng, gia đình ông chuyển sang sử dụng gỗ khối nhập khẩu. Từ đây, những chiếc trống lớn dần xuất hiện, mở ra một hướng đi mới cho nghề truyền thống.

Gỗ khối nhập khẩu được dùng để làm những chiếc trống lớn.

Đầu năm nay, xưởng ông Hiệp nhận một đơn hàng đặc biệt từ Đồng Nai. Đó là chiếc trống dài gần 6m, đường kính khoảng 2,3m, trị giá 4 tỷ đồng. Khối gỗ nguyên liệu được đưa về xưởng, bắt đầu hành trình trở thành một chiếc trống “khổng lồ”. Lúc này, người thợ phải khoét rỗng phần ruột, tạo dáng rồi phơi trong thời gian dài để gỗ ổn định, hạn chế nứt vỡ. Khi thân trống đạt yêu cầu mới tiếp tục bịt da, hoàn thiện và làm đế.

Theo ông Hiệp, một sản phẩm có kích thước đặc biệt như vậy không cho phép người thợ nóng vội. Chỉ một sơ suất trong quá trình xử lý gỗ cũng có thể ảnh hưởng đến độ bền và âm thanh của trống. Cứ như thế suốt nhiều tháng, những người thợ miệt mài bên khối gỗ lớn, từng đường đục, nhát cưa đều được tính toán kỹ lưỡng.

“Những đơn hàng lớn như vậy khiến chúng tôi rất vui. Nghề có lúc thăng trầm, nhưng khi có khách đặt những sản phẩm giá trị, người thợ cũng vững tâm hơn để tiếp tục”, ông Hiệp chia sẻ.

Để biến một khối gỗ thành thân trống, người thợ phải mất nhiều ngày cưa, đục rỗng ruột, tạo hình rồi phơi nắng. Mỗi công đoạn đều cần sự kiên nhẫn. Trống càng lớn, yêu cầu về nguyên liệu và tay nghề càng cao.

Những thân trống lớn được cơ sở ông Hiệp gia công từ khối gỗ nguyên khối.

Hiện cơ sở chủ yếu nhận làm trống chùa theo đơn đặt hàng. Mỗi năm, xưởng hoàn thiện khoảng 20 chiếc trống bằng gỗ nguyên khối, bên cạnh còn làm nhiều loại trống khác theo yêu cầu của khách hàng. Tùy kích thước, sản phẩm có giá từ vài triệu đến vài chục triệu đồng. Những đơn hàng đặc biệt có thể lên tới 400-500 triệu đồng.

Không chỉ duy trì nghề truyền thống của gia đình, xưởng của ông Hiệp còn tạo việc làm cho nhiều lao động. Thu nhập của người thợ dao động khoảng 10 - 30 triệu đồng/tháng, tùy công việc và tay nghề.

Để tạo một chiếc trống “khủng”, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn.

Giữ lửa nghề giữa những thăng trầm

Thế nhưng, phía sau những đơn hàng trị giá hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng là nỗi trăn trở của một nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một.

Từng có thời phát triển mạnh, mang lại sinh kế cho hàng chục hộ dân, nghề trống Lâm Yên nay phải cạnh tranh với những sản phẩm công nghiệp giá rẻ ngày càng nhiều. Trong khi đó, giá gỗ, da cùng các chi phí sản xuất liên tục tăng, khiến việc duy trì một xưởng nghề trở thành bài toán không dễ.

Giữ nghề càng khó khi thế hệ trẻ không còn mặn mà với công việc này. Để thành thạo nghề trống cần nhiều thời gian học hỏi, sự kiên nhẫn và đôi tay khéo léo, trong khi thu nhập phụ thuộc khá nhiều vào đơn hàng. Vì vậy, nhiều người trẻ lựa chọn những công việc khác có thu nhập ổn định hơn.

Chiếc trống trị giá 4 tỷ đồng được ông Hiệp nhận làm cho khách ở Đồng Nai.

Theo ông Lê Phan Minh, Chủ tịch UBND xã Vu Gia, từ gần 30 hộ giữ nghề thời hoàng kim, đến nay Lâm Yên chỉ còn khoảng 8 hộ tiếp tục gắn bó.

Địa phương định hướng đưa làng trống vào các tour khám phá làng quê, để du khách có cơ hội tận mắt xem người thợ chọn gỗ, tạo thân, bịt da và hoàn thiện một chiếc trống. Cùng với đó, xã nghiên cứu đưa sản phẩm làng nghề vào chương trình OCOP, qua đó mở rộng thị trường và nâng giá trị sản phẩm.

“Muốn giữ được nghề thì sản phẩm phải có thị trường, người làm nghề phải có thu nhập. Khi nghề đem lại sinh kế, người dân sẽ có thêm động lực để tiếp nối”, ông Minh chia sẻ.