Chủ động phòng ngừa ngộ độc thực phẩm dịp Tết Nguyên đán 2026

Tết Nguyên đán là dịp các gia đình sum vầy bên những mâm cơm truyền thống phong phú. Tuy nhiên, nếu chế biến và bảo quản không đúng cách, thực phẩm có thể trở thành nguồn gây bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của các thành viên trong gia đình.

Nguy cơ gia tăng từ thói quen sinh hoạt ngày Tết

PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết, ngộ độc thực phẩm xảy ra khi ăn uống phải thực phẩm nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc chứa độc tố do hư hỏng, bảo quản, chế biến không bảo đảm.

Theo bác sĩ, dịp Tết, tình trạng này thường gặp hơn ngày thường do lượng thức ăn được chế biến nhiều, sử dụng trong nhiều ngày. Thức ăn chín để ở nhiệt độ phòng quá lâu, bày bàn trong nhiều giờ hoặc hâm nóng lại không kỹ đều làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, sinh độc tố.

Các buổi tiệc đông người cũng tiềm ẩn rủi ro khi chỉ một món ăn không bảo đảm an toàn có thể khiến nhiều người cùng mắc. Nhu cầu sử dụng thực phẩm chế biến sẵn hoặc ăn ngoài tăng cao trong khi điều kiện vệ sinh, quy trình bảo quản khó được kiểm soát chặt chẽ càng làm nguy cơ gia tăng.

Bên cạnh đó, tình trạng mệt mỏi, thiếu ngủ, sử dụng rượu bia kéo dài khiến cơ thể dễ mất nước, làm triệu chứng ngộ độc trở nên nặng hơn.

Bác sĩ Lê Quốc Hùng khẳng định, không có món ăn nào “tự nhiên độc”, nguy cơ chủ yếu xuất phát từ khâu chế biến và bảo quản không bảo đảm an toàn. Trong dịp Tết, các nhóm thực phẩm dễ tiềm ẩn rủi ro gồm thịt, gia cầm, trứng, hải sản nếu không tươi, rã đông sai cách hoặc chưa nấu chín hoàn toàn. Các món nguội, gỏi, rau sống, nước đá, nước uống không bảo đảm vệ sinh; bánh, sữa và thực phẩm chế biến sẵn quá hạn hoặc bảo quản sai nhiệt độ cũng có thể trở thành nguồn gây ngộ độc.

Đối với thực phẩm đóng hộp, đóng gói có dấu hiệu phồng, rò rỉ, mùi lạ, người dân tuyệt đối không sử dụng. Nguyên tắc cần tuân thủ là “thấy bất thường thì bỏ”.

ThS.BS Nguyễn Phan Thảo Lan, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết, thực tế ghi nhận tại các cơ sở y tế cho thấy số ca nhập viện do ngộ độc thực phẩm và rượu bia thường tăng trong và sau dịp Tết.

Việc ăn uống quá mức trong các buổi tiệc kéo dài, uống rượu bia quá nhiều trong thời gian ngắn, uống khi đói hoặc sử dụng rượu không rõ nguồn gốc có thể dẫn đến ngộ độc nặng. Đặc biệt, ngộ độc rượu chứa methanol có thể gây mù lòa, tổn thương não, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Nhận biết sớm và xử trí đúng cách

Theo các bác sĩ, thời gian khởi phát ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện sau vài giờ, song cũng có thể kéo dài 1-2 ngày sau khi ăn. Khi có triệu chứng, người bệnh cần nhớ lại các bữa ăn trong 1-2 ngày gần đây, nhất là các món dùng chung.

Biểu hiện thường gặp gồm đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, có thể kèm sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu. Dấu hiệu gợi ý rõ là nhiều người cùng ăn một món và xuất hiện triệu chứng tương tự trong khoảng thời gian gần nhau.

Với trường hợp nhẹ, người bệnh còn tỉnh táo, uống được và chưa có dấu hiệu cảnh báo nặng có thể theo dõi tại nhà. Có thể cân nhắc kích thích gây nôn để loại bỏ thức ăn còn tồn trong dạ dày, nhưng chỉ áp dụng khi người bệnh tỉnh táo, không có bệnh lý thực quản hoặc dạ dày và thời gian từ lúc ăn chưa quá 2 giờ. Không thực hiện biện pháp này với người mất ý thức, trẻ em hoặc phụ nữ mang thai.

Người bệnh cần bù nước sớm, uống oresol từng ngụm nhỏ, liên tục. Khi triệu chứng thuyên giảm, nên ăn thức ăn nhạt, loãng, dễ tiêu; tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, gia vị mạnh và đồ uống có cồn hoặc chứa caffeine.

Cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như tiêu chảy ra máu, tiêu chảy kéo dài trên 3 ngày, sốt trên 38,9 độ C, nôn nhiều hoặc có biểu hiện mất nước như tiểu ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng.

Chủ động phòng ngừa từ bếp ăn gia đình

PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng nhấn mạnh, đa số các trường hợp ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người dân tuân thủ các nguyên tắc an toàn thực phẩm.

Theo đó, mỗi gia đình cần thực hiện nghiêm 5 nguyên tắc cơ bản: giữ sạch tay, bếp và dụng cụ; tách riêng thực phẩm sống và chín; nấu chín kỹ, đặc biệt là thịt, trứng, hải sản; bảo quản đúng nhiệt độ, không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá lâu và hâm nóng kỹ trước khi sử dụng lại; lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, không dùng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng.

Khi nghi ngờ một món ăn gây ngộ độc, cần ngừng sử dụng ngay, ghi lại các món đã ăn, thời gian ăn và thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế. Nếu còn mẫu thực phẩm, có thể bảo quản lạnh để hỗ trợ xác định nguyên nhân.

Trong trường hợp nhiều người cùng xuất hiện triệu chứng, cần liên hệ sớm cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn và xử trí kịp thời.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết là tình trạng có thể gặp nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh. Chủ động phòng ngừa, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế khi cần thiết là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe trong những ngày đầu Xuân.

(theo Báo Thái Nguyên)