Nghiên cứu mô hình xã, phường hạt nhân và khu kinh tế đặc biệt

Việc sáp nhập xã, phường do địa phương tự quyết định

Đề cập đến việc sáp nhập xã, phường trong thời gian tới, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Trung ương Đảng đã họp và có kết luận về vấn đề này; trong đó, giao các tỉnh, thành phố chủ động xem xét, quyết định việc đề xuất sắp xếp trên cơ sở tình hình thực tế của từng địa phương.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, trường hợp xã, phường quá nhỏ, không bảo đảm không gian và dư địa phát triển, 2-3 xã gần nhau có điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa tương đồng, đi lại thuận lợi thì địa phương có thể xem xét đề xuất sáp nhập để quy hoạch, phát triển tốt hơn. Địa phương cần thảo luận, thống nhất trong tập thể lãnh đạo, cơ quan liên quan và lấy ý kiến nhân dân, tạo đồng thuận và thực hiện quy trình để trình Trung ương xem xét, quyết định. Ngược lại, nếu trước đây đã sáp nhập 3-4 xã mà thấy địa bàn quá rộng, quá trình hoạt động có vướng mắc, khó khăn và cần chia tách thì địa phương cũng cần chủ động tính toán, đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý.

 Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải. Ảnh: QUỐC VĂN

Bộ trưởng lưu ý, các địa phương cần nắm rõ chủ trương, chủ động căn cứ điều kiện thực tế để thực hiện quy định. Từng địa phương phải căn cứ vào tình hình thực tế để chủ động đề xuất việc sáp nhập hay chia tách theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, theo đúng quy trình, thẩm quyền. 

Nghiên cứu xây dựng các xã, phường hạt nhân

Một hướng nghiên cứu khác của Bộ Nội vụ là lựa chọn một số xã, phường có điều kiện thuận lợi để phát triển thành các địa bàn hạt nhân. Thay vì đầu tư dàn trải hoặc để từng đơn vị phát triển riêng rẽ, mô hình này hướng đến việc tập trung nguồn lực tại những nơi có khả năng tạo động lực cho cả khu vực.

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Trung ương sẽ xây dựng bộ nguyên tắc, tiêu chí chung, còn việc lựa chọn địa bàn cụ thể sẽ do các địa phương cân nhắc quyết định theo điều kiện của mình. Sau khi xác định được các khu vực trọng điểm, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho hạ tầng, nhân lực và quy hoạch có tính liên kết với các xã, phường xung quanh.

Bộ trưởng gợi ý, mỗi tỉnh, thành phố chỉ lựa chọn khoảng 3-4 xã, phường để phát triển thành các xã, phường tiêu biểu mang tính hạt nhân. Các tiêu chí đang được nghiên cứu bao gồm vị trí thuận lợi cho kết nối vùng, quy mô phù hợp, hạ tầng và giao thông phát triển, hệ thống thông tin liên lạc đáp ứng yêu cầu, đội ngũ cán bộ có năng lực và khả năng ứng dụng công nghệ số. Xã, phường hạt nhân phải nằm ở vị trí tương đối trung tâm so với các địa bàn xung quanh; tỉnh sẽ tập trung đầu tư hạ tầng, nhân lực, tổ chức quy hoạch có tính liên thông với các xã, phường lân cận, để khi địa bàn hạt nhân phát triển sẽ kéo cả khu vực cùng đi lên.

Theo hướng nghiên cứu này, xã, phường hạt nhân và các địa bàn lân cận có thể hình thành khu vực liên kết về đầu tư, sản xuất, nguyên liệu, vật liệu. Những nơi có lợi thế giao thông, công thương... sẽ được kết nối thành chuỗi liên hoàn, tạo điều kiện phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống xã hội của nhân dân. 

 Ảnh: hanoimoi.com.vn

Bộ trưởng Bộ Nội vụ lưu ý, mô hình xã, phường hạt nhân chỉ nhằm tạo động lực phát triển, không làm phát sinh thêm cấp hành chính và không thay đổi mô hình tổ chức chính quyền. Sau khi báo cáo Chính phủ, Bộ Chính trị và được duyệt chủ trương chính thức, việc chọn xã, phường hạt nhân sẽ được hướng dẫn cụ thể. 

Theo yêu cầu tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10, Bộ Nội vụ sẽ hoàn thiện mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, có khả năng dẫn dắt, lan tỏa phát triển để nhân rộng. Bộ Nội vụ cũng được giao thẩm định hồ sơ thành lập đơn vị hành chính đô thị cấp xã của các địa phương đủ điều kiện, trình Chính phủ để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng 10.

Nghiên cứu xây dựng các khu kinh tế đặc biệt

Một nội dung khác được Bộ trưởng Bộ Nội vụ đề cập là nghiên cứu xây dựng các khu kinh tế đặc biệt, với số lượng không nhiều trên cả nước. Theo Bộ trưởng, mô hình này vẫn ở cấp cơ sở, không nâng thêm cấp hành chính. Tuy nhiên, tổ chức bộ máy, nhân sự và biên chế phải được tính toán phù hợp, có thể khác các đơn vị hành chính cùng cấp.

Đặc biệt, Bộ trưởng lưu ý, việc phân cấp, phân quyền sẽ rất mạnh. Có những nhiệm vụ hiện thuộc cấp tỉnh, tới đây có thể giao đơn vị cấp cơ sở tại khu kinh tế đặc biệt trực tiếp thực hiện. Các khu kinh tế đặc biệt cũng không nhất thiết tổ chức giống nhau; quy mô, điều kiện kinh tế, xã hội mỗi nơi khác nhau thì cách tổ chức, phân cấp, phân quyền cũng phải phù hợp.

Theo thống kê của Bộ Nội vụ, trong tổng số 3.321 xã, phường, đặc khu trên cả nước sau đợt sắp xếp năm 2025, có 705 đơn vị chưa đáp ứng tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên hoặc dân số theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trong đó, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích, 159 đơn vị chưa đạt chuẩn dân số và 17 đơn vị chưa đáp ứng cả hai tiêu chí.