Chính sách thông thoáng, doanh nghiệp vẫn sốt ruột vì thủ tục

Chiều 3/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mới năm 2026, phiên thảo luận với chủ đề “Quản trị thay đổi và thực thi để tạo sức bật tăng trưởng” đã diễn ra với sự tham gia của TS Lê Duy Bình - Giám đốc Điều hành Economica Việt Nam; TS Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

Từ những chuyển biến trong xây dựng pháp luật đến thực tiễn giải quyết thủ tục tại địa phương, các diễn giả tập trung trao đổi về chất lượng điều hành, hiệu quả sử dụng vốn và cách thức đưa chính sách vào cuộc sống, tạo sức bật thực chất cho doanh nghiệp.

Các diễn giả tham dự phiên thảo luận.

Chính sách tăng tốc, thực thi vẫn còn chậm trễ

Nhìn từ mục tiêu tăng trưởng, TS Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh chất lượng thực thi của bộ máy chính quyền địa phương đóng vai trò hết sức quan trọng. Những nỗ lực xây dựng, hoàn thiện pháp luật rất lớn, nhưng doanh nghiệp vẫn mong chờ sự chuyển biến nhanh hơn ở khâu triển khai.

“Hiện nay điều mà rất nhiều nhà đầu tư, doanh nghiệp vẫn sốt ruột là mặc dù chủ trương, chính sách rất thông thoáng, nhưng khi triển khai thực hiện thủ tục hành chính ở khá nhiều địa phương vẫn còn sự chậm trễ tương đối lớn”, ông Đậu Anh Tuấn nhận định.

Theo đại diện VCCI, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn về thủ tục hành chính vẫn còn cao. Thủ tục vẫn là một điểm nghẽn cần tháo gỡ để dòng vốn chảy vào nền kinh tế nhanh hơn.

Sự sốt ruột của doanh nghiệp được đặt trong bối cảnh tốc độ xây dựng pháp luật đã thay đổi đáng kể. TS Đậu Anh Tuấn cho biết năm 2025 có 89 luật được ban hành; năm 2026 dự kiến có ít nhất khoảng 80 luật. Nếu trước đây việc ban hành một đạo luật cần đến hai năm, hiện thời gian rút ngắn bình quân còn 126 ngày mỗi luật.

Cùng với đó, những cơ chế đặc biệt như cơ chế ủy quyền lập pháp của Quốc hội cho Chính phủ theo Nghị quyết 206 đã giải quyết nhiều khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Kết quả điều tra PCI cho thấy doanh nghiệp phần nào cảm nhận rõ sự chuyển biến này. Tỷ lệ doanh nghiệp hài lòng về thủ tục hành chính tăng nhanh, đặc biệt với quá trình thực hiện thủ tục trực tuyến. Tuy nhiên, những cải thiện đó chưa xóa hết khoảng cách giữa chủ trương thông thoáng và việc giải quyết hồ sơ trên thực tế.

Dẫn kết quả điều tra tháng 5/2026, TS Đậu Anh Tuấn cho biết có tới 82% nghị định được ban hành trễ sau khi luật đã có hiệu lực. Đến nay, theo thông tin tại phiên họp Chính phủ ngày 3/10, tình trạng nợ đọng văn bản đã không còn. Đây là sự chuyển đổi rất lớn, thể hiện sự tăng tốc của chính sách, ông Đậu Anh Tuấn đánh giá.

TS Phan Đức Hiếu trao đổi tại phiên thảo luận.

Ở góc độ người trực tiếp tham gia quá trình lập pháp, TS Phan Đức Hiếu lý giải khối lượng lập pháp nhiều và nhanh xuất phát từ yêu cầu khắc phục điểm nghẽn thể chế hóa chủ trương chậm, chưa đầy đủ và chưa đúng tinh thần. Quốc hội ý thức rõ nghị quyết của Đảng phải được thể chế hóa kịp thời, nhanh nhất, đầy đủ nhất và đúng nhất với tinh thần nghị quyết.

Theo TS Phan Đức Hiếu, đột phá lớn trong thời gian qua là các thể chế khơi thông nguồn lực. Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho những dự án kéo dài hàng chục năm bế tắc về pháp lý.

Đặc biệt, Nghị quyết 206 tạo ra cơ chế nhanh để xử lý vướng mắc của hệ thống pháp luật. Khi cộng đồng doanh nghiệp và các bên phát hiện vướng mắc, thay vì sửa từng luật, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội áp dụng cơ chế này để ban hành nghị quyết tháo gỡ ngay. Cơ chế được áp dụng đến ngày 31/3/2027 và Chính phủ đang xem xét quy phạm hóa nếu thực tiễn chứng minh hiệu quả.

Từ câu chuyện thực thi tại địa phương, ông Lê Duy Bình cho biết kết quả kinh tế 9 tháng đầu năm cho thấy xuất hiện nhiều hơn những tỉnh, thành phố có tốc độ tăng trưởng hai con số so với các năm trước. Điều này gắn với sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và những nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục hành chính của Chính phủ. Qua đó, tổng chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và pháp luật đã giảm khoảng hơn 2 tỷ USD, đóng góp trực tiếp vào việc rút ngắn thời gian đưa dự án đầu tư vào thực tiễn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Chưa bao giờ không khí phát triển “nóng” như hiện nay

Từ góc độ doanh nghiệp, TS Đậu Anh Tuấn cho rằng dư địa cải thiện chất lượng điều hành còn lớn. Trong hệ thống chỉ số PCI, điểm số về chi phí tuân thủ thủ tục hành chính của các tỉnh khá cao và tương đối gần nhau. Nhưng với những chỉ số khó hơn như “Chính quyền kiến tạo”, điểm bình quân còn thấp, khoảng cách giữa các tỉnh còn rất xa.

“Chỉ cần thu hẹp khoảng cách này, tức các tỉnh nhóm sau có mức độ chủ động, năng động hơn, thì sẽ giải quyết được rất nhiều thủ tục” - ông Đậu Anh Tuấn đề xuất.

Cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, phân tích từ báo cáo PCI cho thấy độ trễ tác động của cải cách thể chế đối với sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân thông thường là hai đến ba năm. Những cải cách hiện nay mạnh mẽ, nhanh chóng nhưng cần thêm thời gian để đi vào thực tiễn và bảo đảm phát triển bền vững.

TS Đậu Anh Tuấn trao đổi tại Diễn đàn.

Bên cạnh những chậm trễ, đại diện VCCI ghi nhận sự thay đổi trong cách tiếp cận doanh nghiệp của chính quyền địa phương. Từ những chuyến đi thực tế, ông chia sẻ: “Chưa bao giờ có không khí nóng về phát triển như thời gian này”.

Nêu ví dụ một chủ doanh nghiệp được lãnh đạo tỉnh liên hệ để hỏi về ý định triển khai dự án đầu tư trên địa bàn, ông cho biết nhiều địa phương đang chủ động liên hệ với doanh nghiệp và nhà đầu tư để thúc đẩy phát triển.

Theo TS Đậu Anh Tuấn, sức ép bảo đảm mục tiêu tăng trưởng cao rất lớn. Địa phương có cách làm tốt, lãnh đạo quyết liệt sẽ tạo ra sự thay đổi thực chất.

Để nâng cao chất lượng điều hành và thực thi chính sách, TS Phan Đức Hiếu đề xuất ba điểm cụ thể trong mối quan hệ giữa chính quyền và doanh nghiệp, trước hết là “chuyển từ thụ động giải quyết thủ tục sang chủ động quản trị”.

Chính quyền địa phương cần chủ động phát hiện, giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp. Sự chủ động còn phải thể hiện ở việc xử lý những thủ tục nhỏ, những vấn đề “li ti” nhưng có thể gây tác động lớn đến hoạt động sản xuất.

Từ những trao đổi này, TS Lê Duy Bình khái quát thông điệp chung về cách điều hành là "các địa phương cần chuyển trạng thái từ ‘tích cực trong thụ động’ sang ‘tích cực trong chủ động’. Đó là điều cộng đồng doanh nghiệp và nền kinh tế đang rất mong chờ”.