Chủ tịch Quốc hội: Không lấy tiến độ thay cho chất lượng công tác lập pháp

Sáng 28/9, Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI khai mạc, thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Hội nghị sẽ thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật quan trọng, dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Toàn cảnh Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất khai mạc sáng 28/9. Ảnh: Media Quốc hội

Theo Chủ tịch Quốc hội, từ nay đến Kỳ họp thứ 2 không còn nhiều, do đó Hội nghị diễn ra trong thời điểm rất quan trọng. Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nhiều chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương hoàn thiện thể chế.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét, thông qua 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật. Nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: Media Quốc hội

"Khối lượng lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc, càng sửa nhiều luật càng phải đảm bảo tính hệ thống, càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Bắt đầu từ chất lượng chính sách, không phải số lượng điều khoản

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn mong muốn Hội nghị thực sự là "bộ lọc chất lượng" trước khi các dự án luật được trình Quốc hội. 17 dự án được lựa chọn đều là những dự án khó, phức tạp, còn có ý kiến khác nhau.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào 5 vấn đề. Trước hết, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản. Mỗi dự án luật cần làm rõ vấn đề thực tiễn cần giải quyết, lý do sửa luật, giá trị của chính sách mới, đối tượng chịu tác động, chi phí tuân thủ, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm của cơ quan liên quan.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản. Ảnh: Media Quốc hội

Thứ hai, luật cần thể hiện tư duy lập pháp mới, tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, có tính nguyên tắc và ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động được giao đúng thẩm quyền để bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành. Tuy nhiên, việc phân định giữa lập pháp và lập quy không đồng nghĩa với chuyển những vấn đề khó xuống nghị định, thông tư.

Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan Nhà nước phải được quy định cụ thể trong luật. Ngược lại, không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.

"Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách. Quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ, ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với điều kiện thực tiễn", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Thứ ba, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm luật trong tư duy hệ thống. Các dự án luật trong cùng một kỳ họp có mối quan hệ chặt chẽ, vì vậy cần rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.

"Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác", Chủ tịch Quốc hội nói, đồng thời lưu ý không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách, khiến người dân, doanh nghiệp phải tự xác định quy định nào được ưu tiên áp dụng.

Thứ tư, cần nhìn từng quy định từ phía thực thi. Luật chỉ thực sự có giá trị khi đi vào cuộc sống, vì vậy phải làm rõ ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực và dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không.

Các đại biểu tham dự Hội nghị. Ảnh: Media Quốc hội

Đặc biệt, việc xây dựng pháp luật phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Phân cấp phải đi cùng thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm. Chuyển đổi số cũng phải thực chất, không số hóa một quy trình bất hợp lý hoặc tạo thêm hồ sơ điện tử tương tự hồ sơ giấy.

Thứ năm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phát huy vai trò của ĐBQH hoạt động chuyên trách. Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa yêu cầu chuyên nghiệp và trách nhiệm đối với từng quyết định lập pháp cũng cao hơn.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu thẳng thắn đi vào những vấn đề còn khác nhau, rõ chính kiến, lập luận và phương án xử lý; đồng thời xác định dự án nào đủ điều kiện trình Quốc hội, dự án nào cần tiếp tục hoàn thiện.

Không lấy tiến độ thay cho chất lượng, không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp

Chủ tịch Quốc hội

"Không lấy tiến độ thay cho chất lượng, không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội không làm luật để hoàn thành chương trình lập pháp, mà để giải quyết vấn đề thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, mở đường cho phát triển. Thước đo cuối cùng là bộ máy có vận hành tốt hơn, người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội có được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không.