Chủ động lựa chọn trong mùa tuyển sinh

Học sinh, phụ huynh nộp hồ sơ vào lớp 10 tại một trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Ảnh: MA

Từ chỗ là phương án “dự phòng”, hệ giáo dục này đang dần trở thành lối đi linh hoạt, phù hợp, mở ra nhiều cơ hội học tập và nghề nghiệp cho người học.

“Lối đi sớm” của nhiều học sinh

TPHCM đang bước vào mùa tuyển sinh lớp 10 với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, tạo áp lực đáng kể lên hệ thống giáo dục. Theo thống kê, năm nay thành phố có hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp lớp 9, tăng gần 43.000 em so với năm trước. Trước số lượng thí sinh tăng mạnh, sở GD&ĐT dự kiến khoảng 70% học sinh trúng tuyển vào các trường THPT công lập, đồng nghĩa khoảng 50.000 em còn lại phải tìm hướng đi khác sau khi tốt nghiệp THCS. Áp lực vì thế không chỉ dừng lại ở kỳ thi, mà còn đặt ra bài toán lựa chọn phù hợp với năng lực và điều kiện của từng học sinh.

Trong bối cảnh đó, các lựa chọn sau lớp 9 ngày càng đa dạng, từ trường tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên đến học nghề. Đáng chú ý, xu hướng lựa chọn đã có sự dịch chuyển rõ rệt khi nhiều học sinh và phụ huynh chủ động định hướng từ sớm, không chờ đến khi có kết quả thi. Thay vì tập trung vào trường tư thục như trước, không ít học sinh chuyển sang đăng ký tại các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Điều này cho thấy hệ giáo dục này đang dần trở thành lựa chọn chủ động, phù hợp với nhu cầu thực tế.

Thực tế ghi nhận từ mùa tuyển sinh năm trước, nhiều trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tại TPHCM đã tuyển được gần 2/3 chỉ tiêu ngay trước khi công bố điểm thi lớp 10. Phần lớn trong số này là những học sinh không tham gia kỳ thi mà lựa chọn đăng ký sớm để đảm bảo chỗ học. Ở chiều ngược lại, sau khi kỳ thi “căng não” khép lại, không ít phụ huynh rơi vào thế bị động khi con trượt cả ba nguyện vọng vào lớp 10 công lập, phải vội vã tìm đến các trung tâm nhưng đành ngậm ngùi ra về vì đã hết chỉ tiêu.

Theo ông Huỳnh Huy Vũ - Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Hóc Môn (xã Xuân Thới Sơn), thời điểm đó nhiều trung tâm trở nên rất “đắt hàng”, công tác tuyển sinh nhanh chóng đạt chỉ tiêu. Năm học 2025 - 2026, trung tâm tuyển được 8 lớp và dự báo năm nay số lượng hồ sơ đăng ký sẽ tiếp tục tăng. Để đáp ứng nhu cầu thực tế, trung tâm đã bổ sung đội ngũ giáo viên, đồng thời dự kiến mở rộng quy mô lên 9 lớp với khoảng 450 học sinh.

Ông Vũ nhận định: “Trước áp lực dân số và nhu cầu học tập ngày càng lớn, hệ giáo dục thường xuyên không còn là lựa chọn ‘bất đắc dĩ’ như trước mà đang được nhiều học sinh, phụ huynh chủ động cân nhắc nhờ những lợi thế về chi phí và cơ hội sau tốt nghiệp”.

Cùng quan điểm, ông Đỗ Minh Hoàng - Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên Chu Văn An (phường An Đông), cho biết ngay từ trước kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, nhiều trung tâm tại các địa phương đã nhận được phần lớn hồ sơ đăng ký. Điều này cho thấy sự quan tâm từ sớm của người học, đặc biệt tại những khu vực có dân số đông, tỷ lệ chọi cao. Theo ông, nếu không chủ động tìm hiểu và đăng ký sớm, nhiều học sinh có thể phải học xa nhà hoặc buộc chuyển sang các lựa chọn khác như trường nghề, trường tư thục do các trung tâm giáo dục thường xuyên đã hết chỗ.

Khánh Ly (ngoài cùng bên phải) và bạn trong đội tuyển môn Địa chụp ảnh với thầy Nam khi đạt giải Nhì cấp thành phố, tháng 3/2025. Ảnh: NVCC

Linh hoạt, tiết kiệm và mở rộng cơ hội nghề nghiệp

Theo ông Nguyễn Minh Kha - Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Quận 4 (phường Khánh Hội), trước mỗi kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, trung tâm tiếp nhận khoảng 30 hồ sơ đăng ký sớm. Năm học vừa qua, đơn vị tuyển sinh được 5 lớp với 175 học viên; dự kiến năm nay vẫn tuyển 5 lớp nhưng tăng lên 190 học viên. Trung bình mỗi năm, số lượng học viên đăng ký tăng từ 10 - 15%, cho thấy nhu cầu học tập tại các trung tâm giáo dục thường xuyên ngày càng lớn.

“Sự gia tăng này phản ánh niềm tin ngày càng rõ nét của phụ huynh và học sinh đối với hệ giáo dục thường xuyên trong bối cảnh chất lượng đào tạo không ngừng được nâng cao. Tỷ lệ học viên tốt nghiệp THPT tại trung tâm những năm gần đây luôn đạt trên 95%. Học viên vẫn tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT chung và được cấp bằng tương đương với học sinh các trường phổ thông.

Bên cạnh đó, việc tổ chức thời gian học linh hoạt giúp giảm áp lực, tạo điều kiện để học viên chủ động tự học, rèn luyện thể chất hoặc tham gia lao động, hỗ trợ gia đình. Đặc biệt, nhiều trung tâm đã liên kết đào tạo trung cấp nghề, giúp học viên sau khi tốt nghiệp không chỉ có bằng THPT, mà còn có thêm bằng nghề, sẵn sàng tham gia thị trường lao động”, ông Kha cho hay.

Ông Đỗ Minh Hoàng cũng nhận định, hệ giáo dục thường xuyên đang dần trở thành lựa chọn chủ động của nhiều gia đình. Nếu trước đây, đây thường bị xem là phương án “bất đắc dĩ” khi không trúng tuyển lớp 10 công lập, thì nay ngày càng nhiều học sinh lựa chọn ngay từ đầu nhờ tính linh hoạt và định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Chất lượng đào tạo được cải thiện, chương trình học phù hợp với nhu cầu học nghề sớm và tiếp cận thị trường lao động đã góp phần nâng cao sức hấp dẫn của hệ này.

Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, ông Hoàng cho rằng các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên cần tiếp tục nâng cao chất lượng toàn diện, từ chương trình giảng dạy, đội ngũ giáo viên đến cơ sở vật chất. Đồng thời, việc đẩy mạnh liên kết đào tạo nghề, tăng cơ hội thực hành và định hướng việc làm rõ ràng cho học viên sau khi tốt nghiệp là yếu tố then chốt.

“Chỉ khi bảo đảm chất lượng đào tạo và đầu ra cho học viên, các trung tâm mới có thể trở thành địa chỉ học tập đáng tin cậy. Khi đó, người học không chỉ có nơi tiếp tục việc học, mà còn có cơ hội phát triển lâu dài, bền vững. Ngược lại, nếu không nâng cao chất lượng, giáo dục thường xuyên sẽ chỉ dừng lại ở vai trò giải quyết nhu cầu chỗ học tạm thời, thiếu sức hấp dẫn và khó tạo dựng niềm tin”, ông Hoàng nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Huỳnh Huy Vũ cho rằng sức hút của hệ giáo dục thường xuyên đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là chất lượng đào tạo ngày càng được khẳng định với tỷ lệ tốt nghiệp cao, tiệm cận hệ THPT chính quy; học sinh theo học vẫn được cấp bằng tốt nghiệp THPT như học sinh trường công lập.

Bên cạnh đó, chương trình đào tạo kết hợp giữa học văn hóa và học nghề, thậm chí có những nội dung được hỗ trợ miễn phí, giúp học sinh có thêm lựa chọn: Vừa tiếp tục học lên đại học, cao đẳng, vừa sẵn sàng tham gia thị trường lao động sau khi tốt nghiệp. Ngoài ra, chi phí học tập thấp cũng là lợi thế đáng kể, đặc biệt phù hợp với con em công nhân và người lao động, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho nhiều đối tượng.