Chủ tịch Quốc hội: Không để chi phí vi phạm 'rẻ' hơn chi phí tuân thủ

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Tổ 2 (Ảnh: Quang Vinh)

Phải có một đầu mối quản lý, chịu trách nhiệm đến cùng

Ngày 24/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Phát biểu tại Tổ 2 (Đoàn TPHCM), liên quan đến dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, an toàn thực phẩm là câu chuyện của từng bữa ăn, từng gia đình, từng người dân, nhưng đồng thời cũng liên quan trực tiếp đến sức khỏe giống nòi và uy tín quốc gia.

Điều mừng theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây, một mâm cơm có 3 Bộ quản lý, nhưng lần sửa đổi này hướng tới việc thống nhất có 1 Bộ quản lý. Đặc biệt ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, Bộ Y tế trong việc khẩn trương chuẩn bị, tiếp thu khoảng 70% ý kiến thẩm tra sơ bộ và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo Luật đã thể chế hóa các chủ trương lớn, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý theo chuỗi, dựa trên phân tích nguy cơ và lấy dữ liệu làm nền tảng. Tuy nhiên, người đứng đầu Quốc hội lưu ý 4 vấn đề cần tập trung hoàn thiện đối với dự án Luật.

Theo đó, những nội dung đột phá phải được quy định ngay trong Luật, không để “nằm chờ” ở nghị định, thông tư. Dự thảo Luật có 32/74 tổng số điều giao Chính phủ, Bộ trưởng quy định chi tiết. Đáng chú ý, một số nội dung được xác định là đột phá lại để ngỏ, chưa được quy định cụ thể trong Luật, như: lộ trình áp dụng thực hành vệ sinh tốt, hệ thống quản lý tiên tiến, phương thức phân tích nguy cơ và kiểm tra thực phẩm nhập khẩu. “Những nội dung đã rõ, đã chín phải được luật hóa ngay”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Bên cạnh đó, phải có một đầu mối quản lý, chịu trách nhiệm đến cùng. Nhấn mạnh tại Chỉ thị số 17 của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã xác định rõ yêu cầu thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, dự thảo Luật vẫn duy trì sự tham gia quản lý chuyên ngành của 6 bộ, trong khi Bộ Y tế được xác định là đầu mối nhưng nhiều nhiệm vụ vẫn được giao cho các bộ khác chủ trì hoặc phối hợp. Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra rà soát kỹ vấn đề này, bảo đảm quy định của Luật thực sự phù hợp với chủ trương đã đề ra. Mỗi nhiệm vụ phải có một cơ quan chịu trách nhiệm chính; cơ quan đầu mối phải được trao đủ thẩm quyền, bảo đảm thực quyền; Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về kết quả thực hiện. Khi xảy ra sự cố, người dân phải biết hỏi cơ quan nào chịu trách nhiệm.

Hậu kiểm không phải là buông lỏng

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, hậu kiểm không phải là buông lỏng; cải cách thủ tục phải mang lại hiệu quả thực chất. Không nên đặt ra quá nhiều thủ tục trước khi doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường, nhưng khi đã chuyển sang hậu kiểm thì phải thực chất, không buông lỏng. Đồng thời, cần thu hẹp diện phải đăng ký vào những nhóm sản phẩm thực sự có nguy cơ cao, không để lợi ích nhóm len lỏi vào quá trình cấp giấy phép, chứng nhận.

“Thông thoáng cho người làm ăn chân chính, nhưng phải nghiêm khắc với kẻ gian dối. Người chân chính, tuân thủ pháp luật phải được bảo vệ; người vi phạm phải kiểm tra gắt gao để kịp thời phát hiện và xử lý”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, hậu kiểm phải có đủ nhân lực, phương tiện và chế tài đủ sức răn đe. Năng lực thử nghiệm, hệ thống dữ liệu và nguồn lực thực hiện hậu kiểm hiện vẫn là những vấn đề cần được làm rõ. Cần xác định cụ thể nguồn lực, phương án đầu tư và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đặc biệt, phải làm rõ điều kiện bảo đảm thực thi tại cấp xã.

Từ thực tế vừa qua các vụ ngộ độc tập thể tại trường học cho thấy việc xác định nguyên nhân đôi khi còn chậm, làm mất thời gian quan trọng để xử lý và hạn chế hậu quả, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong vòng 2 - 6 giờ khi phát hiện ngộ độc thực phẩm tập thể. Đặc biệt, phải bảo đảm chế tài đủ sức răn đe, không để chi phí vi phạm “rẻ” hơn chi phí tuân thủ. Những chủ thể cố tình gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng vì lợi nhuận phải bị xử lý nghiêm, trường hợp cần thiết phải bị loại ra khỏi thị trường.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu thông tin thêm với các đại biểu về dự án Luật (Ảnh: Quang Vinh)

Đặt sức khỏe người dân trên hết và trước hết

Phát biểu tại Tổ 7 (gồm các Đoàn: TP. Bắc Ninh, Lâm Đồng), với tư cách cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, đây là dự án luật rất khó, với phạm vi tác động rộng. Yêu cầu xây dựng Luật là hài hoà lợi ích giữa người dân và doanh nghiệp, với mục tiêu đặt sức khỏe người dân trên hết và trước hết, nhưng phải tạo điều kiện thông thoáng cho doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh, không gây khó khăn cho doanh nghiệp.