Chiến sự Trung Đông đẩy lạm phát trở lại

Giá nhiên liệu tăng cao do chiến sự Trung Đông chưa hạ nhiệt.

Sau giai đoạn hạ nhiệt, lạm phát toàn cầu đang chịu áp lực tăng trở lại do cú sốc năng lượng mới, khiến xu hướng giảm giá nhanh chóng đảo chiều. Trung Đông, khu vực cung cấp khoảng 30% dầu mỏ toàn cầu, trở thành điểm rủi ro chính, đặc biệt tại eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% dầu và gần 1/5 khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thế giới. Chỉ riêng nguy cơ gián đoạn cũng đủ khiến thị trường phản ứng mạnh, đẩy giá dầu Brent (giá dầu thô chuẩn quốc tế, dùng làm tham chiếu cho thị trường toàn cầu) tăng khoảng 60% trong một tháng, vượt 115 USD/thùng. Đáng chú ý, giá năng lượng vẫn tăng ngay cả khi chưa có gián đoạn thực tế do thị trường định giá rủi ro, tạo phụ phí chiến tranh, kéo chi phí vận tải, sản xuất và logistics tăng đồng loạt, từ đó đẩy giá hàng hóa và dịch vụ leo thang, đây chính là một biểu hiện rõ của lạm phát nhập khẩu.

Theo các phân tích từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), giá phân bón đã tăng khoảng 30% chỉ trong một tháng, trong khi nguồn cung helium (nguyên liệu quan trọng cho ngành bán dẫn và y tế) giảm tới một phần ba. Những yếu tố này có thể tạo ra làn sóng lạm phát thứ hai, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm và công nghiệp.

Ở cấp độ doanh nghiệp, áp lực chi phí đã bắt đầu chuyển hóa thành giá bán. Ông Simon Wolfson – Giám đốc điều hành hãng bán lẻ Next (Anh) cảnh báo: “Rủi ro thực sự nằm ở giai đoạn sau, khi giá hàng sản xuất bắt đầu tăng mạnh”. Các nhà bán lẻ châu Âu cho biết giá hàng tiêu dùng có thể tăng từ 4–10% nếu xung đột kéo dài.

Các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ chịu áp lực lớn hơn do chi phí nhập khẩu tăng và đồng nội tệ suy yếu. Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), nếu gián đoạn năng lượng kéo dài hơn một năm, lạm phát tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang phát triển có thể tăng thêm 3,2 điểm phần trăm, trong khi tăng trưởng giảm khoảng 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026–2027.

Trước làn sóng lạm phát mới, nhiều quốc gia chuyển sang điều hành thận trọng hơn khi kỳ vọng giảm lãi suất dần nhường chỗ cho khả năng duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn, thậm chí tiếp tục tăng.

Tại Nhật Bản, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đối mặt thế khó khi phải cân nhắc tăng lãi suất trong bối cảnh giá dầu leo thang làm áp lực lạm phát lan rộng. Các nhà hoạch định chính sách lo ngại kịch bản “lạm phát cao – tăng trưởng chậm” tương tự thập niên 1970, đồng thời chính phủ phát tín hiệu sẵn sàng can thiệp tỷ giá để hạn chế đà mất giá của đồng yên.

Tại châu Âu, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng chuyển sang trạng thái sẵn sàng ứng phó. Dù chưa xác định thời điểm tăng lãi suất, lãnh đạo ngân hàng trung ương Pháp François Villeroy de Galhau khẳng định ECB “sẵn sàng hành động” nếu cú sốc năng lượng lan thành lạm phát kéo dài, nhằm ngăn áp lực giá ngắn hạn trở thành xu hướng dài hạn trong nền kinh tế.

New Zealand chọn cách cảnh báo sớm để tạo dư địa chính sách. Cuối tháng 3, Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis cho biết Bộ Tài chính dự báo lạm phát có thể tăng cao hơn nhiều và vượt mục tiêu 1–3% nếu chiến sự kéo dài và chuỗi cung ứng tiếp tục gián đoạn. Việc phát tín hiệu sớm giúp thị trường điều chỉnh kỳ vọng, đồng thời mở đường cho khả năng thắt chặt khi cần. Bên cạnh đó, nhiều chính phủ cũng đẩy mạnh các biện pháp phi tiền tệ nhằm giảm áp lực giá cả.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Bộ trưởng Năng lượng Alparslan Bayraktar cho biết nước này đang đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm phụ thuộc vào dầu Trung Đông, hiện khoảng 10%, đồng thời xúc tiến hợp tác với các tập đoàn lớn như Total Energies, Exxon, Chevron và Shell.

Trong ngắn hạn, một số quốc gia cũng triển khai các biện pháp tiết giảm tiêu thụ năng lượng và điều chỉnh chi tiêu công nhằm hạn chế tác động tức thời từ cú sốc giá. Ai Cập tạm dừng một số dự án nhà nước lớn và yêu cầu khu vực công cắt giảm 30% nhiên liệu. Đây là giải pháp hành chính điển hình nhằm giảm cầu trong nước để bù đắp chi phí nhập khẩu tăng cao. Dù không dễ chịu, các biện pháp này cho thấy trong cơn sốt năng lượng, nhiều chính phủ buộc phải phối hợp tiền tệ, tài khóa và điều hành tiêu dùng để hạn chế tác động dây chuyền.

Hồng Nhung