Chính quyền địa phương 2 cấp - cuộc cách mạng cải cách tổ chức bộ máy

Giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu lực quản lý

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao về hiệu quả điều hành, năng lực phản ứng chính sách và chất lượng phục vụ xã hội, việc sắp xếp lại tổ chức chính quyền địa phương được xem là tất yếu. Tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp xuất phát từ yêu cầu đổi mới mô hình quản trị nhà nước, khắc phục những hạn chế của bộ máy cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian, tạo điều kiện để các cấp chính quyền tập trung đúng vai trò, chức năng của mình.

Một trong những kết quả rõ nét nhất là bộ máy hành chính từng bước được tinh gọn; việc giảm bớt cấp trung gian giúp rút ngắn quy trình lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành từ cấp tỉnh xuống cơ sở. Tinh gọn bộ máy còn góp phần giảm chi ngân sách cho hoạt động thường xuyên, tạo dư địa tài chính đầu tư cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, hạ tầng và an sinh xã hội. Quan trọng hơn, việc sắp xếp lại tổ chức còn thúc đẩy đổi mới phương thức làm việc, nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, hướng tới xây dựng nền hành chính phục vụ.

Nhiều phong trào thi đua sôi nổi chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV trên khắp mọi miền quê. Ảnh: B. Nguyên

Chính quyền địa phương 2 cấp tạo điều kiện phân định rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp. Theo đó, cấp tỉnh tập trung vào công tác quy hoạch, xây dựng chiến lược phát triển, ban hành cơ chế, chính sách và thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát; cấp cơ sở giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện, giải quyết các công việc gắn với đời sống hằng ngày của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Sự phân định này giúp khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp nhiệm vụ, đồng thời hạn chế tâm lý ỷ lại, né tránh trách nhiệm. Khi thẩm quyền được xác định rõ, mỗi cấp chính quyền đều phải chủ động hơn trong thực thi nhiệm vụ, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên từng địa bàn.

Nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chính quyền cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội tại địa bàn. Do vậy, việc trao quyền nhiều hơn cho chính quyền cơ sở không chỉ nâng cao tính chủ động, sáng tạo trong quản lý, mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức. Cán bộ cơ sở buộc phải sát dân, hiểu dân thì mới hoàn thành được chức trách của mình. Đồng thời, sự gần gũi này cũng tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, phản biện, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền.

Việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp đã mang lại những chuyển biến tích cực trong cải cách thủ tục hành chính. Thời gian giải quyết hồ sơ được rút ngắn, quy trình thủ tục ngày càng minh bạch, rõ ràng hơn. Đây là yếu tố quan trọng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tạo thuận lợi cho hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời nâng cao mức độ hài lòng của người dân đối với hoạt động của chính quyền.

Một kết quả quan trọng khác của việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là tạo nền tảng thuận lợi cho đổi mới quản trị địa phương và triển khai chuyển đổi số. Nhiều nơi đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, từng bước hình thành chính quyền số. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển chung, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí xã hội và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người dân, doanh nghiệp.

Rõ hơn thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp chính quyền

Có thể khẳng định, việc tổ chức và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu cải cách bộ máy nhà nước và xu thế phát triển hiện đại. Những kết quả đạt được trong thời gian qua không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn tạo chuyển biến tích cực trong mối quan hệ giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp. Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: "Việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy năm 2025 không chỉ giảm đầu mối, khắc phục chồng chéo, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả quản trị, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới".

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra không ít thách thức. Ở một số nơi, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở cấp cơ sở, chưa theo kịp yêu cầu mới. Việc phân cấp, phân quyền đôi khi còn lúng túng, thiếu đồng bộ giữa các lĩnh vực, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện. Vẫn còn sự chồng chéo giữa các văn bản cấp trên dẫn đến lúng túng trong triển khai thực hiện ở cấp xã.

Thực tiễn đó đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện thể chế, làm rõ hơn nữa thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp chính quyền; đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh, bảo đảm mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả.

Nguyễn Ngọc Thái