Trào lưu chống 'thối não' trên TikTok

Thói quen lướt MXH khiến nhiều người trẻ kiệt sức. Đồ họa: Michael Houtz.

Thay vì dành hàng giờ lướt điện thoại vô thức, nhiều người thử “brain stacking” - phương pháp kết hợp những hoạt động nhỏ như viết nhật ký, giải Sudoku, đọc sách và vẽ trong một khoảng thời gian cố định.

Trào lưu được chia sẻ rộng rãi trên TikTok, Instagram, đồng thời thu hút sự quan tâm nhờ những lợi ích đối với việc hình thành thói quen và giảm thời gian sử dụng thiết bị số, theo The New York Times.

Trào lưu dễ dàng, đơn giản

Hannah Busby (34 tuổi), sống tại London (Anh), từng cảm thấy công việc sáng tạo nội dung khiến cô cạn kiệt năng lượng. Sau giờ làm, thay vì nghỉ ngơi, cô thường dành buổi tối để lướt mạng xã hội liên tục. Thói quen này khiến cảm giác kiệt sức càng kéo dài.

Busby bắt đầu thử xây dựng một thói quen mới. Cụ thể, cô dành một giờ mỗi ngày cho chuỗi hoạt động được sắp xếp trước.

Một phiên của Busby gồm viết nhật ký, 15 phút giải Sudoku và 30 phút đọc sách. Sau 9 tháng duy trì, cô cho biết kiểm soát thời gian tốt hơn, đồng thời cảm thấy đầu óc tỉnh táo và thư thái vào buổi tối. Với cô, đây là cách lấy lại những khoảng thời gian và sự tập trung từng bị công việc, sự căng thẳng chiếm mất.

Sophia Szu (30 tuổi), sống tại New York (Mỹ), cũng chia sẻ với The New York Times về hành trình tìm đến phương pháp này sau khi tốt nghiệp trường kinh doanh vào tháng 8. Trong thời gian tìm việc kéo dài nhiều tháng, cô hình thành thói quen nằm trên giường hàng giờ và dán mắt vào điện thoại.

Sophia Szu (trái) và Hannah Busby (phải) thử nghiệm các hoạt động đơn giản để tách bản thân khỏi thiết bị công nghệ. Ảnh: Sophia Szu, Hannah Busby.

Szu cho biết việc liên tục tiếp nhận suy nghĩ của người khác trên mạng xã hội khiến cô cảm thấy đánh mất tiếng nói nội tâm và thiếu sự kỷ luật trong cuộc sống. Thay vì đặt ra lịch trình quá nặng nề, cô chọn những hoạt động vốn yêu thích.

Mỗi sáng, cô dành khoảng 40 phút viết nhật ký, vẽ, thiền và đọc sách. Sau đó, cô tìm được công việc tại một startup công nghệ.

Trên TikTok và Instagram, hàng trăm video ghi lại cách người dùng chuẩn bị cho một phiên brain stacking. Họ thắp nến, sắp xếp sổ tay, sách giải đố, tiểu thuyết và thiết bị đọc sách thành từng chồng ngay ngắn. Một số người lựa chọn bút, bút chì trong túi đựng nhiều màu hoặc lọ thủy tinh trang trí. Những thao tác chuẩn bị cũng trở thành một phần nội dung thu hút người xem.

Amanda Sneed (28 tuổi), người được nhiều người dùng mạng xã hội cho là góp phần phổ biến trào lưu, thường quay video tại thư viện công cộng ở Valparaiso, bang Indiana (Mỹ). Cô chia sẻ với The New York Times rằng Sudoku là một phần cuộc sống từ thời tiểu học, còn thói quen viết nhật ký bắt đầu từ khi biết viết. Những hoạt động này vốn tồn tại trong lịch sinh hoạt, chỉ là trước đây chưa được quay lại và kết hợp thành một chuỗi nội dung.

Cô cho rằng brain stacking không nên trở thành một phương pháp quá phức tạp. Người tham gia chỉ cần chọn những việc khiến bản thân vui vẻ, tận dụng vật dụng sẵn có hoặc quay lại với sở thích từng bỏ dở.

‘Brain stacking’ và ‘doomscrolling’

Brain stacking xuất hiện trong bối cảnh nhiều người tìm cách giảm thời gian sử dụng thiết bị số. Một phần sức hấp dẫn của phương pháp nằm ở việc kết hợp các hoạt động nhỏ, dễ bắt đầu, thay vì yêu cầu người tham gia thay đổi toàn bộ lối sống.

Chia sẻ với The New York Times, Kostadin Kushlev, nhà tâm lý học tại Đại học Georgetown, người nghiên cứu ảnh hưởng của thói quen lướt nội dung tiêu cực (doomscrolling), cho rằng việc chuẩn bị sẵn nhiều hoạt động khác nhau là điểm đáng chú ý của xu hướng này. Khả năng tiếp cận những lựa chọn giải trí không đòi hỏi nhiều công sức có thể giúp hình thành thói quen. Thời lượng chính xác dành cho từng hoạt động không phải yếu tố quan trọng nhất.

Thói quen lướt thiết bị công nghệ trong thời gian dài ảnh hưởng đến trí não, sức khỏe tinh thần. Ảnh minh họa: Marco Piunti.

Sharlen Moore, nhà khoa học thần kinh tại Đại học Johns Hopkins, nhấn mạnh vai trò của tính nhất quán. Não bộ hình thành nhiều liên kết với môi trường thông qua các tín hiệu cảm giác. Vì vậy, duy trì không gian, hình ảnh, âm thanh hoặc mùi hương quen thuộc có thể hỗ trợ quá trình hình thành thói quen. Chẳng hạn, Busby thường thắp một cây nến thơm trước khi bắt đầu.

Một số hoạt động trong brain stacking cũng có cơ sở nghiên cứu riêng. Phân tích tổng hợp công bố năm 2023 trên British Journal of Clinical Psychology, tổng hợp 31 nghiên cứu với 4.012 người tham gia, cho thấy hoạt động viết có ý nghĩa nhất định trong việc giảm triệu chứng trầm cảm, lo âu và căng thẳng.

Trong khi đó, nghiên cứu công bố trên PNAS Nexus năm 2025 ghi nhận việc chặn truy cập Internet trên smartphone trong thời gian thử nghiệm liên quan đến khả năng cải thiện sự chú ý, sức khỏe tinh thần và cảm nhận hạnh phúc của người tham gia. Kết quả gợi ý rằng việc giảm tiếp xúc với điện thoại có thể tạo thêm không gian cho những hoạt động khác trong đời sống.

Một tổng quan và phân tích tổng hợp đăng trên Frontiers in Psychology năm nay, xem xét 44 nghiên cứu về doomscrolling, ghi nhận hành vi này có liên quan đến mức độ lo âu, trầm cảm và căng thẳng tâm lý cao hơn. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh bằng chứng hiện tại chưa xác lập quan hệ nhân quả.

Dù vậy, chưa có nghiên cứu trực tiếp chứng minh brain stacking là phương pháp cải thiện sức khỏe tinh thần hay khả năng nhận thức. Các bằng chứng hiện có chủ yếu liên quan đến từng hoạt động riêng lẻ hoặc việc giảm sử dụng thiết bị số nói chung.