Chủ động nhận diện nguy cơ và phòng ngừa hoạt động tội phạm mua bán người

Nhiều thủ đoạn tinh vi

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi toàn diện đời sống kinh tế, xã hội, nhưng đồng thời cũng kéo theo những hệ lụy phức tạp khi các đối tượng phạm tội triệt để lợi dụng môi trường này. Phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm mua bán người ngày càng tinh vi, chuyển dịch từ những hình thức tiếp cận truyền thống sang thao túng trên không gian mạng, mạng xã hội và các cổng thông tin tuyển dụng trực tuyến. Các đối tượng lập ra hàng loạt tài khoản ảo, hội nhóm ẩn danh để tiếp cận, dụ dỗ và đưa nạn nhân vào bẫy lừa đảo.

Hưởng ứng Ngày thế giới phòng chống mua bán người và Ngày toàn dân phòng chống mua bán người 30-7 với chủ đề của Liên hợp quốc "Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo", Công an thành phố Hà Nội xác định đây không chỉ là đợt cao điểm tuyên truyền đơn thuần mà còn là cơ hội quan trọng để nâng cao nhận thức của toàn xã hội. Lực lượng công an tập trung phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và nhân dân trong công tác phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân, đồng thời triển khai hiệu quả Chương trình phòng chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 trên địa bàn Thủ đô.

Thực tiễn đấu tranh thời gian qua cho thấy sự thay đổi rõ nét trong quy luật hoạt động của loại tội phạm này. Nếu trước đây, các đối tượng chủ yếu tập trung dụ dỗ phụ nữ, trẻ em ở các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa đưa qua biên giới để bóc lột sức lao động hoặc bóc lột tình dục, thì hiện nay phạm vi ảnh hưởng đã mở rộng tới nhiều thành phần xã hội khác nhau. Nhiều đường dây tinh vi lợi dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin bảo mật và các hội nhóm việc làm để tiếp cận nạn nhân.

Chỉ với những lời quảng cáo hấp dẫn như "việc nhẹ, lương cao", "xuất khẩu lao động không cần trình độ", "đánh máy, chăm sóc khách hàng online", nhiều thanh niên, sinh viên và lao động tự do đã trở thành mục tiêu bị nhắm tới. Không ít nạn nhân sau khi bị dụ dỗ đã bị đưa sang Campuchia, Myanmar hoặc các khu vực giáp biên giới để làm việc tại các cơ sở lừa đảo trực tuyến.

Tại đây, họ bị giữ toàn bộ giấy tờ tùy thân, bị quản lý chặt chẽ và cưỡng ép tham gia vào các hành vi lừa đảo người khác trên môi trường số. Trường hợp không đạt chỉ tiêu doanh số do các đối tượng đưa ra, nạn nhân sẽ bị đe dọa, đánh đập dã mạn hoặc bị ép liên lạc về gia đình yêu cầu chuyển những khoản tiền chuộc rất lớn mới được trả tự do.

Cơ quan Công an phát hiện, điều tra nhiều vụ mua bán người trong giai đoạn 2021 - 2025. Ảnh minh họa của Bộ Công an

Dù không phải là địa bàn giáp biên giới, Thủ đô Hà Nội lại là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục lớn, nơi tập trung số lượng rất lớn người lao động tự do, học sinh, sinh viên từ các tỉnh, thành phố đến sinh sống và tìm kiếm việc làm. Chính đặc điểm này khiến địa bàn Thủ đô tiềm ẩn nguy cơ cao trở thành nơi các đường dây phạm tội tập trung tuyển mộ, tìm kiếm nạn nhân.

Nhận thức rõ thực tế đó, Công an thành phố Hà Nội xác định phòng ngừa xã hội là giải pháp căn cơ, lâu dài, trong đó việc nâng cao kiến thức và tinh thần cảnh giác của người dân chính là lá chắn đầu tiên và vững chắc nhất để ngăn chặn tội phạm.

Là lực lượng chủ công trên mặt trận đấu tranh phòng chống tội phạm trật tự xã hội, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Hà Nội đã chủ động tham mưu Ban Giám đốc triển khai đồng bộ các giải pháp thực hiện Chương trình phòng chống mua bán người. Đơn vị đã tổ chức hiệu quả các đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, hướng dẫn công an các đơn vị và công an cấp xã nâng cao chất lượng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Việc tăng cường công tác điều tra cơ bản, nắm chắc tình hình trên các tuyến, địa bàn trọng điểm giúp phát hiện sớm các đối tượng, đường dây có dấu hiệu hoạt động mua bán người để lập chuyên án đấu tranh.

Bên cạnh công tác điều tra, công tác phòng ngừa nghiệp vụ cũng được đặc biệt chú trọng. Lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, rà soát các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự như quán karaoke, massage, quán bar, nhà nghỉ, phối hợp quản lý chặt chẽ các khu vực công cộng, bến xe, nhà ga, nơi tập trung đông người nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến cưỡng bức lao động hay mua bán người. Điển hình, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã tiến hành khởi tố ổ nhóm đối tượng về hành vi chứa mại dâm và mua bán người xảy ra tại xã Phúc Thọ.

Trước sự dịch chuyển mạnh mẽ của tội phạm lên không gian mạng, Phòng Cảnh sát hình sự tăng cường phối hợp với các đơn vị an ninh mạng, an ninh đối ngoại, quản lý xuất nhập cảnh và lực lượng quản lý hành chính về trật tự xã hội để bóc gỡ các tài khoản, hội nhóm tuyển dụng giả mạo, thu thập dữ liệu điện tử phục vụ công tác truy vết. Đồng thời, việc ứng dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu căn cước và ứng dụng VNeID được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa từ sớm các hành vi lợi dụng công nghệ cao để phạm tội.

Đồng bộ giải pháp ứng phó

Công tác tuyên truyền được đổi mới sâu rộng về cả nội dung lẫn hình thức. Thay vì áp dụng phương thức truyền thống đơn điệu, các đơn vị công an đã chủ động sản xuất các video ngắn, ấn phẩm đồ họa infographic, clip cảnh báo trực quan để đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội và các kênh thông tin chính thức.

Việc tuyên truyền được kết hợp linh hoạt qua hệ thống truyền thanh cơ sở, màn hình LED công cộng, cơ quan báo chí và các buổi sinh hoạt chuyên đề tại trường học, khu dân cư, doanh nghiệp, khu công nghiệp.

Nội dung tập trung giúp người dân nhận diện các thủ đoạn lừa đảo tuyển dụng, kỹ năng sử dụng mạng an toàn, cảnh báo các hành vi mới như môi giới hiến tạng trá hình, mua bán mô, bộ phận cơ thể người, đồng thời hướng dẫn người dân tố giác tội phạm qua các kênh chính thức.

Cơ quan chức năng tăng cường tuyên truyền các nội dung liên quan phòng, chống tội phạm xâm hại trẻ em và tội phạm mua bán người. Ảnh minh họa của Bộ Công an

Mặt khác, Công an thành phố Hà Nội tích cực mở rộng hợp tác quốc tế trong đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia. Vừa qua, đoàn công tác Công an thành phố đã có buổi làm việc với Tổng cục Công an quốc gia Campuchia nhằm tăng cường trao đổi thông tin nghiệp vụ, phối hợp truy bắt các đối tượng truy nã, đấu tranh triệt phá các đường dây lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia và hỗ trợ tiếp nhận, giải cứu, trao trả các nạn nhân bị bẫy lừa đảo.

Theo Đại tá Đặng Việt Quảng, Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Hà Nội, dự báo tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về trật tự xã hội thời gian tới tiếp tục diễn biến phức tạp. Lực lượng cảnh sát hình sự xác định tiếp tục chủ động nắm chắc tình hình, nhận diện sớm các phương thức, thủ đoạn mới để triển khai hiệu quả các biện pháp phòng ngừa và đấu tranh, quyết tâm thực hiện mục tiêu kéo giảm bền vững tội phạm.

Trọng tâm xuyên suốt là phát huy công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa, lấy địa bàn cơ sở làm trung tâm, nâng cao chất lượng công tác nghiệp vụ cơ bản, quản lý chặt các loại đối tượng, không để hình thành các điểm, tụ điểm phức tạp về an ninh trật tự, đồng thời xử lý đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Tại Lễ phát động Chung tay phòng chống mua bán người diễn ra vào cuối tháng 7-2026, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh thông điệp xuyên suốt rằng phòng chống mua bán người là trách nhiệm của mỗi cá nhân và toàn xã hội.

Năm 2026 đánh dấu tròn 10 năm Việt Nam thực hiện Ngày toàn dân phòng chống mua bán người, khẳng định quyết tâm mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, giải quyết triệt để nguyên nhân làm nảy sinh tội phạm, giải cứu và hỗ trợ hàng ngàn nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng.

Đồng chí Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh chủ đề của Liên hợp quốc năm nay đã phản ánh đúng thực trạng những chiếc bẫy việc nhẹ lương cao đang biến không gian mạng thành môi trường cưỡng bức lao động kiểu mới.

Để ứng phó hiệu quả, toàn xã hội cần chuyển đổi trạng thái toàn diện, tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm gồm đi trước một bước trong nhận diện thủ đoạn mới trên không gian mạng, lấy phòng ngừa xã hội làm nền tảng gắn với các chương trình phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho nhóm yếu thế, đa dạng hóa tuyên truyền nhằm trang bị kháng thể số cho giới trẻ, rà soát hoàn thiện pháp luật và tăng cường phối hợp liên ngành cũng như hợp tác quốc tế.

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng toàn quốc điều tra 65 vụ/155 bị can tội mua bán người; 55 vụ/168 bị can tội mua bán người dưới 16 tuổi. Trong đó, lực lượng Cảnh sát hình sự khởi tố mới 30 vụ/114 đối tượng phạm tội mua bán người… Tòa án nhân dân các cấp đã thụ lý 101 vụ/379 bị cáo về các tội mua bán người và các tội liên quan; đã xét xử 53 vụ/172 bị cáo…

Đánh giá sâu hơn dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Huy Hoàng -Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội nhận định, hành vi của các đối tượng mua bán người trên không gian mạng hiện nay đã cấu thành các tội danh đặc biệt nghiêm trọng được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự. Việc ép buộc nạn nhân tham gia lừa đảo, tịch thu giấy tờ, đe dọa hoặc tống tiền gia đình là sự xâm phạm nghiêm trọng đến quyền sống, quyền tự do và nhân phẩm của con người.

Luật sư Nguyễn Huy Hoàng phân tích thêm, pháp luật hình sự hiện hành đã quy định khung hình phạt rất nghiêm khắc đối với tội Mua bán người và Mua bán người dưới 16 tuổi, với mức án cao nhất có thể lên đến 20 năm tù hoặc tù chung thân. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất trong công tác điều tra, xử lý hiện nay nằm ở tính chất xuyên biên giới và khả năng ẩn danh tinh vi của các đối tượng trên môi trường số.

Để bảo vệ bản thân và hỗ trợ cơ quan chức năng, người lao động khi thực hiện các giao dịch việc làm cần kiểm tra rõ tư cách pháp lý của bên tuyển dụng, chủ động lưu lại các bằng chứng tin nhắn, giao dịch và kịp thời phối hợp với cơ quan công an hoặc các tổ chức trợ giúp pháp lý khi phát hiện bất thường.

Nhằm phòng ngừa hiệu quả loại tội phạm này, Công an thành phố Hà Nội khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác trước các lời mời tuyển dụng thu nhập cao bất thường, tìm hiểu kỹ thông tin doanh nghiệp trước khi quyết định đi làm xa, tuyệt đối không xuất cảnh trái phép hay giao giấy tờ tùy thân, thông tin cá nhân, mã OTP cho người lạ.

Các gia đình cần quan tâm, hướng dẫn con em kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến mua bán người, người dân cần báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất, Tổng đài 113, Tổng đài quốc gia 111 hoặc sử dụng tính năng tố giác tội phạm trên ứng dụng VNeID để được can thiệp và xử lý kịp thời.