Chính quyền địa phương 2 cấp: Tinh gọn để phục vụ (Bài 1: Sứ mệnh mới của chính quyền cơ sở)

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là cuộc sắp xếp lại tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện đối với chính quyền cơ sở. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chính quyền cơ sở hôm nay đang đứng trước một sứ mệnh mới: không chỉ quản lý địa bàn mà phải thực sự quản trị xã hội, phục vụ người dân hiệu quả hơn, linh hoạt hơn và hiện đại hơn.

Cán bộ, công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Châu Sơn tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân

Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đổi mới tư duy và phương thức quản trị ở cơ sở đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Cấp cơ sở không còn chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính theo lối truyền thống mà từng bước chuyển sang vai trò chủ động điều hành, phối hợp, dự báo và phục vụ người dân hiệu quả hơn.

Yêu cầu tất yếu trong kỷ nguyên mới

Trong nhiều năm, mô hình quản lý hành chính truyền thống chủ yếu vận hành theo hướng mệnh lệnh, điều hành theo cấp bậc, chú trọng kiểm soát thủ tục và giải quyết công việc theo quy trình có sẵn. Cách thức này phù hợp trong giai đoạn bộ máy cần bảo đảm tính ổn định, thống nhất. Tuy nhiên, bước sang thời kỳ chuyển đổi số, hội nhập sâu rộng và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, mô hình quản lý đơn thuần đã bộc lộ những hạn chế: bộ máy cồng kềnh, tầng nấc trung gian nhiều, tốc độ xử lý công việc chậm, khả năng phản ứng trước yêu cầu thực tiễn còn hạn chế. Trong bối cảnh đó, tư duy quản lý chuyển sang quản trị trở thành yêu cầu tất yếu. Nếu quản lý thiên về điều hành theo quyền lực hành chính thì quản trị nhấn mạnh tính phục vụ, hiệu quả vận hành, khả năng phối hợp đa chiều và lấy người dân làm trung tâm.

Quan điểm đổi mới quản trị quốc gia đã được Đảng xác định xuyên suốt trong nhiều nhiệm kỳ. Văn kiện Đại hội XII của Đảng đặt ra yêu cầu tiếp tục xây dựng Nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Đến Đại hội XIII, tư duy này được nhấn mạnh rõ hơn với yêu cầu “đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu quả, cạnh tranh”.

Từ chủ trương đó, nhiều nghị quyết đã được ban hành và triển khai đồng bộ, trong đó có Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”; Nghị quyết số 27, ngày 9/11/2022 Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới. Đồng thời Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết trụ cột với quyết tâm cao trong việc đẩy mạnh đổi mới, tạo chuyển biến tích cực rõ rệt trong từng lĩnh vực. Quốc hội cũng liên tục ban hành và sửa đổi hàng loạt luật tạo lập “đường ray” cho đổi mới quản trị quốc gia.

Đoàn công tác của tỉnh kiểm tra việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại xã Đoàn Kết

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt trong cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy khi chuyển từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp. Sự thay đổi này không đơn thuần là giảm đầu mối hành chính mà còn kéo theo sự thay đổi căn bản về vai trò của cấp cơ sở.

Khi cấp trung gian được tinh gọn, chính quyền cơ sở trở thành nơi trực tiếp tổ chức thực hiện hầu hết các nhiệm vụ quản trị xã hội, giải quyết nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Từ vị trí cấp thực hiện, chính quyền cơ sở đang từng bước trở thành trung tâm quản trị địa phương trong mô hình mới.

Tại tỉnh Lạng Sơn, bám sát chỉ đạo của Trung ương, trong Nghị quyết Đại hội XVII và XVIII của Đảng bộ tỉnh đều xác định một trong những nhiệm vụ xuyên suốt cần tập trung thực hiện đó là tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy

Công cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy đã được tỉnh triển khai sớm, bài bản và có lộ trình ngay từ khi thực hiện Nghị quyết số 18. Qua nhiều năm thực hiện, tỉnh đã từng bước rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, sắp xếp lại các cơ quan, đơn vị theo hướng giảm đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả hoạt động. Giai đoạn 2017 - 2024, toàn tỉnh đã sắp xếp giảm nhiều đầu mối cấp tỉnh, cấp huyện và giảm 32 xã, thị trấn; 668 thôn, khối phố; tinh giản 3.940 biên chế cán bộ công chức, viên chức cấp tỉnh, huyện, xã. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh tiếp tục triển khai cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy trong giai đoạn mới.

Theo đồng chí Đoàn Thị Hậu, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Để triển khai, tỉnh đã bám sát các nghị quyết, kết luận, quy định, nghị định, hướng dẫn của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và các văn bản liên quan của các ban, bộ, ngành Trung ương về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã kịp thời ban hành các nghị quyết, kế hoạch, đề án. Cụ thể, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã xây dựng, ban hành Kế hoạch số 234 ngày 13/5/2025 thực hiện sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã và tổ chức hệ thống chính quyền địa phương 2 cấp để lãnh đạo, chỉ đạo, phân công tổ chức thực hiện đảm bảo đúng tiến độ, đạt mục tiêu tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Trên cơ sở phương án sắp xếp 194 xã, phường, thị trấn thành 65 xã, phường, tỉnh đặc biệt chú trọng công tác chuẩn bị nhân sự các xã, phường, nhân sự ban chấp hành, ban thường vụ, chức danh chủ chốt của 65 xã, phường. Đồng thời, chỉ đạo chuẩn bị tốt các điều kiện về cơ sở vật chất cho các xã, phường mới như: trụ sở, hạ tầng thông tin, thiết bị đầu cuối, liên thông các kho dữ liệu, phương tiện.

Các cấp ủy từ tỉnh đến cơ sở xác định việc sắp xếp tổ chức bộ máy không phải là cơ học “gộp đầu mối” mà phải hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả phục vụ Nhân dân; đồng thời phù hợp với đặc thù miền núi, biên giới, địa bàn rộng và điều kiện dân cư phân tán của Lạng Sơn.

Ngay từ khi triển khai chủ trương, các cấp ủy, chính quyền, MTTQ và các tổ chức đoàn thể đã xác định công tác tuyên truyền, vận động và tạo đồng thuận xã hội là nhiệm vụ then chốt, quyết định hiệu quả thực hiện. Vì vậy, việc tuyên truyền được đẩy mạnh thực hiện qua tuyên truyền miệng bằng tiếng phổ thông, tiếng dân tộc thiểu số, qua các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội... Nội dung tập trung phổ biến chủ trương, nghị quyết của Trung ương, của tỉnh; phân tích mục tiêu, ý nghĩa, lợi ích lâu dài của việc sắp xếp tổ chức bộ máy đối với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và chất lượng phục vụ Nhân dân. Kết quả, toàn tỉnh đã tổ chức 6.866 cuộc tuyên truyền với trên 360 nghìn lượt người tham gia, góp phần ổn định của tư tưởng cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong quá trình thực hiện.

Không chỉ tuyên truyền một chiều, cấp ủy, chính quyền chú trọng việc đối thoại, lắng nghe và tiếp thu ý kiến từ cơ sở, tổ chức các hội nghị tiếp xúc, đối thoại và lấy ý kiến rộng rãi đối với những nội dung liên quan trực tiếp đến đời sống người dân. Nhiều ý kiến, kiến nghị xác đáng đã được tiếp thu, điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa bàn.

Đơn cử như trong việc lấy ý kiến về đặt tên gọi cho các xã, phường mới sau sắp xếp, cấp ủy, chính quyền luôn lắng nghe, tôn trọng ý kiến Nhân dân. Ông Dương Văn Cò, thôn Khuổi Tát, xã Ba Sơn chia sẻ: Người dân trong thôn và trong xã mong muốn lấy tên chung cho 3 xã Cao Lâu, Xuất Lễ, Mẫu Sơn sau sắp xếp là xã Ba Sơn vì nơi đây gắn liền với hoạt động của đội du kích Ba Sơn thời kỳ chống Pháp, những ý kiến này được cấp ủy, chính quyền cấp trên tôn trọng, ghi nhận.

Để bảo đảm quá trình triển khai thống nhất, kịp thời tháo gỡ khó khăn từ cơ sở, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thành lập 11 tổ công tác do các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy phụ trách địa bàn làm tổ trưởng, với 86 thành viên tham gia. Các tổ công tác trực tiếp xuống cơ sở nắm tình hình, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện; kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ địa bàn dân cư. Cách làm này giúp tỉnh vừa bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất, vừa phát huy tính chủ động, linh hoạt của cơ sở.

Với sự chủ động, quyết liệt và bài bản, Lạng Sơn là một trong những địa phương hoàn thành sớm đề án sắp xếp tổ chức bộ máy theo yêu cầu của trung ương. Kết quả này không chỉ cho thấy quyết tâm chính trị cao của tỉnh mà còn phản ánh tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Điều đó cũng khẳng định chính quyền cơ sở đang từng bước thực hiện tốt sứ mệnh: gần dân hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn và trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy phát triển từ cơ sở.

(Còn nữa)