Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump sắp bước vào giai đoạn mới

Trong tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sẽ định hình lại cơ sở pháp lý cho chính sách thuế quan của ông và đẩy mạnh đàm phán với các đối tác thương mại ở Bắc Mỹ...

Ảnh minh họa - Ảnh: Zuma Press.

Theo tờ báo Wall Street Journal, những dịch chuyển này có thể mở ra một giai đoạn bất định mới đối với doanh nghiệp sau nhiều tháng tương đối ổn định.

Hồi tháng 2 năm nay, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ phần lớn các biện pháp thuế quan mà ông Trump triển khai trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, trong đó có thuế quan đối ứng, buộc ông phải thay thế các mức thuế bị tuyên là bất hợp pháp bằng một mức thuế tạm thời 10% áp dụng cho gần như tất cả hàng nhập khẩu vào Mỹ. Thuế quan toàn cầu 10% này chỉ có hiệu lực trong 150 ngày, và theo dự kiến sẽ hết hiệu lực khi bước sang ngày thứ Sáu tuần này, tức ngày 24/7, theo giờ Mỹ.

MỸ SẮP CÓ HÀNH ĐỘNG THUẾ QUAN MỚI

Giai đoạn tạm thời này đã mang lại sự ổn định tương đối trong chính sách thương mại của Mỹ, trong lúc giới chức nước này xây dựng một hệ thống thuế quan mới để thay thế. Khoảng thời gian 5 tháng qua được coi là nhẹ nhàng đối với các công ty phụ thuộc vào thương mại vốn đã bị ảnh hưởng bởi những thay đổi liên tục trong chính sách thuế quan của Mỹ trong năm qua.

Tuy nhiên, sự ổn định này đang dần kết thúc. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn hãng tin CNBC vào hôm 21/7, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết ông dự kiến sẽ sớm công bố hành động thuế quan mới để thay thế các mức thuế hết hạn vào ngày 24/7.

Một ngày trước đó, ông Trump tuyên bố sẽ áp thuế quan bổ sung 50% đối với một số hàng hóa từ Canada, gây áp lực buộc nước láng giềng phía Bắc của Mỹ phải đàm phán lại Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Thuế quan bổ sung này đối với Canada là riêng biệt với thuế quan toàn cầu mà ông Trump đang cố gắng thiết lập lại sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ thuế quan đối ứng.

Ông Drew DeLong, một cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ hiện làm việc tại công ty tư vấn Kearney, nhận định rằng nhiều công ty đã bị "ru ngủ" về vấn đề thuế quan trong 5 tháng qua. “Chúng ta đang đứng trước một giai đoạn mới về thuế quan”, ông nói.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ cho rằng ông Trump đã vượt thẩm quyền khi sử dụng luật khẩn cấp từ những năm 1970 để áp đặt thuế quan, các quan chức thương mại trong chính quyền của ông đã lên kế hoạch cho việc áp thuế quan dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Việc áp thuế quan như vậy được coi là bền vững hơn về mặt pháp lý, nhưng các nhà quan sát thương mại dự báo rằng tổng thể mức thuế của Mỹ sẽ không thay đổi nhiều trong ngắn hạn trên cơ sở pháp lý mới. Trong quá trình xây dựng thuế quan hay thế, các quan chức chính quyền ông Trump đã nói rằng họ sẽ thiết kế các mức thuế mới ở mức tương tự như các mức thuế sắp hết hạn.

Vào tháng 3, Văn phòng Đại diện thương mại Mỹ (USTR) đã mở một cuộc điều tra thuế quan đối với 60 nền kinh tế bị cáo buộc không hành động đủ để giải quyết tình trạng sử dụng lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng. Đầu tháng này, USD đã đưa ra kết quả sơ bộ trong cuộc điều tra, đề xuất mức thuế 10% đối với hơn một chục đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm Canada, Mexico và Liên minh châu Âu (EU), và mức thuế 12,5% đối với hơn 40 quốc gia, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Tổng cộng, Greer cho biết biện pháp thuế quan mới này sẽ bao phủ 99% thương mại của Mỹ.

Ông Trump có thể giữ các mức thuế theo Mục 301 vô thời hạn. Nhưng trước khi điều đó có thể xảy ra, USTR phải đưa ra báo cáo cuối cùng trong cuộc điều tra thuế quan, xem xét hơn 1.500 ý kiến từ các công ty Mỹ, nhiều trong số đó đã kêu gọi được miễn trừ khỏi các mức thuế sắp tới.

Thời gian để USTR đưa ra báo cáo cuối cùng và cung cấp hướng dẫn cho cơ quan Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ về cách thực hiện việc đánh thuế quan là "cực kỳ chặt chẽ" - theo ông Ryan Majerus, một cựu quan chức thương mại của Bộ Thương mại hiện làm việc tại công ty King & Spalding.

THUẾ QUAN TRUNG BÌNH SẼ KHÔNG BIẾN ĐỘNG NHIỀU

Mặc dù phạm vi của biện pháp thuế quan dựa trên Mục 301 có thể thay đổi so với báo cáo sơ bộ, ông Majerus cho rằng ông Trump khó có khả năng áp thuế quan liên quan tới lao động cưỡng bức cao hơn mức ông đã đồng ý trong một loạt các thỏa thuận thương mại mà Mỹ đã ký kết với các nền kinh tế lớn vào năm ngoái. Các thỏa thuận với EU, Nhật Bản và Hàn Quốc đã giới hạn hầu hết các mức thuế quan của Mỹ ở ngưỡng 15%.

USTR cũng đã mở một cuộc điều tra riêng theo Mục 301 về sản xuất công nghiệp quá mức từ Trung Quốc và hơn một chục quốc gia khác. Đề xuất thuế quan sơ bộ theo cuộc điều tra đó chưa được công bố, nhưng các nguồn thạo tin cho biết kết quả có thể được công bố sớm nhất vào tháng tới. Khi có kết quả, cơ quan chức năng Mỹ sẽ khởi động một giai đoạn lấy ý kiến mới trước khi biện pháp thuế quan chính thức được triển khai.

Khi được áp dụng, tổng thể các mức thuế quan theo Mục 301 có thể đưa Mỹ trở lại mức thuế quan trung bình tương tự như trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết bác bỏ thuế đối ứng - theo ông DeLong. Điều đó có nghĩa là thuế quan trung bình của Mỹ sẽ ở mức khoảng 17%, tăng từ mức khoảng 11% hiện nay theo các biện pháp tạm thời.

Văn phòng của ông Greer cũng đang bám sát việc đàm phán lại USMCA, thỏa thuận thương mại lớn nhất của Mỹ.

Các quan chức Mỹ đang tích cực đàm phán với Mexico, với vòng đàm phán thứ ba sẽ diễn ra trong tuần này tại Mexico City. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán với Canada chưa chính thức được khởi động, và biện pháp thuế quan mới mà ông Trump áp lên Canada đang khiến mối quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng hơn.

Ông Trump đã áp thuế quan bổ sung lên Canada dựa trên một mục của luật thương mại Mỹ chưa từng được sử dụng trước đây. Đó là Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, với nội dung về cáo buộc phân biệt đối xử đối với hàng hóa của Mỹ. Quy định này có thể mang lại cho ông chủ Nhà Trắng sự linh hoạt lớn hơn để áp thuế quan, thay vì phải mở các cuộc điều tra kéo dài hàng tháng theo yêu cầu của Mục 301.

Về phía Canada, Thủ tướng Mark Carney hôm 21/7 cho biết ông và Trump sẽ đẩy nhanh các cuộc đàm phán thương mại trong những tuần tới, trước thời hạn ngày 19/8 khi biện pháp thuế quan bổ sung của Mỹ với Canada chính thức có hiệu lực.

Đối với hầu hết người Mỹ, tác động rõ ràng nhất của cuộc chiến thương mại của Tổng thống Trump là giá cả cao hơn. Tốc độ lạm phát lõi - không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng - hàng năm của Mỹ tính đến tháng 2 năm nay là 3,4%, cao hơn 0,8 điểm phần trăm so với trường hợp thuế quan không tăng, theo ước tính của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

“Doanh nghiệp Mỹ rất ủng hộ mục tiêu của Chính phủ về khuyến khích sản xuất nhiều hơn tại Mỹ. Nhưng việc thay đổi quy tắc thường xuyên và áp thuế quan mới vài tuần một lần không phải là cách để đạt được mục tiêu đó”, ông Jake Colvin, Chủ tịch Hội đồng Ngoại thương Quốc gia Mỹ, nhận định.