Chủ động nguồn nước cho vụ Đông Xuân

Các địa phương cần chủ động tích nước tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngay từ mùa lũ, phù hợp với đặc điểm từng lưu vực, nhằm tạo nguồn nước điều tiết cho mùa khô năm 2027.

Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dưới tác động của El Niño, nguồn nước trên nhiều sông, suối đã có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm.

Cục Quản lý tài nguyên nước cảnh báo nguy cơ thiếu nước, hạn hán trên nhiều lưu vực sông trong giai đoạn 2026-2027 ở mức rất cao. Dòng chảy tại nhiều lưu vực được dự báo thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm, trong đó miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ có nguy cơ chịu tác động nghiêm trọng. Trong khi đó, khả năng tích nước của các hồ chứa cũng đứng trước nhiều thách thức. Trong tổng số 705 hồ chứa thủy điện và hơn 130 hồ thủy lợi lớn thuộc 11 quy trình vận hành liên hồ chứa, nhiều hồ có nguy cơ không đạt dung tích thiết kế; khoảng 65% số hồ thủy lợi vừa và nhỏ có thể không tích đủ nước.

Theo ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, nếu dòng chảy trong các tháng mùa lũ tiếp tục thấp, đặc biệt tại miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, nhiều hồ chứa có thể không tích đủ nước để phục vụ mùa cạn.

Tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, khoảng 29 triệu người có nguy cơ chịu tác động bởi suy giảm nguồn nước và gia tăng xâm nhập mặn; khoảng 800.000 ha đất sản xuất có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nước.

Trước nguy cơ trên, ông Hà cho rằng yêu cầu quan trọng là phải chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, điều hòa và phân phối tài nguyên nước theo từng lưu vực sông. Các địa phương cần theo dõi chặt chẽ, cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; tăng cường dự báo cho những khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, nhất là miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Cùng với đó, cần chủ động tích nước tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngay từ mùa lũ, phù hợp với đặc điểm từng lưu vực, nhằm tạo nguồn nước điều tiết cho mùa khô năm 2027.

Đối với sản xuất nông nghiệp, việc xây dựng lịch thời vụ phải được đặt trong mối tương quan trực tiếp với khả năng nguồn nước của từng tiểu vùng. Đây là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nơi nguy cơ xâm nhập mặn có thể xuất hiện sớm và lấn sâu.

Để giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghiêm Quang Tuấn cho rằng, các địa phương cần sớm kích hoạt kế hoạch phòng, chống hạn, mặn; thường xuyên cập nhật dự báo nguồn nước và xâm nhập mặn để tổ chức sản xuất phù hợp. Trong đó, các địa phương có thể tham chiếu kịch bản hạn, mặn giai đoạn 2019-2020, đồng thời cập nhật, điều chỉnh phương án vào đầu tháng 10/2026, khi diễn biến lũ trên Đồng bằng sông Cửu Long được xác định rõ hơn.

Theo ông Tuấn một trong những giải pháp trọng tâm là điều chỉnh cơ cấu sản xuất và lịch thời vụ theo khả năng nguồn nước, tránh tình trạng xuống giống nhưng thiếu nước vào cuối vụ.

“Việc phân chia lịch thời vụ theo từng vùng sẽ góp phần hạn chế nguy cơ cây lúa gặp hạn, mặn vào cuối vụ - thời điểm nhu cầu nước của cây tăng cao trong khi nguồn nước ngọt có nguy cơ suy giảm. Không chỉ cây lúa, đối với vùng lúa - tôm ven biển, các địa phương cần kết thúc sản xuất trong tháng 9/2026, tiến hành rửa mặn trước khi xuống giống và ưu tiên các giống lúa có khả năng chịu mặn. Với cây ăn quả, yêu cầu cấp thiết là bảo vệ và gia tăng khả năng trữ nước ngọt. Người dân cần củng cố hệ thống đê bao, cống ngăn mặn; nạo vét kênh mương, ao, hồ và các công trình trữ nước, đồng thời tranh thủ tích trữ nước ngọt trong mùa mưa” - ông Tuấn nhấn mạnh.