TP Hồ Chí Minh: Chuyển đổi ngành công nghiệp để tăng tốc phát triển

Thực tế cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa vào gia công, lắp ráp và sử dụng nhiều lao động giá rẻ đã dần bộc lộ những giới hạn. Giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, năng suất lao động chưa cao… là những “điểm nghẽn” khiến ngành công nghiệp khó bứt phá. Trong khi đó, xu thế phát triển của thế giới đang chuyển mạnh sang các ngành công nghệ cao, công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Nếu không nhanh chóng chuyển mình, nguy cơ tụt hậu là điều khó tránh khỏi.

Nhận diện rõ thách thức này, TP Hồ Chí Minh đã xác định định hướng phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, dựa trên nền tảng đổi mới sáng tạo và công nghệ cao. Một trong những giải pháp quan trọng là hình thành các hành lang công nghiệp – đổi mới sáng tạo sau sáp nhập địa giới hành chính. Với không gian phát triển mới, giúp liên kết sản xuất – nghiên cứu – logistics, từ đó hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn khu vực.

Bên cạnh đó, thành phố tập trung chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái, thông minh, gắn với sản xuất sạch và ứng dụng công nghệ 4.0. Việc tái cấu trúc này không chỉ giúp tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, mà còn tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh.

Thực tế thời gian qua cho thấy, các tập đoàn đa quốc gia đang có xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, tìm kiếm những địa điểm có hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường đầu tư minh bạch – những yếu tố mà TP Hồ Chí Minh đang từng bước hoàn thiện.

Đáng chú ý, thành phố ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn như bán dẫn, sản xuất chip, điện tử - viễn thông, cơ khí chế tạo, robot, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp phần mềm và an toàn thông tin.

Đây đều là những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng và tạo lan tỏa sang các ngành kinh tế khác. Bên cạnh đó, các ngành công nghiệp truyền thống cũng được định hướng nâng cấp theo hướng tự động hóa, số hóa, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một điểm nhấn quan trọng trong quá trình chuyển đổi là phát triển công nghiệp hỗ trợ. Vì hiện tại, tỷ lệ nội địa hóa của nhiều ngành vẫn còn thấp, khiến doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Việc đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ không chỉ giúp nâng cao năng lực tự chủ, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn FDI. Thành phố đã và đang xây dựng các chương trình kết nối cung – cầu, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Không dừng lại ở đó, chuyển đổi ngành công nghiệp còn gắn liền với định hướng phát triển xanh và bền vững. Thành phố đặt mục tiêu giảm phát thải carbon, thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Dù tiềm năng phát triển năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời tại khu vực Cần Giờ và vùng liên kết còn rất lớn, song hiện nay mức khai thác vẫn chưa tương xứng. Đây được xem là “dư địa” quan trọng để thành phố tiếp tục đầu tư, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Lợi thế đáng kể của TP Hồ Chí Minh là hệ sinh thái doanh nghiệp và hạ tầng công nghiệp phát triển mạnh với 91 KCN, khu chế xuất, cụm công nghiệp, tạo nền tảng quan trọng cho việc tái cấu trúc không gian sản xuất. Việc tổ chức lại các khu vực này theo hướng chuyên biệt hóa – khu lõi ưu tiên công nghệ cao, R&D; khu vành đai phát triển công nghiệp hỗ trợ; khu cửa ngõ gắn với logistics và năng lượng – sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Thành phố cũng chú trọng tháo gỡ các “nút thắt” về pháp lý, thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và nghĩa vụ tài chính tại các khu, cụm công nghiệp. Đây là yếu tố then chốt để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ như ưu đãi lãi suất, quỹ đầu tư, chương trình kích cầu… cũng được triển khai nhằm giảm chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT) vào quản lý và sản xuất đang giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh. Thành phố khuyến khích xây dựng các nhà máy thông minh, thúc đẩy thương mại điện tử và kết nối số trong chuỗi cung ứng, từ đó tạo ra hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, linh hoạt và thích ứng nhanh với biến động thị trường.

Robot bóc xếp hành hóa trong một doanh nghiệp ở TP Hồ Chí Minh.

Ở góc độ thương mại – dịch vụ, sự phát triển của logistics, tài chính, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ là “bệ đỡ” quan trọng cho ngành công nghiệp. TP Hồ Chí Minh đang hướng tới trở thành trung tâm logistics lớn nhất phía Nam, cửa ngõ xuất nhập khẩu của cả nước, với hệ thống cảng biển, cảng cạn và hạ tầng vận tải đa phương thức ngày càng hoàn thiện. Khi chi phí logistics được giảm xuống, năng lực cạnh tranh của hàng hóa sản xuất trong nước sẽ được nâng cao đáng kể.

Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi ngành công nghiệp đạt hiệu quả, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua: nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng kịp nhu cầu; năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; sự liên kết giữa các địa phương trong vùng chưa thực sự chặt chẽ… Đây là những vấn đề cần được giải quyết đồng bộ, thông qua các chính sách đào tạo, thu hút nhân tài, cũng như cơ chế phối hợp liên vùng hiệu quả.

Theo định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030 TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng tỷ trọng đóng góp của khu vực công nghiệp chiếm 38% trong GRDP thành phố (năm 2025 là 32,2%), góp phần tăng trưởng kinh tế của thành phố ở mức bình quân 10-11%.

Phương Tuyền