Cho con ăn gì để đủ vitamin A, lời khuyên từ bác sĩ

Vì sao con dưới 5 tuổi hay ốm vặt?

Trong 5 năm đầu đời, cơ thể của bé giống như một ngôi nhà mới xây: móng đã có nhưng tường còn mỏng, cửa nẻo còn hở. Bụng dạ của bé chưa tiêu hóa tốt như người lớn. Cơ thể trẻ đang tập làm quen với vi khuẩn, vi rút ngoài môi trường. Bé lại liên tục phải thay đổi cách ăn: từ nằm trong bụng mẹ ra ngoài, từ bú mẹ hoàn toàn sang ăn dặm, từ ăn chế độ riêng sang ăn cơm cùng cả nhà.

Vì vậy, nếu có thiếu ăn hay thiếu chất bé đã dễ ốm hơn với những trẻ cùng lứa. Nếu trẻ ốm thì biếng ăn, càng biếng ăn lại càng thiếu chất – cứ thế thành một vòng luẩn quẩn. Trong số những chất hay bị thiếu nhất, và cũng dễ bù đắp nhất, có vitamin A.

Vitamin A - 'Tấm khiên vàng' che chở con bạn. Ảnh: N.Phương.

Vitamin A không chỉ để "sáng mắt"

Nhiều cha mẹ nghĩ vitamin A chỉ giúp con nhìn rõ. Điều này đúng, nhưng chưa đủ. Vitamin A cùng lúc làm ba việc lớn cho cơ thể bé:

Giữ cho đôi mắt sáng: Thiếu vitamin A là nguyên nhân gây mù lòa hàng đầu ở trẻ em mà lẽ ra hoàn toàn phòng được. 
Giúp con ít ốm hơn: Vitamin A tăng sức đề kháng, đặc biệt là chống lại viêm phổi, tiêu chảy và sởi – ba bệnh khiến trẻ nhỏ nhập viện nhiều nhất. 
Giúp con lớn lên: Vitamin A tham gia vào việc tạo mới và thay thế tế bào, để bé tăng trưởng khỏe mạnh.

Vitamin A che chở con như thế nào?

Có thể hình dung vitamin A dựng lên ba lớp bảo vệ cho cơ thể bé:

Lớp thứ nhất, "bức tường" bên ngoài: Đó là da và lớp niêm mạc lót ở mũi, họng, phổi, ruột. Vitamin A giúp lớp này luôn lành lặn, ẩm mượt và kín kẽ, để vi khuẩn, vi rút khó chui vào. Lớp niêm mạc khỏe còn tiết ra chất nhầy có khả năng diệt khuẩn, cuốn trôi mầm bệnh ra ngoài. Thiếu vitamin A, "bức tường" này khô và bong tróc – mầm bệnh dễ dàng lọt qua.

Lớp thứ hai, "đội quân" bên trong:Đó là các tế bào miễn dịch (bạch cầu, kháng thể). Vitamin A giúp cơ thể sản xuất đủ quân số và huấn luyện họ nhận diện, tiêu diệt mầm bệnh nhanh hơn. Đặc biệt, vitamin A giúp tạo ra loại kháng thể canh gác ngay ở bề mặt mũi họng và đường ruột – đúng nơi mầm bệnh hay xâm nhập nhất.

Lớp thứ ba – "người chỉ huy": Vitamin A còn điều hòa phản ứng của cơ thể, ra hiệu lệnh đánh mạnh khi cần và dừng lại đúng lúc. Nhờ vậy bé không bị viêm quá mức, sốt kéo dài hay phản ứng thái quá làm tổn thương chính cơ thể mình.

Chính vì thế, nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy trẻ được bổ sung vitamin A đầy đủ ít bị tiêu chảy và viêm phổi hơn. Nếu chẳng may mắc bệnh thì cũng nhẹ hơn, mau khỏi hơn, và tỷ lệ sống sót cao hơn ở những trẻ suy dinh dưỡng hoặc đang nhiễm bệnh.

Thiếu vitamin A, chuyện gì sẽ xảy ra?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thiếu vitamin A có thể dẫn đến:

Bé hay ốm, ốm lâu khỏi, dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn. 
Mắt kém dần: đầu tiên là quáng gà (chập tối nhìn mờ, hay vấp ngã, không dám chạy chơi lúc trời tối), nặng hơn là khô mắt, loét giác mạc và mù vĩnh viễn. 
Nguy cơ tử vong cao hơn, nhất là khi bé mắc sởi hoặc tiêu chảy.

Cho con ăn gì để đủ vitamin A?

Vitamin A đến từ hai nguồn: dạng có sẵn trong thức ăn động vật, và dạng tiền chất (beta-caroten) trong rau củ quả, vào cơ thể sẽ được chuyển thành vitamin A.

Mẹo nhớ nhanh: 

Mỗi ngày bát cháo hoặc bát cơm của trẻ nên có một màu "đậm": xanh thẫm, cam, đỏ hoặc vàng.
Mỗi tuần vài quả trứng và ly sữa.
Mỗi tháng vài bữa gan.

Bí quyết để con hấp thu được nhiều vitamin A nhất

Ăn đúng thực phẩm thôi chưa đủ, cách chế biến cũng quyết định con nhận được bao nhiêu vitamin A.Luôn có dầu mỡ trong bữa ăn: Vitamin A chỉ tan trong dầu, không tan trong nước. Không có chất béo thì dù ăn nhiều cà rốt, bí đỏ, cơ thể bé cũng hấp thu được rất ít. Hãy cho một thìa cà phê dầu ăn hoặc bơ vào bát cháo, bát súp; xào rau với dầu thay vì luộc suông. Dầu ô liu, dầu đậu nành, mỡ cá, bơ, các loại hạt như hạnh nhân, óc chó, lạc đều tốt.
Đừng nấu quá kỹ: Nấu quá lâu hoặc ở nhiệt độ quá cao sẽ làm hao hụt tiền vitamin A trong rau củ. Hấp hoặc xào nhanh là cách giữ được nhiều chất nhất.
Thái nhỏ, băm hoặc nghiền: Cắt nhỏ cà rốt, bí đỏ trước khi nấu giúp cơ thể bé lấy được nhiều dưỡng chất hơn từ cùng một lượng thức ăn.
Kết hợp với thực phẩm giàu kẽm: Kẽm giống như "người vận chuyển", giúp đưa vitamin A từ gan đến các cơ quan trong cơ thể. Thịt bò, hải sản, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt bí đều giàu kẽm. Một bát canh cá nấu rau ngót hay bí đỏ là món vừa nhiều vitamin A vừa nhiều kẽm.
Thêm thực phẩm giàu vitamin E: Vitamin E bảo vệ vitamin A khỏi bị hao hụt. Quả bơ, dầu thực vật, hạt hướng dương, các loại hạt là những nguồn dễ tìm.

Đừng để thiếu vitamin A cướp đi tương lai của con. "Tấm khiên vàng" đang chờ bạn hành động. Ảnh: TL

Những điều nên tránh

- Đồ chiên rán sẵn, đồ ăn nhanh: chứa chất béo chuyển hóa, làm giảm khả năng hấp thu vitamin A, lợi bất cập hại. 

- Quá nhiều chất xơ thô cùng một bữa (cám, ngũ cốc nguyên hạt với lượng lớn) có thể "giữ" vitamin A lại và cản trở hấp thu. Không cần kiêng, chỉ cần ăn cân đối theo khuyến nghị. 

- Tự ý mua vitamin A liều cao cho con uống: vitamin A dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Chỉ uống theo hướng dẫn của cán bộ y tế. 

- Bổ sung sắt hoặc canxi liều cao kéo dài mà không có chỉ định cũng có thể ảnh hưởng đến hấp thu vitamin A.