Sản xuất, kinh doanh thực phẩm kiểu 'bất chấp vì lợi nhuận' phải bị xử lý nghiêm

Nhiều đầu mối cùng quản lý có nguy cơ đùn đẩy trách nhiệm tại những khâu giáp ranh

"Tôi rất mừng, vì trước đây "một mâm cơm có tới 3 bộ quản lý", nhưng lần sửa đổi này hướng tới việc thống nhất có 1 bộ quản lý", Chủ tịch Quốc hội chia sẻ.

Dẫn Chỉ thị số 17 của Ban Bí thư Trung ương Đảng xác định rõ yêu cầu thống nhất đầu mối quản lý ATTP từ Trung ương đến địa phương, Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, dự thảo luật vẫn duy trì sự tham gia quản lý chuyên ngành của 6 bộ, trong khi Bộ Y tế được xác định là đầu mối nhưng nhiều nhiệm vụ vẫn được giao cho các bộ khác chủ trì hoặc phối hợp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại tổ.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Cơ quan soạn thảo và Cơ quan thẩm tra rà soát kỹ, bảo đảm quy định của luật thực sự phù hợp với chủ trương đã đề ra.

Chẳng hạn, đối với việc chống thực phẩm giả, trách nhiệm kiểm tra được giao cho nhiều cơ quan. Đối với thực phẩm nhập khẩu, trách nhiệm cũng có sự tham gia của Bộ Y tế và UBND cấp tỉnh. Thực tiễn cho thấy, nhiều đầu mối cùng quản lý thì có nguy cơ đùn đẩy trách nhiệm tại những khâu giáp ranh. Các đường dây sản xuất, kinh doanh sữa giả, thực phẩm chức năng giả quy mô lớn bị phát hiện thời gian qua đã "lọt qua" những kẽ hở đó.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, mỗi nhiệm vụ phải có một cơ quan chịu trách nhiệm chính; cơ quan đầu mối phải được trao đủ thẩm quyền, bảo đảm thực quyền; Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về kết quả thực hiện. "Khi xảy ra sự cố, người dân phải biết hỏi cơ quan nào chịu trách nhiệm. Không cơ quan nào được nói rằng "đó không phải là việc của tôi", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ TP Hồ Chí Minh.

Đề cập các vụ ngộ độc tập thể tại trường học cho thấy, việc xác định nguyên nhân đôi khi còn chậm, làm mất thời gian quan trọng để xử lý và hạn chế hậu quả, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong vòng 2 - 6 giờ khi phát hiện ngộ độc thực phẩm tập thể.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, kể cả trách nhiệm liên đới bồi thường trong trường hợp có căn cứ pháp luật; bổ sung hình thức cấm hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với những trường hợp vi phạm cố ý, đặc biệt nghiêm trọng, nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.

"Đặc biệt, phải bảo đảm chế tài đủ sức răn đe, không để chi phí vi phạm "rẻ" hơn chi phí tuân thủ. Những chủ thể cố tình gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng vì lợi nhuận phải bị xử lý nghiêm, trường hợp cần thiết phải bị loại ra khỏi thị trường", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đồng tình việc tổ chức một đầu mối quản lý nhà nước về ATTP là Bộ Y tế, song trong một đầu mối này, "một cửa nhưng vẫn còn rất nhiều khoá". Và nếu quy định như thế này thì câu chuyện "một mâm cơm nhiều bộ quản lý vẫn còn, chưa giải quyết dứt điểm được".

Đại biểu Trịnh Xuân An.

Đại biểu cho rằng, vai trò đầu mối của Bộ Y tế cần phải được thể hiện rõ. Đồng thời đề nghị, việc chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" cần rà soát chặt chẽ để bảo đảm thực chất.

Từ vụ sữa bột giả, "kẹo rau củ Kera", đại biểu đề nghị hậu kiểm đột xuất, kiểm soát quảng cáo

Đề cập đến công tác hậu kiểm, ĐBQH Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) dẫn chứng vụ việc 573 nhãn sữa bột giả do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai trong khoảng 4 năm. Theo thông tin từ Cơ quan điều tra Bộ Công an vào tháng 4/2025, chất lượng nhiều chỉ tiêu của các sản phẩm này chỉ đạt dưới 70% so với mức công bố, với doanh thu gần 500 tỷ đồng.

Đáng chú ý, các sản phẩm được tiêu thụ hướng đến những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người mắc bệnh tiểu đường, người suy thận, trẻ sinh non và phụ nữ mang thai.

"Đây không chỉ là vi phạm của một doanh nghiệp mà còn là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý", đại biểu nhấn mạnh và đề nghị dự thảo luật quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo từng nhóm nguy cơ, đồng thời tổ chức hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm.

Đại biểu Phạm Thu Xanh.

ĐBQH Phạm Thu Xanh cũng đề cập đến vụ "kẹo rau củ Kera" năm 2025, liên quan đến việc quảng cáo thổi phồng công dụng thông qua hoạt động livestream của người nổi tiếng, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý.

Đại biểu chỉ rõ, vụ việc cho thấy những khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm cũng như xác định trách nhiệm của người quảng cáo và các nền tảng thương mại điện tử. Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm đối với các sản phẩm thực phẩm dành cho người bệnh, người cao tuổi và trẻ nhỏ - nhóm đối tượng nhạy cảm, dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin quảng cáo sai lệch.

Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu đề nghị sửa đổi theo hướng kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết thông tin người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ nội dung khi có căn cứ; đồng thời bảo toàn dữ liệu phục vụ công tác xử lý vi phạm. "Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương", đại biểu nêu.

ĐBQH Nguyễn Thị Mai Thoa (Hải Phòng) đánh giá cao định hướng cải cách thủ tục hành chính trong dự thảo luật, đặc biệt là việc chuyển mạnh tư duy quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trên cơ sở ứng dụng hạ tầng công nghệ số.

Tuy nhiên, để bảo đảm các điều kiện thi hành khi luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát kỹ năng lực vận hành thực tế của Hệ thống thông tin dữ liệu ATTP quốc gia, bảo đảm hệ thống được tập trung, thống nhất, kết nối thông suốt với UBND các cấp và liên thông tự động với cơ sở dữ liệu của ngành hải quan, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cần xây dựng lộ trình bồi dưỡng, nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng mẫu cho các cơ sở thử nghiệm tại địa phương, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế...