Chính phủ kiến tạo - Doanh nghiệp hành động - Văn hóa dẫn đường

Thực hiện: Phương Chi • 30/03/2026

*****

Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa như nền tảng dẫn dắt phát triển bền vững, với thông điệp xuyên suốt “Chính phủ kiến tạo - Doanh nghiệp hành động - Văn hóa dẫn đường”. Lần đầu tiên, Bộ giá trị Văn hóa Kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới được công bố, cùng lời kêu gọi thực hành “28 chữ vàng” (Thượng tôn pháp luật - Chữ tín làm đầu - Lấy dân làm gốc - Đổi mới sáng tạo - Trách nhiệm cộng đồng - Gìn giữ bản sắc - Khát vọng vươn xa) đã đặt ra hệ chuẩn mực mới cho cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, từ nhận thức đến thực thi vẫn là một hành trình nhiều thách thức, nhất là ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

PV Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An trao đổi với GS.TS Từ Thị Loan - Phó Chủ tịch Hiệp hội phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long xung quanh vấn đề này.

“Tam giác động lực”

phát triển văn hóa doanh nghiệp

P.V: Thưa bà, diễn đàn năm nay lan tỏa tinh thần xuyên suốt: “Chính phủ kiến tạo - Doanh nghiệp hành động - Văn hóa dẫn dắt cho phát triển bền vững”. Tinh thần “tam giác động lực” này đã được cộng đồng doanh nghiệp đón nhận và chuyển hóa đến đâu trong thực tiễn?

GS.TS Từ Thị Loan: Tinh thần đó, theo tôi, đã được cộng đồng doanh nghiệp đón nhận với mức độ ngày càng rõ nét và từng bước chuyển hóa trong thực tiễn.

Trước hết, vai trò “kiến tạo” của Chính phủ tiếp tục được khẳng định thông qua nỗ lực hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Những cải cách này đã tạo dư địa và niềm tin để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạch định chiến lược phát triển dài hạn.

Về phía doanh nghiệp, tinh thần “hành động” đã có sự dịch chuyển tích cực: Nhiều doanh nghiệp không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn chú trọng quản trị bền vững, nâng cao trách nhiệm xã hội, áp dụng các tiêu chuẩn môi trường - xã hội - quản trị (ESG), cũng như đầu tư cho công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này cho thấy tư duy phát triển đã có bước chuyển từ “tăng trưởng nhanh” sang “tăng trưởng có chất lượng”.

Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 thu hút sự quan tâm của đông đảo doanh nghiệp, doanh nhân. Ảnh: VNABC

Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính phát biểu tại Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026. Ảnh: VNABC

Các đại biểu tham dự Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026. Ảnh: VNABC

Đặc biệt, một điểm đáng ghi nhận là vai trò “văn hóa dẫn dắt sự phát triển” đang dần được nhận thức sâu sắc hơn. Văn hóa doanh nghiệp không còn chỉ là yếu tố mang tính hình thức hay truyền thông nội bộ, mà đã trở thành nền tảng định hình tầm nhìn, giá trị cốt lõi và chuẩn mực hành vi. Chính văn hóa tạo nên bản sắc khác biệt, củng cố uy tín thương hiệu và nuôi dưỡng niềm tin với khách hàng, đối tác cũng như xã hội. Trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập, đây chính là “sức mạnh mềm” giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

Tuy nhiên, mức độ chuyển hóa vẫn còn chưa đồng đều, nhất là ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do đó, để tinh thần này lan tỏa sâu rộng hơn, cần tiếp tục tăng cường hỗ trợ chính sách, đồng thời nâng cao nhận thức và năng lực triển khai văn hóa trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

P.V: Bộ giá trị Văn hóa Kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới được công bố với 12 giá trị cốt lõi, gắn với triết lý “lấy dân làm gốc”, được kỳ vọng tạo ra một chuẩn mực chung cho cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, với sự đa dạng về quy mô và lĩnh vực, theo bà, làm sao để bộ giá trị này vừa có tính phổ quát, vừa đủ linh hoạt để doanh nghiệp thực thi hiệu quả?

GS.TS Từ Thị Loan: Để Bộ giá trị Văn hóa Kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới vừa bảo đảm tính phổ quát, vừa đủ linh hoạt cho doanh nghiệp thực thi hiệu quả, tôi nghĩ cần tiếp cận theo hướng “thống nhất trong nguyên tắc, đa dạng trong vận dụng”.

Trước hết, tính phổ quát cần được đặt ở tầng giá trị cốt lõi và triết lý nền tảng. 12 giá trị đã được xác lập nên được hiểu như những “chuẩn mực khung”, phản ánh những nguyên tắc chung của môi trường kinh doanh hiện đại, đồng thời gắn với đặc trưng văn hóa Việt Nam, đặc biệt là tư tưởng “lấy dân làm gốc”. Đây là điểm tựa để mọi doanh nghiệp, dù ở quy mô hay lĩnh vực nào, đều có thể định vị mình trong một hệ chuẩn chung về đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội và khát vọng phát triển bền vững.

Tuy nhiên, để đi vào thực tiễn, yếu tố linh hoạt là hết sức quan trọng. Mỗi doanh nghiệp cần “nội địa hóa” bộ giá trị này thành hệ giá trị riêng phù hợp với ngành nghề, quy mô và chiến lược phát triển của mình. Ví dụ, với doanh nghiệp công nghệ, giá trị đổi mới sáng tạo có thể được nhấn mạnh; với doanh nghiệp sản xuất, các chuẩn mực về chất lượng, an toàn và trách nhiệm môi trường lại cần được ưu tiên cụ thể hóa… Điều quan trọng là chuyển hóa các giá trị thành quy tắc ứng xử, quy trình quản trị và tiêu chí đánh giá cụ thể, thay vì dừng ở khẩu hiệu.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026. Ảnh: VNABC

Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Trịnh Thị Thủy phát biểu tại Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026. Ảnh: VNABC

Ông Hồ Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam công bố Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam. Ảnh: VNABC

Các đại biểu tham dự Diễn đàn quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026. Ảnh: VNABC

Bên cạnh đó, cần có các bộ công cụ hướng dẫn, tiêu chí đo lường và cơ chế đánh giá, tôn vinh để hỗ trợ doanh nghiệp triển khai một cách thực chất. Vai trò của các hiệp hội ngành nghề và cơ quan quản lý cũng rất quan trọng trong việc “dịch” bộ giá trị thành các chuẩn mực phù hợp từng lĩnh vực.

Có thể nói, khi được vận dụng linh hoạt nhưng nhất quán, bộ giá trị không chỉ là “kim chỉ nam” chung mà còn trở thành động lực nội sinh giúp mỗi doanh nghiệp phát triển theo cách riêng, nhưng vẫn cùng hướng tới một chuẩn mực văn hóa kinh doanh Việt Nam hiện đại, nhân văn và bền vững.

P.V: Tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính đã kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp thực hành “28 chữ vàng” như một chuẩn mực đạo đức và hành động. Theo bà, thách thức lớn nhất khi đưa các giá trị như “chữ tín”, “trách nhiệm cộng đồng” hay “thượng tôn pháp luật” vào vận hành doanh nghiệp là gì?

GS.TS Từ Thị Loan: Theo tôi, thách thức lớn nhất không nằm ở nhận thức, mà nằm ở khả năng chuyển hóa các chuẩn mực đạo đức thành hệ thống quản trị cụ thể và nhất quán trong toàn bộ tổ chức.

“Chữ tín” đòi hỏi doanh nghiệp phải kiên định với cam kết dài hạn, trong khi áp lực cạnh tranh và lợi nhuận ngắn hạn lại rất lớn. Không ít doanh nghiệp đứng trước lựa chọn khó khăn giữa việc giữ uy tín với đối tác, khách hàng hay tối ưu chi phí, tiến độ. Nếu không có nền tảng quản trị vững chắc và tầm nhìn dài hạn, “chữ tín” rất dễ bị thỏa hiệp trong những tình huống cụ thể.

Đối với giá trị “trách nhiệm cộng đồng”, thách thức chính là thường bị nhìn nhận như một hoạt động bổ trợ thay vì một phần cấu thành chiến lược phát triển. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về nguồn lực nên khó duy trì các chương trình trách nhiệm xã hội một cách bền vững, dẫn đến tình trạng làm theo phong trào hoặc mang tính hình thức.

Còn giá trị “thượng tôn pháp luật” trong thực tiễn cũng đặt ra không ít thách thức khi hệ thống pháp lý vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, có những điểm chồng chéo hoặc thay đổi nhanh. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc cho năng lực tuân thủ, minh bạch hóa hoạt động và nâng cao ý thức pháp lý trong toàn bộ đội ngũ.

Tựu trung lại, thách thức cốt lõi là biến các giá trị thành “hành vi tổ chức” - tức là được cụ thể hóa bằng quy trình, tiêu chí đánh giá và văn hóa nội bộ. Khi các giá trị này được “thể chế hóa” trong vận hành hằng ngày, chúng mới thực sự trở thành động lực bền vững thay vì chỉ dừng lại ở hô hào khẩu hiệu.

Các đại biểu chúc mừng nghi thức công bố Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Ảnh: VNABC

Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính cùng các đại biểu thực hiện nghi thức công bố Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Ảnh: VNABC

Tinh thần xuyên suốt: “Chính phủ kiến tạo - Doanh nghiệp hành động - Văn hóa dẫn dắt cho phát triển bền vững” được lan tỏa tại sự kiện. Ảnh: VNABC

P.V: Diễn đàn năm nay đặt trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV với yêu cầu “tư duy đột phá”. Theo bà, đột phá về văn hóa kinh doanh nên bắt đầu từ đâu: Từ hoàn thiện thể chế, từ mô hình quản trị trong doanh nghiệp hay từ sự chuyển biến trong tư duy của đội ngũ doanh nhân?

GS.TS Từ Thị Loan: Tôi nghĩ đột phá về văn hóa kinh doanh trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV cần được nhìn nhận như một quá trình đồng bộ, nhưng điểm khởi đầu mang tính quyết định vẫn là sự chuyển biến trong tư duy của đội ngũ doanh nhân. Bởi lẽ, thể chế hay mô hình quản trị dù tiến bộ đến đâu cũng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi những con người có nhận thức đúng và khát vọng đổi mới. Khi doanh nhân chuyển từ tư duy “tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn” sang “tạo dựng giá trị bền vững”, từ “kinh doanh thuần túy” sang “kinh doanh có trách nhiệm và văn hóa”, thì chính họ sẽ chủ động tìm kiếm, thậm chí thúc đẩy những thay đổi về quản trị và tuân thủ thể chế.

Từ nền tảng tư duy đó, đột phá thứ hai cần diễn ra trong mô hình quản trị doanh nghiệp. Văn hóa kinh doanh phải được “nhúng” vào toàn bộ hệ thống vận hành, từ chiến lược, nhân sự, quy trình đến cách thức ra quyết định. Đây là bước chuyển từ “nói về văn hóa” sang “sống bằng văn hóa”, biến các giá trị như liêm chính, minh bạch, sáng tạo, trách nhiệm thành tiêu chuẩn hành động hằng ngày.

Song song với đó, hoàn thiện thể chế đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt. Một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, khuyến khích đổi mới và đề cao chuẩn mực đạo đức sẽ tạo động lực và áp lực tích cực để doanh nghiệp thực hành văn hóa kinh doanh một cách thực chất hơn.

Tóm lại, đột phá nên bắt đầu từ tư duy doanh nhân, lan tỏa vào quản trị doanh nghiệp và được bảo đảm bởi thể chế. Ba yếu tố này cần vận hành như một “tam giác động lực”, trong đó con người là trung tâm, quyết định chiều sâu và tính bền vững của mọi cải cách.

Để văn hóa trở thành

“động lực nội sinh” của doanh nghiệp

P.V: Trên thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn coi văn hóa là phần “phụ trợ”. Theo bà, cần cơ chế hay công cụ nào để xác định rõ văn hóa trở thành năng lực cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới?

GS.TS Từ Thị Loan: Đúng là trên thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn xem văn hóa như một yếu tố “phụ trợ”, thiên về hình ảnh hơn là năng lực nội sinh. Vì vậy, để văn hóa thực sự trở thành năng lực cạnh tranh, điều quan trọng là phải lượng hóa và tích hợp văn hóa vào hệ thống quản trị bằng các công cụ cụ thể.

Trước hết, cần xây dựng bộ chỉ số đo lường văn hóa doanh nghiệp (Corporate Culture Index) gắn với các tiêu chí rõ ràng như: Mức độ tuân thủ đạo đức kinh doanh, mức độ minh bạch, sự hài lòng và gắn kết của người lao động, uy tín với khách hàng, trách nhiệm xã hội và tác động môi trường. Những chỉ số này cần được theo dõi định kỳ như các chỉ số tài chính, từ đó giúp doanh nghiệp nhìn thấy “giá trị hữu hình” của văn hóa.

Thứ hai, văn hóa cần được tích hợp vào hệ thống đánh giá hiệu quả (KPI) và quản trị nhân sự. Không chỉ đánh giá kết quả công việc, doanh nghiệp cần đánh giá cả cách thức đạt được kết quả, tức là hành vi có phù hợp với giá trị cốt lõi hay không. Đây là cách để biến văn hóa thành tiêu chuẩn hành động hằng ngày, thay vì khẩu hiệu.

Thứ ba, cần có cơ chế kiểm chứng và xếp hạng độc lập, chẳng hạn các bộ tiêu chí về doanh nghiệp bền vững, ESG hoặc các chương trình tôn vinh doanh nghiệp thực hành văn hóa tốt. Những “thước đo bên ngoài” này không chỉ tạo áp lực cải thiện mà còn giúp doanh nghiệp chuyển hóa văn hóa thành lợi thế thương hiệu trên thị trường.

Cuối cùng, quan trọng nhất là gắn văn hóa với kết quả kinh doanh dài hạn: Khi doanh nghiệp nhận thấy văn hóa giúp giảm rủi ro, tăng niềm tin và nâng cao hiệu quả vận hành, họ sẽ chủ động đầu tư cho văn hóa như một “tài sản chiến lược”, chứ không còn là phần phụ trợ.

P.V: Ở góc độ nghiên cứu và triển khai thực tiễn, bà đánh giá thế nào về khả năng “xuất khẩu” văn hóa kinh doanh Việt Nam - tức là xây dựng bản sắc doanh nghiệp Việt đủ mạnh để cạnh tranh và hội nhập toàn cầu, chứ không chỉ thích ứng?

GS.TS Từ Thị Loan: Ở góc độ nghiên cứu và triển khai thực tiễn, tôi cho rằng, khả năng “xuất khẩu” văn hóa kinh doanh Việt Nam là hoàn toàn khả thi, nhưng không diễn ra một cách tự nhiên mà cần được kiến tạo có chủ đích. Vấn đề không chỉ là “mang cái mình có ra thế giới”, mà là chuyển hóa các giá trị văn hóa Việt thành năng lực cạnh tranh mang tính toàn cầu.

Trước hết, Việt Nam có những nền tảng đáng kể: Tinh thần linh hoạt, khả năng thích ứng cao, ý chí vượt khó, cùng với truyền thống coi trọng chữ tín và quan hệ. Nếu được chuẩn hóa và nâng tầm, đây có thể trở thành những giá trị khác biệt của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ các giá trị này còn mang tính “ngầm định”, chưa được hệ thống hóa thành chuẩn mực quản trị hay ngôn ngữ quốc tế để có thể “xuất khẩu”.

Vì vậy, điều cần làm là chuẩn hóa, quốc tế hóa và thương hiệu hóa văn hóa kinh doanh Việt Nam. Chuẩn hóa để các giá trị trở thành quy tắc vận hành rõ ràng; quốc tế hóa để tương thích với các chuẩn mực toàn cầu như minh bạch, tuân thủ, trách nhiệm xã hội; và thương hiệu hóa để tạo dựng hình ảnh doanh nghiệp Việt có bản sắc, đáng tin cậy trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, vai trò của các doanh nghiệp tiên phong là rất quan trọng. Chính họ sẽ là “đại sứ văn hóa kinh doanh”, chứng minh rằng, doanh nghiệp Việt không chỉ thích ứng mà còn có thể định hình chuẩn mực trong một số lĩnh vực.

Có thể nói, khi văn hóa được nâng lên thành chiến lược, “xuất khẩu” văn hóa kinh doanh sẽ không chỉ là khả năng, mà trở thành một hướng đi tất yếu trong tiến trình hội nhập sâu rộng.

Điều cần làm là chuẩn hóa, quốc tế hóa và thương hiệu hóa văn hóa kinh doanh Việt Nam. Ảnh minh họa: Tư liệu: BNA

P.V:Thưa bà, tại nhiều địa phương, như Nghệ An, cộng đồng doanh nghiệp chủ yếu là vừa và nhỏ, siêu nhỏ, với nguồn lực hạn chế; không ít doanh nghiệp vẫn coi văn hóa là “xa xỉ” so với bài toán chi phí và thị trường. Theo bà, việc xây dựng và thực hành văn hóa doanh nghiệp trong khu vực này cần được tiếp cận như thế nào để vừa phù hợp thực tế, vừa không bị chạy theo hình thức?

GS.TS Từ Thị Loan: Theo tôi, với khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ ở những địa phương như Nghệ An, việc xây dựng và thực hành văn hóa doanh nghiệp cần được tiếp cận theo hướng thực chất, tinh gọn, gắn trực tiếp với hiệu quả kinh doanh, thay vì những mô hình cầu kỳ, tốn kém.

Nói một cách nôm na, xây dựng văn hóa kinh doanh cũng giống như tạo dựng văn hóa gia đình. Không phải các gia đình giàu mới có văn hóa, mà nhiều khi gia đình nghèo còn “giàu” chất văn hóa hơn gia đình khá giả.

Do vậy, trước hết, cần thay đổi cách hiểu: Văn hóa doanh nghiệp không phải là “xa xỉ”, mà chính là cách doanh nghiệp vận hành hằng ngày. Với doanh nghiệp nhỏ, văn hóa có thể bắt đầu từ những điều rất cụ thể và chi phí thấp như: Giữ chữ tín với khách hàng, minh bạch trong giao dịch, tôn trọng người lao động, và xây dựng tác phong làm việc chuyên nghiệp. Đây đều là những yếu tố tác động trực tiếp đến uy tín, khả năng giữ chân khách hàng và hiệu quả kinh doanh.

Thứ hai, nên tiếp cận theo nguyên tắc “ít nhưng rõ”: Không cần xây dựng hệ giá trị quá rộng, mà chỉ cần chọn 3-5 giá trị cốt lõi, dễ hiểu, dễ nhớ và dễ thực hành, phù hợp với đặc thù ngành nghề. Quan trọng là các giá trị này phải được cụ thể hóa thành quy tắc ứng xử và được người đứng đầu làm gương (giống như vai trò của cha mẹ trong gia đình), bởi ở doanh nghiệp nhỏ, vai trò của lãnh đạo có tính quyết định đến việc hình thành văn hóa.

Thứ ba, cần có các công cụ hỗ trợ đơn giản từ phía hiệp hội và cơ quan quản lý, như bộ tiêu chí rút gọn, tài liệu hướng dẫn thực hành, hoặc các mô hình mẫu để doanh nghiệp dễ áp dụng mà không tốn nhiều nguồn lực. Đồng thời, việc tôn vinh những doanh nghiệp nhỏ làm tốt cũng sẽ tạo động lực lan tỏa tích cực.

Tóm lại, với doanh nghiệp nhỏ, văn hóa không cần “lớn”, mà cần đúng và bền. Khi được xây dựng từ những hành vi thiết thực và gắn chặt với lợi ích kinh doanh, văn hóa sẽ không còn là hình thức, mà trở thành lợi thế cạnh tranh tự nhiên và lâu dài.

P.V: Trân trọng cảm ơn GS.TS Từ Thị Loan!

GS.TS Từ Thị Loan sinh năm 1962 tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội (nay là Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội).
Bà từng công tác tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, từng giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam (nay là Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam)...
Hiện, GS.TS Từ Thị Loan là Phó Chủ tịch Hiệp hội phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long.

Phương Chi