Chủ tịch CMC đề xuất khung chiến lược chuyển đổi AI Quốc gia

Ngày 25/3, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Đề xuất tái cấu trúc mô hình tăng trưởng

Tham luận tại diễn đàn, Chủ tịch CMC Nguyễn Trung Chính chỉ ra Việt Nam đã có nhiều năm tăng trưởng dựa trên mở rộng lực lượng lao động, tích lũy vốn đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu và hội nhập sâu vào thương mại toàn cầu.

Ông Nguyễn Trung Chính nêu quan điểm phát triển kinh tế dữ liệu như một động lực của mô hình tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, mô hình này dần bộc lộ những giới hạn như lợi thế lao động chi phí thấp suy giảm, hiệu quả sử dụng vốn khó cải thiện mạnh, trong khi áp lực cạnh tranh chuyển ngày càng rõ sang năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông Nguyễn Trung Chính cho rằng Việt Nam cần một động lực phát triển mới, trong đó dữ liệu phải được nhìn nhận như một yếu tố sản xuất mới, còn AI là công cụ then chốt để chuyển hóa dữ liệu thành tri thức, sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh. Nếu dữ liệu là nguyên liệu đầu vào của nền kinh tế số, thì AI chính là động cơ tạo ra giá trị mới từ nguồn nguyên liệu ấy.

Theo ông Chính, 3 cơ chế để kinh tế dữ liệu - AI tạo bứt phá gồm: Nâng năng suất lao động trên diện rộng; mở ra các ngành kinh tế mới - "Dữ liệu như một dịch vụ" hay "AI như một dịch vụ"; đồng thời tái cấu trúc các ngành hiện hữu như sản xuất, tài chính, y tế, logistics, nông nghiệp theo hướng thông minh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.

Một điểm mới đáng chú ý trong tham luận là đề xuất cần nhìn xa hơn kinh tế dữ liệu, để từng bước hình thành Khung chiến lược chuyển đổi AI Quốc gia (hay AI-X), như một lộ trình phát triển tổng thể đưa Việt Nam tiến tới nền kinh tế AI.

"Theo cách tiếp cận này, dữ liệu là điều kiện cần, nhưng AI mới là tầng giá trị cao hơn, nơi dữ liệu được chuyển hóa thành năng suất, sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh quốc gia", Chủ tịch CMC nói và nêu rõ AI-X được đề xuất như một khung chiến lược mang tính dẫn dắt, giúp Việt Nam đi từ xây dựng nền tảng dữ liệu sang tổ chức lại mô hình tăng trưởng trên nền tảng AI.

Theo đề xuất, Khung chiến lược chuyển đổi AI Quốc gia do CMC kiến nghị gồm 8 trụ cột, 12 chương trình và 50 hành động chiến lược, hướng tới mục tiêu đóng góp từ 150 đến 250 tỷ USD vào nền kinh tế Việt Nam đến năm 2045, qua đó đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế AI hàng đầu khu vực.

Xây dựng thị trường và hạ tầng số quy mô lớn

Nhóm đề xuất đầu tiên được ông Nguyễn Trung Chính nhấn mạnh về thể chế. Theo đó, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là dữ liệu vẫn chưa thực sự được nhìn nhận đầy đủ như một loại tài sản trong nền kinh tế.

Ông Nguyễn Trung Chính giới thiệu giải pháp AI Camera của CMC tại một triển lãm về kinh tế

Nhóm đề xuất đầu tiên được ông Nguyễn Trung Chính nhấn mạnh về thể chế. Theo đó, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là dữ liệu vẫn chưa thực sự được nhìn nhận đầy đủ như một loại tài sản trong nền kinh tế.

Việt Nam hiện còn thiếu các quy định cụ thể về định giá dữ liệu, quyền sở hữu dữ liệu, quyền sử dụng dữ liệu sau giao dịch cũng như cơ chế đủ rõ để bảo vệ tài sản số của doanh nghiệp. Từ đó, ông Chính đề xuất sớm hoàn thiện khung pháp lý cho dữ liệu và AI theo hướng đồng bộ hơn, đồng thời xây dựng cơ chế sandbox để doanh nghiệp triển khai mô hình mới, kiểm chứng sáng kiến mới và góp phần hoàn thiện chính sách từ thực tiễn.

Bên cạnh thể chế, Chủ tịch CMC nhấn mạnh hạ tầng và thị trường dữ liệu. Theo đó, Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ cho các doanh nghiệp công nghệ lớn nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư các tuyến cáp quang biển quốc tế mới, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn và hạ tầng thiết yếu phục vụ phát triển AI.

Một nội dung cũng được nhấn mạnh là nhu cầu xây dựng cơ chế điện cạnh tranh cho data center.

Song song với đó là việc hình thành thị trường dữ liệu, từ vận hành sàn giao dịch dữ liệu, thí điểm sàn dữ liệu quốc gia đến phát triển các sàn dữ liệu chuyên ngành, cùng với cơ chế mở dữ liệu công có chọn lọc qua cổng dữ liệu mở và API để doanh nghiệp có thêm “nguyên liệu” sáng tạo các giải pháp AI.

Ngoài thể chế, hạ tầng và thị trường, ông Chính cũng nhấn mạnh câu chuyện nhân lực và nghiên cứu phát triển. Giải pháp được đưa ra là thúc đẩy hợp tác thực chất hơn giữa doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học trong xây dựng chương trình đào tạo, cập nhật kỹ năng mới và gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường.

Đặc biệt, ông Chính không chỉ đề nghị phát huy vai trò của các quỹ, trung tâm đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái hỗ trợ startup trong lĩnh vực AI, dữ liệu mà còn cần hoàn thiện chính sách thu hút chuyên gia quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào các trung tâm R&D trong nước.

Anh Lê