Chiến dịch 'Cơn thịnh nộ kinh tế' của Mỹ với Iran và tác động

Bộ Tài chính Mỹ ngày 15-4 thông báo áp đặt lệnh trừng phạt đối với hơn 20 cá nhân, công ty và tàu thuyền mà Washington cho là có liên quan hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và khí tự nhiên của Iran, theo đài CNN.

‘Cơn thịnh nộ kinh tế’

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết đang triển khai quyết liệt chiến dịch “Cơn thịnh nộ kinh tế”, nhắm vào giới tinh hoa Tehran, trong đó có gia đình ông trùm vận tải dầu mỏ Iran Mohammad Hossein Shamkhani - những người bị Washington cáo buộc “trục lợi trên lưng người dân Iran”.

Danh sách trừng phạt mới bao gồm 9 tàu, trong đó có tàu chở dầu và tàu vận chuyển khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), cùng một số công ty đặt tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE).

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent. Ảnh: YONHAP

Động thái trên được đưa ra chỉ một ngày sau khi Bộ Tài chính Mỹ thông báo không gia hạn biện pháp tạm thời nới lỏng trừng phạt đối với dầu mỏ Iran. Trước đó, Washington cho phép vận chuyển và bán dầu thô cùng các sản phẩm dầu mỏ của Iran đã được chất lên tàu trước ngày 20-3 nhằm giảm cú sốc nguồn cung do xung đột Trung Đông, với thời hạn hiệu lực đến ngày 19-4.

Ông Bessent cho biết Washington sẵn sàng áp dụng thêm các biện pháp mạnh hơn, bao gồm “trừng phạt thứ cấp” nhằm vào các quốc gia mua dầu của Iran.

Mô tả các biện pháp mới là “phiên bản tài chính của chiến dịch không kích”, ông Bessent nhấn mạnh Mỹ đã cảnh báo các công ty và quốc gia rằng nếu mua dầu Iran hoặc giữ tiền Iran trong ngân hàng, họ có thể đối mặt trừng phạt thứ cấp. Theo ông, đây là công cụ gây sức ép rất mạnh và mang ý nghĩa tài chính tương đương những gì diễn ra trên chiến trường.

Theo hãng tin Reuters, Washington cũng cảnh báo sẽ loại khỏi hệ thống tài chính toàn cầu bất kỳ tổ chức tài chính nào nắm giữ tài khoản liên quan Iran, bao gồm tại Trung Quốc, UAE và Oman.

Reuters cũng đưa tin Bộ Tài chính Mỹ đã gửi thư tới Trung Quốc, UAE và Oman, nêu đích danh một số ngân hàng bị cho là tạo điều kiện cho hoạt động tài chính bất hợp pháp của Iran, đồng thời cảnh báo họ có thể đối mặt các biện pháp trừng phạt từ Washington.

Theo đài CNN, mục tiêu của Washington là gia tăng sức ép với các nước vẫn mua dầu Iran, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, nhằm buộc Tehran quay lại bàn đàm phán.

Tình hình eo biển Hormuz sáng 16-4 (theo giờ VN). Ảnh: MARINE TRAFFIC

Liên quan tình hình tại eo biển Hormuz sau khi Mỹ triển khai phong tỏa từ ngày 13-4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 15-4 cho biết trong 48 giờ đầu thực thi lệnh phong tỏa đã có 10 tàu bị buộc quay đầu và chưa tàu nào phá được vòng phong tỏa.

Trước động thái của Mỹ, một nguồn thạo tin từ Iran chia sẻ với Reuters rằng Tehran có thể cho phép tàu thuyền đi qua phần hẹp của eo biển Hormuz nằm trong vùng biển Oman. Nguồn tin không đề cập vấn đề thủy lôi, cũng như chưa làm rõ liệu các tàu có liên hệ với Israel có được phép qua lại hay không.

Trong khi đó, một nguồn tin an ninh phương Tây tiết lộ đề xuất cho phép tàu thuyền đi qua vùng biển Oman mà không bị cản trở đã được thảo luận từ trước, song chưa rõ Washington đã phản hồi hay chưa.

Tác động ra sao?

Theo báo The New York Sun, việc phát động chiến dịch “Cơn thịnh nộ kinh tế” cho thấy Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phát tín hiệu rằng sức ép tài chính đối với Iran sẽ được đẩy mạnh khi chiến dịch không kích dần hạ nhiệt, trong nỗ lực buộc Tehran chấp nhận các điều kiện của Washington để chấm dứt chiến tranh.

Trước đó, giới hoạch định chính sách tại Washington từng thảo luận phương án đưa “bộ binh tới thực địa” nhằm kiểm soát đảo Kharg, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Tuy nhiên, kế hoạch này bị đánh giá có nguy cơ cao khiến binh sĩ Mỹ trở thành mục tiêu tấn công.

Ông Emanuele Ottolenghi, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Tài trợ Khủng bố (Mỹ), nhận định phong tỏa hải quân là giải pháp thay thế nhằm đạt hiệu quả tương tự mà không cần triển khai lực lượng chiếm đảo.

Ảnh tư liệu chụp một tàu chở dầu Iran gần đảo Kharg (Iran). Ảnh: Atta Kenare/AFP

“Theo logic của chiến lược này, Mỹ có thể tạo ra tác động tương đương việc kiểm soát đảo Kharg và các đảo khác ở vùng Vịnh, nhưng tránh được rủi ro quân sự trực tiếp khi phải đánh chiếm lãnh thổ Iran” - ông Ottolenghi nhận định.

Theo ước tính của Washington, thiệt hại mà Iran phải gánh từ cuộc phong tỏa có thể lên tới 13 tỉ USD/tháng, khi Tehran gần như không còn nguồn thu đáng kể nào khác ngoài dầu mỏ. Theo The New York Sun, giới chức Mỹ tin rằng áp lực tài chính nghiêm trọng có thể buộc ngay cả những giáo sĩ cứng rắn nhất tại Iran cũng phải mềm mỏng hơn trong các cuộc đàm phán, dự kiến nối lại tại thủ đô Islamabad (Pakistan) trong vài ngày tới.

Về tác động với toàn cầu, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 14-4 cảnh báo cuộc chiến ở Iran có nguy cơ làm gia tăng nợ công toàn cầu. Tổ chức này nhấn mạnh xung đột đang tác động trên quy mô toàn cầu khi làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, siết chặt điều kiện tài chính và buộc các chính phủ phải lựa chọn giữa bảo vệ người dân trước đà tăng giá và duy trì dư địa tài khóa.

IMF cũng cảnh báo rằng nếu xung đột tiếp tục leo thang, một cuộc suy thoái toàn cầu có thể xảy ra, trong đó Anh được đánh giá là nền kinh tế chịu tác động nặng nhất trong nhóm G7.

Trước đó, hôm 13-4 đài Fox News đưa tin có 121 tàu chở dầu rỗng đang đổ về bờ Vịnh Mỹ để lấy hàng trong bối cảnh xung đột tại Iran làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và buộc thị trường phải tìm kiếm nguồn dầu thay thế.