Chống chuyển giá, trốn thuế: Cần 'liều thuốc' đặc trị đủ mạnh

Chuyển giá, trốn thuế đang lan sang cả doanh nghiệp nội địa

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào Việt Nam liên tục tăng trưởng. Tuy nhiên, đi kèm với đó là hiện tượng nhiều doanh nghiệp FDI báo lỗ triền miên nhưng vẫn mở rộng sản xuất kinh doanh - một nghịch lý khiến cơ quan thuế đặt dấu hỏi lớn về chuyển giá.

Về bản chất, chuyển giá là hành vi các bên có quan hệ liên kết thực hiện giao dịch không theo giá thị trường nhằm mục đích chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp hơn, hoặc chuyển lợi nhuận ra khỏi Việt Nam. Hậu quả trực tiếp là thất thu ngân sách nhà nước và tạo ra sự cạnh tranh không công bằng với doanh nghiệp nội địa.

Cơ quan chức năng đã phát hiện dấu hiệu vi phạm tại một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu thiết bị y tế và thuốc tân dược. Ảnh minh họa: Đức Thanh

Câu chuyện chuyển giá, trốn thuế đến nay không còn là “đặc sản” của khối doanh nghiệp FDI mà đã lan sang cả các doanh nghiệp nội địa và vụ án khởi tố tại Công ty cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ (Công ty Việt Mỹ) do Bộ Công an triệt phá chính là minh chứng điển hình cho thấy yêu cầu cấp bách về một “liều thuốc đặc trị” mạnh mẽ hơn từ cơ quan quản lý.

Thông tin từ Bộ Công an vừa cho biết, qua công tác điều tra, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đã phát hiện dấu hiệu vi phạm tại một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu thiết bị y tế và thuốc tân dược. Kết quả điều tra bước đầu cơ quan Công an xác định Bùi Chân Phương đã thành lập, điều hành ba doanh nghiệp tại Việt Nam gồm Công ty cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ, Công ty TNHH Đầu tư Y tế Sao Kim và Công ty cổ phần Dược phẩm Hoàng Mai; đồng thời thành lập 8 pháp nhân tại Singapore và Hồng Kông để thực hiện hoạt động mua bán lòng vòng, nâng khống giá thiết bị y tế và thuốc tân dược trước khi nhập khẩu vào Việt Nam.

Theo Bộ Công an, các doanh nghiệp này đã bán thiết bị y tế, thuốc tân dược cho các cơ sở y tế với giá cao nhằm thu lợi bất chính, gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước và làm tăng chi phí khám, chữa bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người bệnh. Ngoài ra, quá trình nhập khẩu, các đối tượng còn bị xác định lợi dụng giấy phép nhập khẩu thiết bị y tế để khai báo gian dối, đưa thêm các thiết bị khác vào Việt Nam trái quy định.

Trên cơ sở tài liệu, chứng cứ thu thập được, ngày 24/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố vụ án với tội danh “Buôn lậu, vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty Việt Mỹ và các đơn vị liên quan. Đồng thời, khởi tố bị can và bắt tạm giam

Bùi Chân Phương - nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Việt Mỹ; Hà Văn Nam - Giám đốc Công ty Việt Mỹ và Trần Thị Hồng Hạnh - phụ trách kế toán Công ty Việt Mỹ để điều tra về các hành vi theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Hiện Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đang tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, đồng thời tập trung thu hồi triệt để tài sản thất thoát cho Nhà nước.

Từ kết quả điều tra vụ án, Bộ Công an đề nghị các doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã hoặc đang thực hiện hành vi chuyển giá, trốn thuế thông qua việc thành lập pháp nhân ở nước ngoài hoặc các phương thức tương tự chủ động chấm dứt vi phạm, kê khai bổ sung và nộp đầy đủ nghĩa vụ thuế vào ngân sách nhà nước. Việc tự giác khắc phục hậu quả sẽ là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét áp dụng chính sách khoan hồng theo quy định của pháp luật.

Một thống kê của Thuế TP. Hà Nội cho thấy, kể từ năm 2019 đến năm 2023, số lượng doanh nghiệp có giao dịch liên kết đã tăng rất nhanh, sau 5 năm đã tăng khoảng 3 lần, từ hơn 5 nghìn doanh nghiệp lên hơn 16 nghìn doanh nghiệp.

Điều này cho thấy, Hà Nội là địa phương có các doanh nghiệp có giao dịch liên kết chiếm tỷ trọng lớn trong phạm vi cả nước cả về số lượng doanh nghiệp và giá trị giao dịch liên kết, với nhiều biến động phức tạp của các thủ đoạn chuyển giá.

Làm gì để ngăn chặn hành vi chuyển giá, trốn thuế?

Cần có giải pháp gì để ngăn chặn tuyệt đối hành vi chuyển giá, trốn thuế? Trả lời Báo Tài chính - Đầu tư, luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn Thuế Trọng Tín cho rằng, chuyển giá đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết không phải là vấn đề mới nhưng là vấn đề phức tạp nhất trong lĩnh vực quản lý thuế.

Hiện nay, trên thế giới chưa có một nước nào có thể ngăn chặn tuyệt đối chuyển giá mà chỉ có thể hạn chế vấn đề này. Do vậy, cơ quan thuế cần xem việc ứng phó với chuyển giá là một cuộc đấu tranh lâu dài, bền bỉ trên cơ sở pháp lý và bằng chứng thuyết phục; việc xây dựng một lộ trình thích hợp để kiểm soát hoạt động chuyển giá cũng như việc quản lý, tăng cường kiểm tra đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết là rất cần thiết, bảo đảm hài hòa, cân đối lợi ích quốc gia, lợi ích doanh nghiệp, bảo đảm môi trường đầu tư.

Việc tăng cường phối hợp và trao đổi thông tin là giải pháp cốt lõi trong chống chuyển giá và trốn thuế, cụ thể qua việc kết nối dữ liệu liên ngành, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng cao minh bạch pháp lý, qua đó ngăn chặn hành vi chuyển giá.

Đưa ra khuyến nghị cho doanh nghiệp tránh rủi ro vi phạm quy định trong giao dịch liên kết, luật sư Nguyễn Văn Được nêu rõ: Đối với doanh nghiệp FDI, cần rà soát toàn bộ giao dịch liên kết hàng năm, đảm bảo giá giao dịch phù hợp với nguyên tắc giá thị trường; lập và lưu giữ đầy đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết trước thời hạn nộp tờ khai quyết toán thuế; cân nhắc đề nghị APA nếu có giao dịch liên kết lớn và phức tạp; kiểm soát tỷ lệ chi phí lãi vay để không vượt ngưỡng 30% EBITDA.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cần nhận diện đúng các bên liên kết - không chỉ công ty mẹ - con mà cả các công ty do cùng gia đình kiểm soát; kê khai đầy đủ giao dịch liên kết trong tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp; duy trì hồ sơ chứng minh giá giao dịch hợp lý, phòng trường hợp bị thanh tra.

Đối với tất cả doanh nghiệp nói chung, luật sư cho rằng, doanh nghiệp không xem nhẹ nghĩa vụ kê khai: Kể cả khi được miễn lập hồ sơ, vẫn phải kê khai giao dịch liên kết; cập nhật thường xuyên các thay đổi trong chính sách thuế và quy định chống chuyển giá; tham vấn chuyên gia thuế trước khi thực hiện các giao dịch liên kết có giá trị lớn hoặc phức tạp.

“Với xu hướng cơ quan thuế ngày càng tăng cường kiểm tra về chuyển giá và áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp cần chủ động tuân thủ đầy đủ các quy định tại Nghị định số 20/2025/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 132/2020/NĐ-CP ngày 5/11/2020 của Chính phủ quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết và các văn bản liên quan. Việc đầu tư vào hệ thống quản lý giá giao dịch liên kết bài bản, lập hồ sơ đầy đủ và tham vấn chuyên gia pháp lý - thuế ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu đáng kể rủi ro bị truy thu thuế, phạt hành chính và các hệ lụy pháp lý khác” - luật sư Nguyễn Văn Được nhấn mạnh.