Chủ động nguồn cung lúa gạo trước tác động của El Nino

Theo tính toán của cơ quan chức năng, khoảng 350.000ha lúa (tương đương hơn 20% diện tích) ở Nam bộ có nguy cơ bị ảnh hưởng. Vì thế, chủ trương điều hành xuất khẩu lúa gạo giai đoạn tới cần được tính toán kỹ.

Khi nguồn cung bị ảnh hưởng, việc bảo đảm đủ lúa gạo cho tiêu dùng trong nước, giữ ổn định giá lương thực và góp phần kiểm soát chỉ số CPI vẫn là ưu tiên số một. Sau khi cân đối đủ cho nhu cầu an ninh lương thực trong nước và nguồn dự trữ, lượng hàng còn lại mới có thể tính toán cho xuất khẩu, nhất là khi nhu cầu nhập khẩu và giá gạo thế giới diễn biến thuận lợi.

Nhìn lại những năm trước, bài học về điều hành thị trường lúa gạo vẫn còn nguyên giá trị. Năm 2020, trước tác động của dịch Covid-19 cùng hạn hán, xâm nhập mặn ở phía Nam và lo ngại thiếu lương thực, chúng ta đã áp dụng hạn ngạch xuất khẩu gạo.

Thế nhưng, sau khi rà soát nguồn cung, nhận thấy còn dư 13,54 triệu tấn thóc, tương đương khoảng 6,5-6,7 triệu tấn gạo, Chính phủ điều chỉnh lại và cho phép xuất khẩu gạo không hạn ngạch. Năm 2023, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt tới 8,13 triệu tấn, kim ngạch 4,67 tỷ USD. Năm 2024 tiếp tục đạt khoảng 9,18 triệu tấn, kim ngạch 5,75 tỷ USD.

Bối cảnh 2026-2027 hiện nay càng cho thấy tầm quan trọng của việc dự báo đi trước thị trường. Reuters ngày 11-8 nhận định lượng tồn kho ngũ cốc toàn cầu hiện ở mức gần kỷ lục, giúp giảm bớt nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng khi El Nino mạnh. Tuy nhiên, nguồn cung và giá lương thực vẫn có thể biến động tùy mức độ tác động của thời tiết tại từng khu vực.

Do đó, Nhà nước có thể nghiên cứu chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thu mua lúa, gạo để tạm trữ khi nguồn cung còn thuận lợi; đồng thời đầu tư hệ thống dự trữ, nâng cao khả năng phơi sấy, bảo quản để chủ động nguồn hàng. Về sản xuất, có thể điều chỉnh lịch gieo trồng lúa vụ 3, chuyển đổi một số diện tích sang cây trồng ngắn hạn, chịu hạn mặn...

Đặc biệt, nếu chúng ta chuẩn bị nguồn cung từ sớm sẽ giúp có thêm dư địa lựa chọn khi thị trường thay đổi. Nếu nguồn cung trong nước được bảo đảm, dự trữ đủ và giá trong nước được kiểm soát, lượng gạo dành cho xuất khẩu có thể được điều tiết theo nhu cầu và mặt bằng giá quốc tế. Khi đó, doanh nghiệp cũng tránh được tình trạng chờ giá tăng mới tìm hàng, khi đủ hàng giá lại xuống; trong khi cơ quan điều hành có thêm dư địa để cân đối giữa an ninh lương thực và xuất khẩu.