Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài 1)

Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Lộc

Trong bức tranh đó, Đồng Nai nổi lên như một trong những địa phương có tốc độ chuyển đổi rõ nét, vừa cho thấy hiệu quả bước đầu của mô hình, vừa phản ánh những yêu cầu mới đang đặt ra đối với hệ thống chính quyền 2 cấp.

BÀI 1:
NỀN TẢNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Đồng Nai chính thức trở thành thành phố kể từ ngày 30-4-2026, việc vận hành hiệu quả mô hình CQĐP 2 cấp không chỉ là yêu cầu hoàn thiện tổ chức bộ máy mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển của một cực tăng trưởng mới.

Thực tiễn triển khai bước đầu cho thấy, mô hình này đang mở ra nhiều kỳ vọng để Đồng Nai tiếp tục nâng cao hiệu quả điều hành, hoàn thiện bộ máy và củng cố nền tảng phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Chuyển động từ cơ sở

Những thay đổi đầu tiên thể hiện rõ ngay trong việc giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) ở cơ sở. Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Đại Phước, thủ tục chứng thực hiện chỉ mất khoảng 10 phút để hoàn tất. Quy trình được rút ngắn nhờ phân cấp sâu hơn và tổ chức lại theo hướng tinh gọn, rõ trách nhiệm, gần dân hơn.

Ông Phan Chí Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Phước nhấn mạnh: Địa phương xác định xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo cao nhất. Trên tinh thần đó, xã triển khai đồng bộ cải cách hành chính với nhiều cách làm bám sát thực tiễn.

Cán bộ Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố Đồng Nai xử lý hồ sơ cho người dân. Ảnh: Hoàng Lộc

Nổi bật trong đó, với nhóm thủ tục phát sinh nhiều, nhất là chứng thực chiếm khoảng 70% hồ sơ, địa phương đã triển khai cơ chế giải quyết và trả kết quả ngay tại chỗ. Từ đầu tháng 3-2026, việc ủy quyền cho Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công thực hiện chứng thực đã giúp quy trình được rút gọn đáng kể, giảm thời gian xử lý và tăng tính chủ động cho cơ sở.

Cùng với đó, địa phương đã đưa vào vận hành Tổ hỗ trợ hành chính công trực tuyến qua nhóm Zalo giúp người dân được hướng dẫn, giải đáp và nộp hồ sơ từ xa bằng hình ảnh hoặc phần mềm hỗ trợ. Chỉ trong quý I-2026, kênh này đã tiếp nhận hơn 400 lượt hỗ trợ.

Trong triển khai mô hình CQĐP 2 cấp, không chỉ ở xã Đại Phước, Đồng Nai còn triển khai nhiều cách làm hay nhằm tăng hiệu quả phục vụ người dân. Nổi bật là việc mở rộng tiếp nhận hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính, giúp người dân có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ trung tâm hành chính công cấp xã nào. Cùng với đó, lực lượng công an đã tổ chức 45 điểm cấp, đổi căn cước công dân và định danh điện tử ngay tại cơ sở; nhiều địa phương đã huy động đoàn viên, sinh viên hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, đồng thời tổ chức các tổ lưu động xuống thôn, ấp để tiếp nhận và giải quyết thủ tục tại chỗ cho người dân. Ngoài ra, việc phân loại hồ sơ theo mức độ ưu tiên, bố trí làm việc linh hoạt, kể cả ngoài giờ hành chính; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin đã giúp quy trình giải quyết TTHC nhanh hơn và rõ ràng hơn.

Những thay đổi này cho thấy một bước chuyển quan trọng ở Đồng Nai, đó là mô hình CQĐP 2 cấp không chỉ giúp tinh gọn bộ máy, mà còn thay đổi cách chính quyền cơ sở hoạt động, từ việc chỉ làm đúng quy trình sang phục vụ người dân nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Tinh gọn bộ máy, thay đổi cách quản trị

Không dừng ở đó, Đồng Nai cũng đã đồng loạt quán triệt, tập huấn các quy định mới và đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền về cơ sở, với hơn 500 nhiệm vụ được chuyển giao cho các cơ quan chuyên môn và UBND cấp xã. Việc này giúp rút ngắn quy trình xử lý, giảm tầng nấc trung gian và tăng tính chủ động cho chính quyền cấp xã trong giải quyết công việc hằng ngày.

Người dân được hướng dẫn làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Long Thành. Ảnh: Hồ Thảo

Theo Thành ủy viên, Giám đốc Sở Nội vụ Nguyễn Hữu Định, thành phố cũng đã triển khai kiện toàn nhân sự theo hướng tăng cường cho tuyến cơ sở. Hàng trăm cán bộ, công chức thành phố được điều động, biệt phái về xã, phường để hỗ trợ xử lý khối lượng công việc lớn trong giai đoạn đầu áp dụng mô hình mới. Nhờ vậy, bộ máy ở cơ sở dần ổn định hơn, năng lực xử lý công việc được nâng lên, hạn chế tình trạng quá tải và tránh gián đoạn trong giải quyết TTHC.

Công tác sắp xếp tổ chức bộ máy cũng được triển khai đồng bộ và bước đầu ghi nhận những kết quả rõ rệt. Sau sắp xếp, bộ máy cấp thành phố còn 14 sở và 1 tổ chức hành chính, giảm 50% đầu mối cơ quan chuyên môn; số phòng chuyên môn giảm hơn 45%. Ở cấp xã, 95 xã, phường được kiện toàn với 380 phòng chuyên môn và trung tâm phục vụ hành chính công; hơn 1,2 ngàn đơn vị sự nghiệp tiếp tục hoạt động ổn định.

Nhấn mạnh tại hội nghị sơ kết 1 năm vận hành chính CQĐP 2 cấp trên địa bàn thành phố diễn ra ngày 8-5 vừa qua, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út đánh giá, sau gần 1 năm triển khai mô hình, dù còn nhiều nội dung mới, chưa có tiền lệ, nhưng với quyết tâm chính trị cao, thành phố Đồng Nai cơ bản hoàn thành các yêu cầu đề ra. Bộ máy từng bước vận hành thông suốt, phát huy hiệu quả tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho cơ sở và nâng cao chất lượng giải quyết TTHC cho người dân, doanh nghiệp (DN). Đây là nền tảng để hình thành phương thức quản trị theo hướng phục vụ và hiệu quả hơn.

Từ gần 1 năm vận hành, Đồng Nai cũng đã cho thấy sự thích ứng nhanh của bộ máy mới. Không chỉ dừng ở tinh gọn tổ chức, mô hình CQĐP 2 cấp đang tạo ra thay đổi trong cách điều hành, chất lượng phục vụ và mức độ chủ động của chính quyền cơ sở.

Kết quả cải cách cũng phản ánh rõ qua các chỉ số. Đồng Nai đạt 93,1% Chỉ số PAR INDEX năm 2025, xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố cả nước. So với năm 2024 (thời điểm cả nước có 64 tỉnh, thành), địa phương tăng 5 bậc, từ vị trí thứ 8 lên nhóm dẫn đầu toàn quốc. Cùng với đó, Chỉ số SIPAS năm 2025 đạt 87,16%, xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố; so với năm 2024 (thời điểm cả nước có 64 tỉnh, thành), chỉ số này tăng 42 bậc. Đây không chỉ là sự cải thiện về điểm số mà cho thấy mức độ hài lòng của người dân và DN đang được củng cố trong thực tiễn vận hành.

Bà Nguyễn Thị Trà ở phường Long Bình cho biết: Từ khi mô hình CQĐP 2 cấp được triển khai, việc giải quyết TTHC đã nhanh chóng và thuận tiện hơn nhiều. Người dân không còn phải đi lại qua nhiều cấp như trước. Thời gian xử lý hồ sơ hiện được rút ngắn đáng kể, quy trình cũng minh bạch và dễ tiếp cận hơn. Đặc biệt, chính quyền cơ sở đã chủ động hơn trong giải quyết công việc, đáp ứng sát nhu cầu thực tế của người dân.

Những chuyển động này cũng phản ánh vào bức tranh phát triển kinh tế - xã hội. Năm 2025, Đồng Nai đạt tăng trưởng GRDP 9,63%, cao nhất trong 10 năm trở lại đây; thu ngân sách lần đầu vượt 100 ngàn tỷ đồng. Quý I-2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khi GRDP tăng 9,76%, đứng thứ 7 cả nước và dẫn đầu khu vực phía Nam; thu hút hơn 15,5 ngàn tỷ đồng vốn đầu tư trong nước và trên 1,1 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Nhìn tổng thể, sau gần 1 năm triển khai mô hình CQĐP 2 cấp, Đồng Nai đã cho thấy một bước chuyển quan trọng không chỉ ở tổ chức bộ máy, mà sâu hơn là ở phương thức vận hành và tư duy quản trị.

Tuy nhiên, quá trình vận hành thực tế cũng đang mở ra những yêu cầu mới, khi áp lực công việc dồn nhiều hơn về cấp cơ sở, trong khi năng lực tổ chức, điều kiện nhân lực và khả năng thích ứng giữa các địa bàn chưa đồng đều. Chính sự chuyển dịch này đặt ra bài toán tiếp theo cho mô hình CQĐP 2 cấp: Làm thế nào để phân cấp thực sự đi cùng hiệu quả thực thi, để chính quyền cơ sở không chỉ gần dân về địa lý mà còn sát dân trong hành động, xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh từ thực tiễn?