Chủ động phòng ngừa, kiểm soát hiệu quả bệnh đái tháo đường

Đáng lo ngại, sự chủ quan, những quan niệm sai lầm cùng tình trạng tự ý bỏ thuốc, điều trị không đúng cách có thể khiến bệnh tiến triển nặng, làm gia tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Một bệnh nhân đái tháo đường được cấp cứu tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương sau khi tự ý bỏ thuốc điều trị. Ảnh: BVCC

Sai lầm khi bỏ thuốc, kiêng khem cực đoan

Theo PGS.TS Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, nước ta hiện có khoảng 8 triệu người mắc đái tháo đường, trong đó 62,6% chưa được chẩn đoán. Điều này đồng nghĩa với việc một bộ phận lớn người bệnh đang bỏ lỡ cơ hội phát hiện và kiểm soát bệnh từ sớm. Đáng lo ngại, khi các triệu chứng biểu hiện rõ rệt, bệnh có thể đã gây tổn thương nhiều cơ quan.

Trung bình mỗi ngày, Bệnh viện Nội tiết Trung ương tiếp nhận gần 2.000 lượt bệnh nhân, phần lớn là người mắc đái tháo đường. Nhiều trường hợp nhập viện khi đã có biến chứng nặng ở thận, tim mạch, mắt hoặc bàn chân, khiến thời gian điều trị kéo dài, chi phí tăng cao.

Không chỉ phát hiện bệnh muộn, nhiều người sau khi được chẩn đoán đái tháo đường còn mắc sai lầm trong điều trị. Chị N.T.T.H. (45 tuổi, ở Hà Nội) phát hiện mắc bệnh hơn 10 năm nhưng đã tự ý ngừng sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ trong ba năm gần đây, chuyển sang dùng thuốc nam vì tin rằng có thể chữa khỏi bệnh. Khi nhập viện cấp cứu, bệnh nhân trong tình trạng suy kiệt, gầy gò, sụt 5kg. Kết quả xét nghiệm phát hiện ceton trong nước tiểu - dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm.

Từ trường hợp này, bác sĩ Nguyễn Đăng Quân, Phó Trưởng khoa Điều trị tích cực (Bệnh viện Nội tiết Trung ương) lưu ý, hiện y học thế giới chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn bệnh đái tháo đường, mà mới chỉ có thể kiểm soát bệnh và phòng ngừa biến chứng. Tuy nhiên, lợi dụng tâm lý mong muốn khỏi bệnh của người mắc đái tháo đường, nhiều cơ sở quảng cáo thuốc nam, bài thuốc gia truyền có thể điều trị dứt điểm căn bệnh này mà không cần dùng thuốc Tây. Điều đó khiến người bệnh dễ bỏ lỡ thời gian điều trị quan trọng và phải đối mặt với các biến chứng nguy hiểm.

Bên cạnh sai lầm trong điều trị, nhiều người mắc đái tháo đường còn chưa thực hiện đúng chế độ ăn uống và theo dõi đường huyết. TS Nguyễn Quang Bảy, Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, không ít bệnh nhân kiêng hoàn toàn tinh bột và đường. Tuy nhiên, chế độ ăn vẫn cần bảo đảm cân đối các nhóm chất, gồm tinh bột, protein và lipid.

Một sai lầm khác là chỉ kiểm tra đường huyết lúc đói mà bỏ qua chỉ số sau ăn. Trong khi đó, tình trạng tăng đường huyết sau ăn cũng làm gia tăng nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần theo dõi cả hai chỉ số, với mục tiêu đường huyết sau ăn 1-2 giờ dưới 10 mmol/L.

Đặc biệt, người bệnh không nên tự ý dùng đơn thuốc của người khác hoặc thay đổi thuốc điều trị, bởi mỗi người có phác đồ riêng tùy thuộc vào tình trạng bệnh và các bệnh lý đi kèm. Việc dùng thuốc không phù hợp có thể khiến đường huyết tăng hoặc hạ quá mức, ảnh hưởng đến gan, thận...

Phòng biến chứng từ việc tuân thủ điều trị

Trong các biến chứng của đái tháo đường, tim mạch và võng mạc là hai nhóm đặc biệt đáng lo ngại. Theo các chuyên gia y tế, người mắc bệnh có nguy cơ gặp biến cố tim mạch cao gấp 2-4 lần so với người bình thường. Nếu biến chứng tim mạch có thể đe dọa tính mạng thì bệnh võng mạc đái tháo đường lại tiềm ẩn nguy cơ suy giảm thị lực, thậm chí gây mù lòa. Đáng chú ý, cứ 3 người mắc đái tháo đường thì có 1 người bị bệnh võng mạc đái tháo đường.

Trước thực trạng này, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải chủ động phòng ngừa và kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường. Theo TS Nguyễn Quang Bảy, những người thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, từng mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc có bố mẹ, anh chị em mắc bệnh cần đặc biệt lưu ý nguy cơ. Các dấu hiệu cảnh báo gồm: Khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành.

Tuy nhiên, bệnh thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt. Vì vậy, người từ 35 tuổi trở lên và những người có yếu tố nguy cơ cần chủ động xét nghiệm để phát hiện bệnh. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường vận động, giảm cân nếu thừa cân, kiểm soát mỡ máu và huyết áp là những biện pháp giúp hạn chế nguy cơ tiến triển từ tiền đái tháo đường thành đái tháo đường.

Với người đã mắc bệnh, điều trị tích cực ngay từ đầu là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa tổn thương tim mạch, thận và các cơ quan khác. Bác sĩ Nguyễn Đăng Quân khuyến cáo, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, thường xuyên theo dõi đường huyết, tái khám đúng lịch và thực hiện các xét nghiệm tầm soát biến chứng theo chỉ định. Ngay cả khi đường huyết ổn định, người bệnh cũng không nên tự ý ngừng thuốc hoặc bỏ qua lịch kiểm tra sức khỏe.

Ngoài ra, theo hướng dẫn của Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế (IDF), chế độ ăn của người bệnh cần đa dạng, cân đối, được cá thể hóa và không kiêng khem quá mức. Người bệnh nên kiểm soát khẩu phần tinh bột, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, rau xanh, trái cây tươi; lựa chọn cá, thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da và dầu thực vật. Đồng thời, cần hạn chế đồ uống có đường, duy trì giờ ăn, không tự ý bỏ bữa, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều điều trị. Hoạt động thể lực cũng cần được duy trì phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Thông điệp của Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường năm nay không chỉ nhằm nâng cao nhận thức về căn bệnh mà còn nhấn mạnh yêu cầu hành động sớm. Phát hiện bệnh trước khi biến chứng xuất hiện, điều trị đúng ngay từ đầu và duy trì kiểm soát lâu dài là những yếu tố quan trọng giúp người bệnh hạn chế tổn thương, bảo vệ chất lượng sống, đồng thời giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội