Đại biểu Quốc hội trăn trở 'giá nhà xa tầm tay', đề xuất luật hóa tỷ lệ điều tiết giá trị đất tăng thêm

Quốc hội Khóa XVI

Ngày 22/10, sau khi nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội thảo luận tại tổ về ba dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Nêu ý kiến, đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) đánh giá đây là một dịp rất tốt để chúng ta nhìn tổng thể hơn về thị trường bất động sản, xử lý những vấn đề có liên quan với nhau, thay vì mỗi luật sửa một phần.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội đánh giá các dự thảo lần này đã giải quyết khá nhiều việc về phân cấp, cắt giảm thủ tục, giảm điều kiện kinh doanh. Điều đó rất cần thiết. Thủ tục nhanh hơn, rõ hơn thì dự án sẽ có điều kiện triển khai nhanh hơn, qua đó cũng giảm được một phần chi phí.

“Nhưng tôi nghĩ vẫn còn một câu hỏi rất lớn mà người dân đang quan tâm: vì sao giá nhà, nhất là ở các đô thị lớn, ngày càng xa khả năng chi trả của người làm công ăn lương; và lần sửa luật này có thể tác động được đến đâu?”, bà nêu vấn đề.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Tạ Thị Yên (đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên). Ảnh: PHẠM THẮNG

Cần luật hóa tỷ lệ điều tiết phần giá trị đất tăng thêm

Đi sâu vào nguồn gốc của bài toán, đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh tính chất đặc biệt, có giới hạn và không thể tạo thêm của nguồn lực đất đai. Đất đã được giao, đưa vào dự án thì phải được sử dụng hiệu quả; nếu chỉ giữ đất chờ tăng giá thì không chỉ gây lãng phí, giảm nguồn cung mà cuối cùng còn đẩy chi phí của toàn xã hội lên cao.

Để chặn đứng tình trạng trục lợi từ chính sách và hạ tầng, đại biểu yêu cầu làm rõ cơ chế điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất mà không phải do chính người sử dụng đất tạo ra.

Bà Tạ Thị Yên dẫn thực tế cho thấy, một thửa đất nông nghiệp sau khi được điều chỉnh quy hoạch thành đất ở, kết hợp với đường giao thông và hạ tầng do Nhà nước đầu tư, giá trị có thể tăng lên rất nhiều. Phần giá trị tăng thêm đó có đóng góp rất lớn từ quy hoạch và đầu tư của Nhà nước, không hoàn toàn do người có đất tạo ra.

Đồng tình với hướng đi của dự thảo Luật Đất đai về việc điều tiết phần giá trị tăng thêm này, tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn khi Điều 73 vẫn giao việc xác định tỷ lệ thu cho văn bản dưới luật.

"Tôi đề nghị cân nhắc quy định ngay trong Luật một mức sàn, hoặc ít nhất phải có nguyên tắc đủ rõ về tỷ lệ điều tiết, trên cơ sở đó Chính phủ quy định cụ thể", bà Tạ Thị Yên nói và cho rằng nếu “giao phó” hoàn toàn cho văn bản dưới luật sẽ rất khó bảo đảm chính sách đi đúng mục tiêu điều tiết hợp lý phần giá trị tăng thêm từ đất.

Sinh kế phải là tiêu chí quan trọng đánh giá tái định cư

Một nội dung đáng chú ý khác, liên quan đến quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi, đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi: người dân nhường đất cho phát triển thì cuộc sống sau đó phải tốt hơn, hoặc ít nhất cũng không bị giảm sút.

Dù Luật đã có nguyên tắc nơi ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, đại biểu đánh giá quy định này khi thực hiện vẫn còn khá định tính. Bà Tạ Thị Yên cho rằng phải nhìn rộng hơn diện tích của một căn nhà, cần đánh giá toàn diện về hạ tầng giao thông, điện nước, trường trạm, và đặc biệt là công ăn việc làm.

Nhấn mạnh yếu tố bền vững, đại biểu khẳng định: "Sinh kế phải được coi là một tiêu chí rất quan trọng khi đánh giá chất lượng tái định cư".

Cùng với đó, đại biểu kiến nghị việc hỗ trợ sau thu hồi đất không nên chỉ dừng ở một lần chi trả. Nhắc đến những hộ gia đình thuần nông, bà đặt ra một câu hỏi: Nhận một khoản tiền bồi thường mới chỉ giải quyết được trước mắt, "câu hỏi khó hơn là hai năm, ba năm sau họ sống bằng gì?".

Từ đó, đại biểu đề nghị công tác đào tạo nghề phải gắn nhiều hơn với cơ hội việc làm thực tế; bản thân nhà đầu tư cũng cần có trách nhiệm ưu tiên, tạo điều kiện sử dụng lao động tại chính địa phương bị thu hồi đất. Khu tái định cư không chỉ là xây xong nhà để ở, mà phải tính đến điều kiện làm ăn, buôn bán của người dân.

"Đất đai và thị trường bất động sản phải phục vụ phát triển, nhưng kết quả của phát triển phải quay trở lại nâng cao chất lượng sống của người dân", bà Tạ Thị Yên nói trước khi kết thúc bài phát biểu, đồng thời nhấn mạnh "một thị trường bất động sản phát triển tốt không phải là thị trường mà giá nhà cứ tăng mãi".