Siêu đô thị TP HCM với sứ mệnh tiên phong

Trong giai đoạn mới, khi yêu cầu phát triển đất nước được đặt ra với những mục tiêu cao hơn, khát vọng lớn hơn…, vai trò của TP HCM tiếp tục được kỳ vọng rất cao. Phóng viên Báo Người Lao Động có cuộc trao đổi với bà Phạm Phương Thảo - nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP HCM - xung quanh vấn đề này.

Phóng viên: Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, TP HCM được Đảng và Nhà nước kỳ vọng giữ vai trò, sứ mệnh gì, thưa bà?

- Bà PHẠM PHƯƠNG THẢO: Nhìn lại truyền thống, trong mọi hoàn cảnh và điều kiện cụ thể, TP HCM luôn thể hiện tinh thần sáng tạo, tiên phong, dám đi trước, dám thử nghiệm cách làm mới. Điều này đã thể hiện rất rõ ngay trong giai đoạn sau ngày đất nước thống nhất - một thời kỳ vô cùng khó khăn, thử thách, nhưng thành phố vẫn tìm tòi từ thực tiễn và vượt qua.

Bà Phạm Phương Thảo - nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP HCM. Ảnh: PHAN ANH

Chính từ thực tiễn ở TP HCM, Đảng đã hình thành và khẳng định đường lối đổi mới, tạo nên bước chuyển có ý nghĩa lịch sử đối với đất nước. Trong bước chuyển sang một giai đoạn phát triển mới hiện nay, vai trò của TP HCM được đặt ở tầm cao hơn. Không thể khác, TP HCM phải tiếp tục giữ vai trò tiên phong, tiếp tục đi trước, mở đường, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu lớn mà Đảng đặt ra cho đất nước.

Những lợi thế lớn của TP HCM để đảm đương vai trò đó, theo bà là gì?

- TP HCM có rất nhiều tiềm năng và lợi thế đặc biệt. Trước hết là truyền thống năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Không gian phát triển của TP HCM được mở rộng sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo nên một vùng kinh tế có quy mô hàng đầu cả nước, không nơi nào có thể so sánh.

TP HCM có cảng biển quốc tế Cái Mép, du lịch biển, trung tâm công nghiệp, trung tâm thương mại - tài chính lớn của cả nước. Trên bản đồ địa chính trị và kinh tế khu vực, khó có nơi nào hội tụ được nhiều lợi thế như TP HCM. Đây là thời cơ rất rõ ràng, nếu TP HCM không tận dụng để phát triển nhanh nhất, mạnh nhất thì sẽ bỏ lỡ cơ hội lịch sử…

Chính những lợi thế đó tạo điều kiện để TP HCM tự giác nhận lấy sứ mệnh tiên phong, đi đầu trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Nhưng có lợi thế thôi chưa đủ, vấn đề là phải biết khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả những nguồn lực đó.

Vai trò của TP HCM trong giai đoạn phát triển mới được kỳ vọng và đánh giá rất cao. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Thực tiễn phát triển cũng cho thấy bên cạnh những thời cơ và lợi thế rất lớn, TP HCM còn đối mặt không ít khó khăn, thách thức. Đâu là những điểm nghẽn, thách thức lớn nhất mà TP HCM cần sớm tháo gỡ để thực sự bứt phá?

- TP HCM thường được nhắc đến với 3 điểm nghẽn lớn và đến nay vẫn hiện hữu.

Thứ nhất là thể chế. Hệ thống pháp luật cần khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, những quy định dễ phát sinh rủi ro cho người thực thi.

Đối với TP HCM, dù Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 98/2023, rồi mới đây là Nghị quyết 260/2025 với nhiều cơ chế đặc thù, tiến bộ, nhưng chừng đó vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của một siêu đô thị.

Cơ chế đặc thù vẫn mang tính thí điểm, có thời hạn, trong khi TP HCM cần một khung pháp lý ổn định, lâu dài, tương xứng với tính chất, quy mô và vai trò của mình. Về lâu dài, theo tôi, cần nghiên cứu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM, giống như Hà Nội có Luật Thủ đô.

Thứ hai là hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, đô thị, chống ngập, môi trường. Quy mô dân số và không gian đô thị của TP HCM đã vượt rất xa khả năng chịu tải của hạ tầng hiện hữu. Những vấn đề như kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm vẫn là thách thức lớn.

Thứ ba là nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. TP HCM đang bước vào giai đoạn phát triển với nhiều mô hình mới như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, đô thị thông minh…, đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ ngang tầm khu vực và quốc tế. Bài toán này không thể giải quyết trong ngày một ngày hai.

Từ những điểm nghẽn đó, vấn đề đặt ra là TP HCM cần đổi mới quản trị như thế nào để có thể khai thác hiệu quả cơ chế đặc thù, phát huy tối đa nguồn lực và thích ứng với yêu cầu của một siêu đô thị trong giai đoạn mới?

- Theo tôi, điều quan trọng nhất là đổi mới tư duy phát triển và mô hình quản trị đô thị.

TP HCM hiện có quy mô rất lớn, địa bàn rộng, số lượng phường, xã nhiều. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là hướng đi đúng, nhưng vấn đề mấu chốt là tổ chức, vận hành tinh gọn, hiệu quả, không chồng chéo.

Cốt lõi của quản trị hiện đại là phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ việc, rõ người. Việc gì người dân, doanh nghiệp, xã hội làm được thì nên tạo điều kiện trên cơ sở nhà nước kiến tạo khung pháp lý, có kiểm tra, giám sát, xử lý. Khi phân quyền đủ mạnh, bộ máy mới vận hành thông suốt, xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Cùng với đó là chuyển đổi số toàn diện, không chỉ trong quản lý hành chính mà cả trong giám sát xã hội, quản lý đô thị, bảo đảm trật tự, kỷ cương. Đây là xu hướng tất yếu của các đô thị lớn trên thế giới.

Trong quá trình đổi mới đó, vai trò lãnh đạo của Đảng bộ TP HCM có ý nghĩa then chốt, quyết định hướng đi, tốc độ và chất lượng phát triển để xứng đáng với vị thế, trọng trách được giao. Theo bà, vai trò này cần được thể hiện ra sao?

- Chức năng, nhiệm vụ lãnh đạo của Đảng là không thay đổi, nhưng phương thức lãnh đạo và tư duy lãnh đạo đang đổi mới mạnh mẽ. Đảng không chỉ ban hành nghị quyết mà còn sâu sát thực tiễn, kịp thời tháo gỡ những vấn đề phát sinh trong đời sống kinh tế - xã hội.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, TP HCM được Trung ương lựa chọn để triển khai các cơ chế, chính sách mới, trong đó có Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội với tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Điều đó vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm rất lớn đối với Đảng bộ thành phố.

Đảng bộ TP HCM cần phát huy tinh thần đó. Cụ thể là đổi mới phương thức lãnh đạo, giảm hội họp hình thức, tăng hành động thực chất, kịp thời phát hiện, sử dụng và trọng dụng cán bộ có năng lực, xử lý nhanh những điểm nghẽn… để tiếp tục giữ vai trò tiên phong.

Thực tiễn luôn có lời giải cho những bài toán khó. Vấn đề là có lắng nghe thực tiễn hay không, có quyết liệt hành động hay không. Bài học từ các thế hệ lãnh đạo đi trước của TP HCM cho thấy chính sự bám sát thực tiễn, dám thử nghiệm, dám chịu trách nhiệm đã giúp thành phố vượt qua nhiều giai đoạn khó khăn. Bài học quý này cần tiếp tục được phát huy để thành phố xứng đáng với vai trò đầu tàu của đất nước.

Cùng với đó, TP HCM cần phát huy truyền thống của Đảng bộ thành phố anh hùng - kiên cường trong kháng chiến, dám đổi mới và tiếp tục tiên phong, bản lĩnh trong giai đoạn phát triển mới.

Xin cảm ơn bà!

PHAN ANH thực hiện