Chủ động sàng lọc bệnh lao

Phát hiện sớm, điều trị kịp thời

Tại Quảng Trị, mỗi năm toàn tỉnh phát hiện từ 500-700 ca mắc mới bệnh lao, riêng năm 2025 đã ghi nhận 524 trường hợp. Chỉ tính riêng khu vực phía Nam của tỉnh, 6 tháng đầu năm 2026, tổng số bệnh nhân lao các thể thu nhận đã lên tới 200 người. Con số này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của các cấp, ngành và toàn xã hội, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ mắc bệnh lao cao trên thế giới.

Lao là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao gây ra, chủ yếu tấn công phổi và lây truyền qua đường hô hấp. Điều đáng lo ngại là bệnh thường diễn tiến âm thầm với các triệu chứng như ho kéo dài, mệt mỏi, sút cân, sốt nhẹ về chiều... nên rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp thông thường. Tâm lý chủ quan cùng thói quen tự mua thuốc điều trị khiến không ít người chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã chuyển nặng, làm tăng nguy cơ lây lan diện rộng trong cộng đồng.

Trước thực tế đó, từ 15/6-13/7/2026, Bệnh viện Phổi tỉnh Quảng Trị đã mở đợt cao điểm đưa dịch vụ tầm soát miễn phí về tận các địa bàn biên giới, miền núi như: A Dơi, Lìa, Tân Lập, Lao Bảo, Khe Sanh và Hướng Phùng.

Trước khi làm các xét nghiệm cần thiết để sàng lọc nguy cơ bệnh lao, người dân được khai thác tiền sử bệnh, tư vấn sức khỏe - Ảnh: T.T

Nghe tin có đoàn về khám sàng lọc bệnh lao miễn phí, ông Hồ Văn Tiếp, thôn Hoong Mới, xã Hướng Phùng vui mừng đến từ sớm để đăng ký khám. “Tôi có thói quen hút thuốc lâu năm, thỉnh thoảng xuất hiện những cơn ho kéo dài nên rất lo lắng. Nay được các bác sĩ thăm khám tận tình và khuyên bỏ thuốc lá để phòng ngừa bệnh lao, tôi thấy yên tâm hơn”, ông Tiếp bộc bạch.

Đợt này, chương trình được triển khai đồng loạt tại 3 thôn Xa Ry, Nguồn Rào-Pin và Hoong Mới (xã Hướng Phùng) với sự phối hợp chặt chẽ từ Trạm Y tế xã Hướng Phùng. Trong 2 ngày, đã có 323 lượt người dân được thăm khám, qua đó phát hiện 27 trường hợp có tổn thương phổi để kịp thời đưa vào diện theo dõi. Bên cạnh việc khám bệnh, các y, bác sĩ còn trực tiếp tư vấn chế độ dinh dưỡng, hướng dẫn lối sống lành mạnh giúp bà con chủ động chăm sóc sức khỏe.

Để đợt cao điểm đạt hiệu quả cao, Bệnh viện Phổi tỉnh đã chủ động cử các đoàn tiền trạm phối hợp cùng chính quyền địa phương chuẩn bị chu đáo từ khâu tuyên truyền, cơ sở vật chất đến điều phối người dân. Tại các địa bàn triển khai, quy trình tầm soát được thực hiện bài bản: Người dân được khai thác tiền sử bệnh, tư vấn sức khỏe, chụp X-quang phổi, test đường huyết và lấy mẫu xét nghiệm đờm nếu có dấu hiệu bất thường. Nhờ đó, công tác khám sàng lọc cho các đối tượng đã giúp hàng trăm người dân kịp thời phát hiện bệnh và tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại cơ sở.

Bác sĩ Đinh Văn Bảo, Trạm Y tế xã A Dơi cho biết, chương trình đã thông tin đến hơn 900 người dân tại 16 thôn, qua đó kịp thời phát hiện và đưa vào diện theo dõi 111 trường hợp có tổn thương phổi.

Tại xã Lao Bảo, chương trình thu hút lượng lớn người dân tham gia với 635 lượt khám, ghi nhận 52 trường hợp nghi lao.

Đánh giá hiệu quả mô hình này, bà Nguyễn Thị Thanh Nga, Phó Chủ tịch UBND xã Lao Bảo chia sẻ: “Sự phối hợp kịp thời của Bệnh viện Phổi tỉnh đã giúp hàng trăm người dân, nhất là hộ nghèo vùng biên giới được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại cơ sở. Địa phương rất mong chương trình tiếp tục được duy trì để cùng hướng tới mục tiêu đẩy lùi bệnh lao trong cộng đồng”.

Sau 1 tháng triển khai tại 6 xã vùng biên giới, gồm: Lìa, A Dơi, Lao Bảo, Khe Sanh, Tân Lập và Hướng Phùng, Bệnh viện Phổi tỉnh đã khám, tầm soát cho hơn 3.800 người dân, phát hiện gần 400 trường hợp có tổn thương phổi và nghi mắc lao. Đối với các ca mắc hoặc nghi mắc bệnh, bệnh viện phối hợp với chính quyền và trạm y tế địa phương chuyển tuyến, hướng dẫn người bệnh tiếp cận phác đồ điều trị chuẩn của Bộ Y tế.

Nâng cao năng lực phòng, chống bệnh lao toàn tuyến

Cùng với các đợt tầm soát lưu động, Bệnh viện Phổi tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở. Về công tác quản lý dữ liệu, bệnh viện tổ chức 3 lớp tập huấn hướng dẫn nhập liệu, tổng hợp số liệu bệnh lao trên phần mềm VITIMES cho cán bộ phụ trách chương trình chống lao tại các trạm y tế xã. Đơn vị cũng hỗ trợ trạm y tế tuyến xã về công tác quản lý, cung ứng thuốc điều trị, phát hiện, thu nhận, xét nghiệm và theo dõi bệnh nhân trong suốt quá trình điều trị.

Đặc biệt, kế hoạch sàng lọc bệnh lao, lao tiềm ẩn và lao trẻ em tại các khu vực miền núi, vùng khó khăn tiếp tục được đẩy mạnh. Bệnh viện đã thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa UBND xã, trạm y tế và lực lượng quân y biên phòng địa phương nhằm rà soát đúng nhóm đối tượng nguy cơ cao, bố trí địa điểm khám hợp lý và tăng cường vận động Nhân dân tham gia.

Nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc chủ động khám sàng lọc, bác sĩ CK I Nguyễn Văn Nghĩa, Giám đốc Bệnh viện Phổi tỉnh cho biết: “Hiện nay vẫn còn nhiều trường hợp mắc lao trong cộng đồng chưa được phát hiện do người dân chưa có thói quen đi khám định kỳ. Các chương trình khám sàng lọc lưu động đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc mang dịch vụ y tế chất lượng đến gần hơn với người dân, nhất là các nhóm đối tượng yếu thế, người cao tuổi và đồng bào sinh sống ở khu vực xa trung tâm. Việc chủ động sàng lọc giúp người bệnh được điều trị ngay từ giai đoạn sớm, tăng khả năng chữa khỏi hoàn toàn và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm ra cộng đồng”.

Nhằm tăng cường phát hiện sớm các bệnh lý về phổi trong cộng đồng, đồng thời đưa các dịch vụ khám, sàng lọc bệnh lao đến gần người dân hơn, Bệnh viện Phổi tỉnh tiếp tục tổ chức chương trình khám sàng lọc miễn phí cho người dân tại các xã: La Lay, Tà Rụt, Ba Lòng, Đakrông và Hướng Hiệp.

Bên cạnh công tác chuyên môn, Bệnh viện Phổi tỉnh đặc biệt chú trọng tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng. Điểm nhấn là phối hợp với Trường THPT số 1 Lê Lợi tổ chức lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống lao 23/3/2026, thu hút gần 1.000 người tham gia. Qua diễu hành, phát tờ rơi và giao lưu trực tiếp, chương trình đã giúp giáo viên, học sinh và Nhân dân chủ động phòng bệnh, đồng thời lan tỏa thông điệp xóa bỏ kỳ thị đối với người mắc lao.

Sự chủ động của Bệnh viện Phổi tỉnh cùng sự hưởng ứng tích cực từ chính quyền và người dân địa phương đang tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ, góp phần quan trọng cùng cả nước tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035.