Chinh phục đề thi tốt nghiệp THPT: Mang 'hơi thở cuộc sống' vào bài giảng

Cô, trò Trường THPT Trần Quang Khải (Hưng Yên) ôn tập thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: NTCC

Từ việc xây dựng “trạm kiến thức thực tiễn” đến phân hóa học sinh, các trường giúp học sinh vừa nắm chắc nền tảng, vừa rèn luyện khả năng vận dụng, hướng tới kết quả cao nhất trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.

Giải mã thay vì học thuộc

Để thích ứng với định hướng đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026, bà Nguyễn Thị Diễm Trang - Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Kiệt (tỉnh Vĩnh Long), cho rằng các trường THPT cần thực hiện những thay đổi mang tính hệ thống trong dạy học và kiểm tra, đánh giá. Theo đó, trước hết là thay đổi trong phương pháp dạy học, đưa “hơi thở đời sống” vào từng bài giảng, không còn chấp nhận cách dạy “đọc - chép” hay áp dụng công thức một cách máy móc.

Nhà trường yêu cầu giáo viên các bộ môn xây dựng các “trạm kiến thức thực tiễn”, giúp học sinh hình thành phản xạ kết nối giữa kiến thức và vấn đề ngoài đời sống; khi hiểu bản chất, các em sẽ không bị đánh lừa bởi các bối cảnh trong đề thi. Chẳng hạn, môn Toán không chỉ dừng ở giải phương trình mà cần gắn với các bài toán về lãi suất ngân hàng hay tối ưu hóa diện tích bao bì; môn Vật lí phải giúp học sinh giải thích được nguyên lý của các thiết bị điện thông minh.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, đánh giá cũng được đổi mới theo hướng xây dựng ma trận đề “3D” (kiến thức - kỹ năng - bối cảnh). Kiểm tra đánh giá phải đi trước một bước để định hướng cho việc dạy. Nhà trường thay đổi cấu trúc ngân hàng đề thi nội bộ. Mỗi đề thi phải đảm bảo tỷ lệ ít nhất 30% câu hỏi có bối cảnh thực tiễn; tăng cường các câu hỏi yêu cầu đọc hiểu bảng biểu, sơ đồ và xử lý dữ liệu thực tế như biểu đồ kinh tế, số liệu khí hậu... Việc đánh giá không chỉ dừng ở đúng - sai mà còn chú trọng quy trình tư duy.

Cuối cùng, nhà trường chú trọng rèn luyện kỹ năng cho học sinh theo hướng “giải mã thay vì học thuộc”, đặc biệt là kỹ năng “đọc nhanh - chốt từ khóa”, thông qua các chuyên đề giúp học sinh biết cách loại bỏ thông tin nhiễu và nhận diện những từ khóa chuyên môn ẩn trong các tình huống thực tế của đề bài.

Từ thực tế giảng dạy, cô Nguyễn Thị Giang Hương - giáo viên Trường THPT Trần Quang Khải (Hưng Yên), đưa khuyến nghị cụ thể nhằm giúp học sinh vừa nắm chắc kiến thức nền tảng, vừa rèn luyện khả năng vận dụng vào các tình huống thực tiễn để đạt kết quả cao trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp tới.

Với kinh nghiệm nhiều năm dạy ôn thi cho học sinh lớp 12, cô nhấn mạnh trước hết nền tảng kiến thức phải thật vững chắc, “thép” trước khi vận dụng. Theo đó, các em cần hiểu rõ các khái niệm, công thức, định luật và kiến thức trọng tâm của từng bài; đồng thời sử dụng sơ đồ tư duy để ôn tập nhanh, duy trì ít nhất 30 phút mỗi ngày; mỗi khái niệm cần luyện tập với nhiều câu hỏi ở mức nhận biết và thông hiểu.

Bên cạnh đó, học sinh cần rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn hằng ngày thông qua việc đọc kỹ các câu hỏi vận dụng, xác định đúng kiến thức nền cần sử dụng; biết liên hệ với đời sống, công nghệ, xã hội và hoàn thiện lời giải, sau đó tự so sánh, chấm điểm; nên duy trì luyện từ 1 đến 3 câu vận dụng mỗi ngày.

Việc luyện đề cũng cần có kế hoạch cụ thể, thực hiện đúng thời gian quy định cho từng môn; sau đó phân tích lỗi sai theo ba mức độ (nhận biết, thông hiểu và vận dụng), trong đó ưu tiên khắc phục phần vận dụng, đồng thời đặt ra mục tiêu điểm số theo từng giai đoạn.

Ngoài ra, học sinh cần chú trọng chăm sóc sức khỏe và rèn luyện tâm lý vững vàng bằng cách ngủ đủ giấc, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, duy trì vận động mỗi ngày và giữ tinh thần bình tĩnh khi làm bài.

Ảnh minh họa INT.

Phân hóa - chuyển đổi số - thực hành: Bộ ba chiến lược ôn thi hiệu quả

Ông Lê Thành Phương - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Đắk Lắk), cho biết để đạt kết quả tốt nhất trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, nhà trường đã tổ chức ôn tập bám sát cấu trúc đề minh họa của Bộ GD&ĐT, đồng thời hệ thống hóa kiến thức trọng tâm, đặc biệt là chương trình lớp 12, và tăng cường luyện đề với trọng tâm là các câu hỏi phân hóa, gắn với vận dụng thực tiễn.

Trong quá trình triển khai, nhà trường chú trọng phân hóa đối tượng học sinh thông qua việc tổ chức khảo sát năng lực để chia nhóm ôn tập phù hợp. Với nhóm học sinh khá, giỏi, giáo viên tập trung vào các dạng bài vận dụng cao; trong khi nhóm học sinh trung bình được củng cố kiến thức nền tảng và kỹ năng làm bài nhằm đạt mục tiêu điểm khá.

Bên cạnh đó, trường đẩy mạnh chuyển đổi số trong ôn tập bằng việc kết hợp dạy học trên lớp với các nền tảng học tập trực tuyến, cung cấp kho học liệu, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và các bài kiểm tra đánh giá thường xuyên, giúp học sinh có thể tự học và rèn luyện mọi lúc, mọi nơi.

Đặc biệt, đối với các môn khoa học tự nhiên, nhà trường tối ưu hóa thời gian thực hành tại phòng thí nghiệm, tận dụng các phòng chức năng để học sinh ôn tập thông qua thực nghiệm, qua đó khắc sâu kiến thức lý thuyết, hiểu rõ bản chất hiện tượng và nâng cao khả năng xử lý các câu hỏi mang tính thực tiễn trong đề thi.

Chia sẻ giải pháp của Trường THPT Phú Bài (TP Huế), Hiệu trưởng Hoàng Minh thông tin, ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch ôn tập cho học sinh lớp 12 nhằm giúp các em nắm vững năng lực học tập cả các môn bắt buộc lẫn tự chọn, đáp ứng yêu cầu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học năm 2026.

Theo đó, nhà trường tổ chức khảo sát toàn bộ học sinh khối 12 với các môn để phân lớp theo năng lực; đồng thời, phân công các giáo viên giàu kinh nghiệm tham gia giảng dạy và ôn luyện. Lãnh đạo nhà trường đồng thời chỉ đạo các tổ chuyên môn tổ chức sinh hoạt, phân tích đề thi minh họa của Bộ GD&ĐT và đề thi tốt nghiệp THPT năm 2025; từ đó, xây dựng ma trận đặc tả, đề cương ôn tập, kiểm tra định kỳ, chương trình ôn luyện. Điều này giúp học sinh tiếp cận sớm với cấu trúc và dạng đề, đồng thời rèn luyện kỹ năng giải quyết các tình huống trong đề thi.

Hiếu Nguyễn