Khẩn trương chuẩn bị hồ sơ dự án Luật Khí tượng thủy văn sửa đổi

Ngày 23/9, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên đã có buổi làm việc với Cục Khí tượng Thủy văn, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển về kết quả công tác 9 tháng đầu năm và công tác trọng tâm 3 tháng cuối năm 2026.

Ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng điều hành Cục Khí tượng Thủy văn cho biết: Trong 9 tháng đầu năm 2026, Cục Khí tượng Thủy văn đã chủ động triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm, nổi bật là công tác tham mưu hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai. Cục đã hoàn thành xây dựng 2 Nghị định trình Chính phủ ban hành và đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Khí tượng Thủy văn (sửa đổi).

Trước diễn biến thời tiết phức tạp và dự báo El Niño đạt cường độ rất mạnh, đơn vị đã kịp thời cung cấp thông tin dự báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, hạn hán cho các bộ, ngành và địa phương, đồng thời xây dựng các kịch bản ứng phó chi tiết theo từng lưu vực sông nhằm bảo vệ sản xuất và phục vụ điều hành tăng trưởng kinh tế. Chất lượng các bản tin dự báo bão, mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất tiếp tục duy trì độ tin cậy từ 70-90%. Hệ thống mô hình dự báo số trị phân giải cao (đạt 3 km) và ứng dụng di động "Thời tiết Việt Nam" hoạt động ổn định, đưa thông tin cảnh báo phục vụ kịp thời đến cộng đồng và người dân.

Bên cạnh nhiệm vụ dự báo, Cục đã đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa mạng lưới quan trắc. Toàn ngành duy trì vận hành ổn định trên 2.800 trạm, điểm đo (với tỷ lệ đo mưa tự động đạt 100%), trung tâm dữ liệu chuẩn Tier 3 và hệ thống siêu máy tính Cray XC40-AC. Công tác nghiên cứu khoa học, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và mô phỏng số được đẩy mạnh theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đặc biệt, Cục tiếp tục khẳng định uy tín quốc tế khi vận hành hiệu quả Trung tâm Hỗ trợ dự báo thời tiết nguy hiểm và Cảnh báo lũ quét khu vực Đông Nam Á của WMO, đồng thời, tích cực thúc đẩy các chương trình hợp tác kỹ thuật với Nhật Bản, Phần Lan để tranh thủ nguồn lực hiện đại hóa ngành.

Xác định nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030, Cục Khí tượng Thủy văn tập trung hoàn thiện dự án Luật Khí tượng Thủy văn (sửa đổi) để trình Quốc hội xem xét vào tháng 5/2027 cùng hệ thống văn bản dưới luật; đẩy mạnh tự động hóa mạng lưới trạm quan trắc ở vùng núi, biên giới và hải đảo. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và mô phỏng số theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Cục Khí tượng Thủy văn kiến nghị Lãnh đạo Bộ quan tâm phê duyệt danh mục dự án trung hạn 2026 - 2030, bổ sung biên chế công chức, giải quyết chế độ chính sách cho nhân lực dôi dư trong quá trình tự động hóa mạng lưới và xem xét áp dụng cơ chế đặc thù trong chia sẻ dữ liệu cũng như sửa chữa cấp bách trang thiết bị phục vụ phòng chống thiên tai.

Về phía Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Viện trưởng Phạm Thị Thanh Ngà cho biết: Sau khi thực hiện việc sáp nhập và tinh gọn bộ máy từ đầu năm 2026, Viện đã giảm từ 17 đơn vị xuống còn 10 đơn vị trực thuộc, nhanh chóng ổn định cơ cấu tổ chức để triển khai hoạt động chuyên môn. Với đội ngũ nghiên cứu chất lượng cao, Viện đã và đang tập trung nguồn lực thực hiện hiệu quả nhiều nhiệm vụ chính trị, nghiên cứu khoa học trọng điểm phục vụ công tác quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Nổi bật là việc hoàn thành cập nhật Kịch bản Biến đổi khí hậu phiên bản năm 2025 theo chu kỳ 5 năm để chuẩn bị công bố chính thức; chủ trì rà soát, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn và sông Ba; đẩy mạnh triển khai 3 đề tài cấp nhà nước, 12 đề tài cấp Bộ chuyển tiếp cùng các nhiệm vụ hỗ trợ dự báo ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TP.HCM và đánh giá tác động biến đổi khí hậu phục vụ xây dựng Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).

Cùng với hoạt động nghiên cứu và đào tạo sau đại học, Viện tiếp tục khẳng định vai trò đầu mối trong các khuôn khổ hợp tác quốc tế lớn như Chương trình Thủy văn quốc tế (IHP) của UNESCO, Mạng lưới quan trắc lắng đọng axít vùng Đông Á, cũng như mở rộng liên kết với các đối tác của Hà Lan, Nhật Bản, UNDP.

Lãnh đạo Viện cũng nêu lên những khó khăn, vướng mắc lớn đang gặp phải, đặc biệt là bài toán tự chủ tài chính khi đơn vị phải tự bảo đảm tới 49,5% chi thường xuyên cho hơn 220 cán bộ, viên chức và người lao động. Cơ sở vật chất, trụ sở làm việc của Viện hiện đã xuống cấp nghiêm trọng, phân tán ở nhiều địa điểm. Viện kiến nghị Lãnh đạo Bộ sớm phê duyệt dự án cải tạo, sửa chữa trụ sở của đơn vị; hỗ trợ cơ chế đặt hàng các nhiệm vụ khoa học công nghệ, dịch vụ công ích thường xuyên, đồng thời hướng dẫn điều chỉnh cơ cấu tổ chức theo mô hình mới nhằm đáp ứng tốt các yêu cầu nhiệm vụ được giao.

Đại diện lãnh đạo Vụ Kế hoạch - Tài chính, Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Khoa học và Công nghệ, Vụ Hợp tác quốc tế, Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai cũng đã trao đổi xung quanh các khó khăn, vướng mắc của hai đơn vị và đề xuất giải pháp tháo gỡ trong thời gian tới.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên cho rằng, ngành khí tượng thủy văn đã triển khai đồng bộ công tác quản lý nhà nước, phục vụ kịp thời các bộ, ngành, địa phương và đáp ứng tốt nhu cầu thông tin của người dân, doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nhiều kết quả nghiên cứu khoa học nổi bật cũng đã được ứng dụng hiệu quả vào nghiệp vụ thực tiễn.

Thứ trưởng yêu cầu Cục Khí tượng Thủy văn ưu tiên tối đa nguồn lực hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật năm 2026, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Khí tượng Thủy văn (sửa đổi) song song với các nghị định, thông tư, định mức kinh tế - kỹ thuật để khi ban hành có thể đi vào cuộc sống đồng bộ.

Cùng với đó, ngành phải bám sát diễn biến El Niño, cập nhật kịch bản liên tục và củng cố trục liên kết ngang giữa các cơ quan trong Bộ cũng như kết nối dọc xuống tận cơ sở. Thông tin cảnh báo phải nahnh chóng chuyển tới cấp xã và lực lượng phòng thủ dân sự địa phương, lấy hệ thống trạm quan trắc địa phương làm cánh tay nối dài gần dân nhất.

Về định hướng khoa học công nghệ, Thứ trưởng nhấn mạnh việc quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; khẩn trương xây dựng Đề án phát triển ngành khí tượng thủy văn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các đơn vị phải tập trung giải quyết những bài toán hóc búa trong dự báo hạn ngắn 24-48 giờ, nhất là hiện tượng mưa lớn tập trung cục bộ, lũ quét, sạt lở đất.

Thứ trưởng cũng đề nghị Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển chủ động đề xuất, nghiên cứu các đề tài mang tính cấp bách theo đơn đặt hàng từ thực tiễn thay vì dàn trải; đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và mô hình số trị, đồng thời nâng cao vai trò đầu mối trong cơ chế hợp tác quốc tế.

Để các nhiệm vụ trọng tâm sớm đi vào thực tiễn, Thứ trưởng Lê Trọng Yên giao các đơn vị: Vụ Kế hoạch - Tài chính, Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Khoa học và Công nghệ, Vụ Hợp tác quốc tế, Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai chủ động phối hợp chặt chẽ, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho ngành KTTV trong giai đoạn mới. Trong đó chú trọng nghiên cứu cơ chế, chính sách đặc thù bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ cán bộ, quan trắc viên khi ngành chuyển đổi trạng thái sang mạng lưới quan trắc tự động; ứng dụng công nghệ cao, AI và chuyển đổi số; tiếp nhận kịp thời và hiệu quả các nguồn hỗ trợ quốc tế...

Thứ trưởng tin tưởng với sự đồng hành, vào cuộc đồng bộ của toàn ngành, công tác dự báo, cảnh báo thiên tai sẽ ngày càng kịp thời, chuẩn xác, đưa thông tin về tận cơ sở và bảo vệ vững chắc an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân.