Chính sách phát triển phương tiện giao thông xanh từng bước được hoàn thiện

Quang cảnh hội nghị tham vấn. Ảnh: YC

Số lượng phương tiện sử dụng năng lượng xanh liên tục gia tăng

Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, sau 4 năm triển khai Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22-7-2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các-bon và khí mê-tan của ngành giao thông vận tải), với sự tham gia tích cực của các bộ, ngành và địa phương, chương trình đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận. Chính sách phát triển phương tiện giao thông xanh từng bước được hoàn thiện; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được ban hành, cơ bản đáp ứng yêu cầu chuyển đổi.

Đáng chú ý, số lượng phương tiện sử dụng năng lượng xanh liên tục gia tăng, đặc biệt là các phương tiện giao thông điện như xe đạp điện và ô tô điện.

Hiện phương tiện điện chiếm khoảng 6,1% trong tổng số hơn 6,3 triệu phương tiện được báo cáo. Ảnh: Phạm Hùng

Hiện phương tiện điện chiếm khoảng 6,1% trong tổng số hơn 6,3 triệu phương tiện được báo cáo. Ô tô con chiếm 97,3% tổng số phương tiện điện; xe máy điện tăng trưởng khoảng 28% mỗi năm.

Cùng với phương tiện, hạ tầng sạc cũng từng bước được mở rộng. Đến nay, cả nước có 15.024 trạm/cổng sạc, gồm 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm, hiện diện tại 34/34 tỉnh, thành phố. Trên mạng lưới cao tốc, quốc lộ, hạ tầng sạc đã có mặt tại 125/215 tuyến.

Hạ tầng phục vụ xe buýt điện cũng đang được phát triển. Hà Nội có 13 depot phục vụ 717 xe buýt điện và 41 tuyến; Thành phố Hồ Chí Minh có 5 depot với 56 trụ sạc siêu nhanh.

Trong lĩnh vực giao thông đô thị, cả nước có 1.946 xe buýt điện trên tổng số 8.428 xe buýt, đạt tỷ lệ 23,1%. Trong đó, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có 1.849 xe buýt điện trên tổng số 4.642 xe; các thành phố trực thuộc Trung ương khác có 37 xe trên 995 xe; 27 tỉnh còn lại có 60 xe trên 2.791 xe.

Đối với taxi, số liệu báo cáo ghi nhận 61.171 taxi điện trên tổng số 86.274 taxi, tương ứng tỷ lệ 70,9%. Kết quả này cho thấy taxi điện đã có mức độ hiện diện đáng kể trong cơ cấu phương tiện vận tải đô thị.

Cần cụ thể hóa lộ trình theo từng nhóm phương tiện

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo tổng kết cũng chỉ ra nhiều hạn chế trong quá trình triển khai Quyết định 876/QĐ-TTg.

Mạng lưới trạm sạc, đổi pin và hạ tầng cung cấp nhiên liệu xanh chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Việc phân bố hạ tầng còn chưa hợp lý, đặc biệt thiếu các công trình có công suất lớn phục vụ xe tải, xe khách, depot xe buýt, trạm dừng nghỉ, cảng và sân bay.

Mạng lưới trạm sạc, đổi pin và hạ tầng cung cấp nhiên liệu xanh chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Ảnh: Lê Khánh

Việc phát triển phương tiện điện chưa được kết nối đồng bộ với quy hoạch nguồn điện, lưới điện, vị trí trạm sạc và quỹ đất. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn điện, phòng cháy, chữa cháy, trạm nạp hydrogen, tái chế pin và cấp điện bờ cần tiếp tục được hoàn thiện.

Chính sách hỗ trợ chưa hình thành được gói giải pháp đồng bộ giữa phương tiện, hạ tầng và năng lượng. Chi phí chuyển đổi còn cao, khả năng tiếp cận vốn ưu đãi của doanh nghiệp hạn chế.

Cơ chế đầu tư hạ tầng, đấu nối điện, giá dịch vụ và phát triển các loại nhiên liệu xanh như SAF, hydrogen, nhiên liệu hàng hải xanh vẫn cần được nghiên cứu, hoàn thiện.

Mức độ chuyển đổi cũng chưa đồng đều giữa các phương thức vận tải. Taxi điện phát triển nhanh, xe buýt điện chủ yếu tập trung tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, trong khi xe tải, xe khách đường dài và phương tiện chuyên dụng chuyển đổi chậm.

Đường sắt, đường thủy, hàng hải và hàng không phần lớn vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, thí điểm và chuẩn bị điều kiện.

Ngoài ra, tổ chức vận tải còn phụ thuộc nhiều vào đường bộ; kết nối logistics và vận tải đa phương thức chưa phát huy đầy đủ tiềm năng.

Dữ liệu về phương tiện, nhiên liệu, tiêu thụ năng lượng, hạ tầng sạc và phát thải còn phân tán, chưa được chuẩn hóa, chia sẻ và liên thông. Năng lực kiểm kê, đo đạc, báo cáo và thẩm tra phát thải cần được tăng cường để theo dõi, đánh giá hiệu quả chính sách.

Theo đánh giá tại báo cáo tổng kết, việc triển khai Quyết định 876 đã tạo nền tảng pháp lý, quy hoạch và bước chuyển ban đầu về phương tiện, hạ tầng, công nghệ và tổ chức thực hiện.

Để tiến tới mục tiêu giao thông vận tải phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho rằng, giai đoạn tiếp theo cần cụ thể hóa lộ trình theo từng nhóm phương tiện, cự ly, tải trọng và địa bàn; đồng bộ đầu tư hạ tầng năng lượng; hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực; nâng cao chất lượng dữ liệu, nhân lực và năng lực theo dõi, đánh giá phát thải.

Việc hoàn thiện chính sách chuyển đổi năng lượng xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn đặt ra bài toán về năng lực công nghệ, hạ tầng và sức cạnh tranh của ngành giao thông vận tải trong dài hạn.