Chính sách đồng bộ là yếu tố quyết định khả năng bứt tốc điện xanh

Ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI phát biểu tại diễn đàn.

Phát biểu tại diễn đàn “Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ, nền tảng năng lượng xanh ổn định của doanh nghiệp”, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh một thực tế, Việt Nam đã có định hướng rõ ràng cho chuyển dịch năng lượng, nhưng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở việc thiếu một khung chính sách đồng bộ, khả thi để hiện thực hóa các mục tiêu này.

Áp lực chuyển dịch là rất lớn. Với mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% trong năm 2026, nhu cầu điện được dự báo tăng 12-15% mỗi năm, tương đương quy mô tiêu thụ phải tăng thêm 1,2-1,5 lần. Trong khi đó, hệ thống năng lượng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu nhập khẩu như than, LNG và dầu mỏ, những nguồn đang biến động mạnh bởi yếu tố địa chính trị toàn cầu. Điều này không chỉ gây rủi ro an ninh năng lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, sức ép “xanh hóa” ngày càng trở nên bắt buộc. Các cơ chế như CBAM của EU hay tiêu chuẩn ESG, tiêu chuẩn carbon đang dần trở thành điều kiện thương mại, buộc doanh nghiệp phải tiếp cận nguồn điện sạch nếu muốn duy trì đơn hàng và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù vậy, theo ông Hoàng Quang Phòng, các công cụ chính sách then chốt như cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) vẫn đang gặp nhiều vướng mắc. Với mô hình triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn do khung chính sách chưa đồng bộ, thiếu hướng dẫn cụ thể. Doanh nghiệp còn lúng túng trong việc lựa chọn mô hình hợp đồng phù hợp, chưa rõ cơ chế xác định chi phí truyền tải, phân phối, quy trình thanh toán, trách nhiệm và quyền lợi giữa các bên liên quan.

Đây là vấn đề cấp bách cần tháo gỡ, để DPPA thực sự trở thành động lực thúc đẩy thị trường điện xanh phát triển đúng nghĩa. Doanh nghiệp lúng túng vì thiếu hướng dẫn cụ thể về mô hình hợp đồng, chi phí truyền tải, cơ chế thanh toán, cũng như quyền và nghĩa vụ giữa các bên. Với lĩnh vực lưu trữ năng lượng, hàng loạt vấn đề từ cơ chế giá, tiêu chuẩn kỹ thuật đến mô hình kinh doanh và huy động vốn vẫn chưa được hoàn thiện.

Trong bối cảnh Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15 và Chính phủ liên tục đưa ra các chỉ đạo thúc đẩy điện mặt trời mái nhà, tiết kiệm điện, thông điệp được đưa ra là rất rõ: năng lượng xanh không còn là lựa chọn dài hạn, mà là yêu cầu cấp bách. Tuy nhiên, để chuyển từ chủ trương sang thực tế, điều kiện tiên quyết là phải sớm hoàn thiện hệ thống chính sách đồng bộ.

Theo VCCI, việc tháo gỡ các điểm nghẽn này không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn điện xanh với chi phí hợp lý, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, đảm bảo an ninh năng lượng và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh chuyển dịch xanh toàn cầu đang tăng tốc.