Chủ quyền số: Chìa khóa tăng trưởng của Việt Nam trong thập kỷ tới

Bài viết dưới đây chia sẻ những nhận định của bà Catherine Lian, Tổng Giám đốc và Lãnh đạo Công nghệ tại IBM ASEAN, về việc ngành công nghệ thông tin tại Việt Nam đang chứng kiến một bước ngoặt mang tính thế hệ. Sự chuyển dịch này càng trở nên rõ nét khi Chính phủ vừa ban hành khung pháp lý về trí tuệ nhân tạo, qua đó từng bước thiết lập các yêu cầu chặt chẽ về quản trị, sự minh bạch và trách nhiệm giải trình đối với AI, dữ liệu, công nghệ cùng các hoạt động vận hành.

Bà Catherine Lian, Tổng Giám đốc và Lãnh đạo Công nghệ tại IBM ASEAN

Việt Nam cũng như các quốc gia Đông Nam Á hiện đang chịu nhiều ảnh hưởng bởi những biến động toàn cầu, khung pháp lý phức tạp và các mối đe dọa an ninh mạng leo thang. Trong bối cảnh đó, chủ quyền số của doanh nghiệp, cụ thể là khả năng chứng minh quyền kiểm soát công nghệ, có thể trở thành lợi thế để tiếp cận thị trường và thúc đẩy tăng trưởng.

Khi hạ tầng số gặp vấn đề, tác động không chỉ liên quan đến kỹ thuật mà còn có thể ảnh hưởng đến kinh tế, dịch vụ công và niềm tin xã hội. Công nghệ đã trở thành một trụ cột quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia, ngang hàng với các lĩnh vực như tài chính và quốc phòng.

Khái niệm chủ quyền số đang được quan tâm ở cấp độ hoạch định chiến lược của doanh nghiệp. Chủ quyền số đang dần trở thành nền tảng để triển khai kiến trúc mở, có khả năng tương thích và linh hoạt, giúp doanh nghiệp duy trì quyền lựa chọn, tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất và đảm bảo quyền kiểm soát lâu dài.

Theo dự báo của Gartner, đến năm 2028, 65% chính phủ trên toàn cầu sẽ ban hành các yêu cầu về chủ quyền công nghệ nhằm tăng cường tính độc lập và hạn chế tác động từ bên ngoài.

Từ mô hình vận hành phân mảnh đến quy trình liên thông

Trong kỷ nguyên AI, mô hình vận hành tập trung vào quy trình làm việc: điều phối các tác vụ đầu cuối, tích hợp tác nhân AI để phối hợp với con người. Các doanh nghiệp tiên phong đang tận dụng mô hình này nhằm tối đa hóa vận hành, tối ưu chi phí và nâng cao năng suất.

Theo bà Catherine Lian, chương trình chuyển đổi Client Zero của IBM là minh chứng rõ nét: bằng việc tích hợp AI vào hơn 70 quy trình làm việc, mô hình này đã tiết kiệm 4,5 tỷ USD cho năng suất vận hành tính đến cuối năm 2025. Việc đưa AI trở thành mũi nhọn trong đổi mới quy trình làm việc, và tái đầu tư các khoản tiết kiệm vào năng lực cốt lõi, kiến trúc chủ quyền cùng các cơ hội tăng trưởng chính là cách IBM được tái định vị trong kỷ nguyên này.

Điện toán đám mây lai: Nền tảng cốt lõi của chủ quyền số

Nền tảng kỹ thuật của chủ quyền số là mô hình đám mây lai với cơ chế quản trị AI tích hợp. Các kiến trúc lai kết hợp lưu trữ dữ liệu tại địa phương với cơ chế chuyển đổi dự phòng toàn cầu cho phép khối lượng công việc trọng yếu được dịch chuyển linh hoạt.

Đối với các nhà lãnh đạo, lựa chọn kiến trúc trở nên đơn giản hơn: đưa mô hình đến dữ liệu, thay vì đưa dữ liệu đến mô hình. Điều này đảm bảo tuân thủ, thúc đẩy đổi mới và tăng cường bảo mật, trong khi vẫn giữ quyền kiểm soát đối với định hướng phát triển và chiến lược dài hạn.

Niềm tin trở thành đơn vị đo giá trị của AI

Trong nền kinh tế vận hành bởi AI, niềm tin chính là đơn vị đo giá trị, và chủ quyền số là cách để xây dựng niềm tin đó. Các doanh nghiệp theo định hướng chủ quyền không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn chủ động xây dựng niềm tin thông qua tính minh bạch và các chính sách dữ liệu và công nghệ có trách nhiệm.

Việt Nam đang đẩy nhanh quá trình thể chế hóa chủ quyền số thông qua việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý toàn diện hơn đối với dữ liệu, an ninh mạng, hạ tầng điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI).

Thị trường điện toán đám mây chủ quyền dự kiến tăng trưởng gấp 4,5 lần vào năm 2028, đạt 169 tỷ USD toàn cầu, trong đó APAC là khu vực tăng trưởng nhanh nhất. Chi tiêu trong các ngành như ngân hàng và y tế dự kiến sẽ tăng gấp năm lần, đạt 66 tỷ USD vào năm 2028.

Theo chia sẻ của chuyên gia IBM, việc xây dựng doanh nghiệp theo định hướng chủ quyền đòi hỏi sự lãnh đạo quyết đoán nhằm đưa chủ quyền số trở thành một phần trong chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ giao cho bộ phận công nghệ thông tin. Doanh nghiệp cần thiết kế hạ tầng theo mô hình đám mây lai, tận dụng AI để tái định hình quy trình vận hành, xây dựng quan hệ đối tác đáng tin cậy và nâng cao năng lực đội ngũ. Hợp tác dựa trên chủ quyền số cho phép các tổ chức kết hợp giữa quyền tự chủ và khả năng mở rộng quy mô, biến quyền kiểm soát thành tốc độ và chuyển đổi các yêu cầu pháp lý thành cơ hội tăng trưởng.

(Nguồn: IBM Việt Nam)