Chủ tịch Quốc hội: Thông thoáng với người làm ăn chân chính, nghiêm khắc với kẻ gian dối

Chiều 24/10, thảo luận về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ an toàn thực phẩm là câu chuyện của từng bữa ăn, từng gia đình, từng người dân, nhưng đồng thời cũng liên quan trực tiếp đến sức khỏe giống nòi và uy tín quốc gia.

Ông bày tỏ vui mừng vì trước đây "1 mâm cơm có tới 3 bộ quản lý" nhưng lần sửa đổi này hướng tới việc thống nhất có 1 bộ quản lý. Dự thảo luật vẫn duy trì sự tham gia quản lý chuyên ngành của 6 bộ, trong khi Bộ Y tế được xác định là đầu mối nhưng nhiều nhiệm vụ vẫn được giao cho các bộ khác chủ trì hoặc phối hợp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Media QH

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra rà soát kỹ vấn đề này, bảo đảm quy định của luật thực sự phù hợp với chủ trương đã đề ra.

Ông nêu thực tiễn khi nhiều đầu mối cùng quản lý sẽ có nguy cơ đùn đẩy trách nhiệm tại những khâu giáp ranh. Các đường dây sản xuất, kinh doanh sữa giả, thực phẩm chức năng giả quy mô lớn bị phát hiện thời gian qua đã "lọt qua" những kẽ hở đó.

"Khi xảy ra sự cố, người dân phải biết hỏi cơ quan nào chịu trách nhiệm. Không cơ quan nào được nói rằng đó không phải là việc của tôi" - Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Về hậu kiểm, ông cho rằng không nên đặt ra quá nhiều thủ tục trước khi doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường, nhưng khi đã chuyển sang hậu kiểm thì phải thực chất, không được buông lỏng.

Nhấn mạnh mục tiêu quản lý là chính đáng nhưng công cụ quản lý phải là dữ liệu, không bắt doanh nghiệp nộp lại giấy tờ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị ngay trong luật cần có cơ chế gia hạn tự động trực tuyến đối với các hồ sơ đủ điều kiện; không yêu cầu nộp lại hồ sơ và thu phí tiếp nhận nếu không có thay đổi cần thẩm định; tiếp nhận hồ sơ chỉ là ghi nhận để phục vụ hậu kiểm, không trở thành điều kiện...

Đồng thời, theo ông, cần thu hẹp diện phải đăng ký vào những nhóm sản phẩm thực sự có nguy cơ cao, không để lợi ích nhóm len lỏi vào quá trình cấp giấy phép, chứng nhận.

"Thông thoáng cho người làm ăn chân chính nhưng phải nghiêm khắc với kẻ gian dối. Người chân chính, tuân thủ pháp luật phải được bảo vệ, người vi phạm phải bị kiểm tra gắt gao để kịp thời phát hiện và xử lý" - ông yêu cầu.

Theo Chủ tịch Quốc hội, năng lực thử nghiệm, hệ thống dữ liệu và nguồn lực thực hiện hậu kiểm hiện vẫn là những vấn đề cần được làm rõ. Nguồn lực, phương án đầu tư và trách nhiệm tổ chức thực hiện cần được xác định cụ thể. Đặc biệt, điều kiện bảo đảm thực thi tại cấp xã phải được làm rõ.

"Nếu không có phòng thí nghiệm, dữ liệu và con người thì chỉ là hậu kiểm trên giấy. Tôi lo nhất bây giờ là ở các xã, phường nếu phân cấp xuống thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, quản lý an toàn thực phẩm thì phải có phương tiện, điều kiện, thiết bị máy móc mới làm được" - ông phân tích.

Đề cập các vụ ngộ độc tập thể tại trường học cho thấy việc xác định nguyên nhân đôi khi còn chậm, làm mất thời gian quan trọng để xử lý và hạn chế hậu quả, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong vòng 2-6 giờ khi phát hiện ngộ độc thực phẩm tập thể.

Đồng thời, ông đề nghị làm rõ trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, kể cả trách nhiệm liên đới bồi thường trong trường hợp có căn cứ pháp luật; bổ sung hình thức cấm hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với những trường hợp vi phạm cố ý, đặc biệt nghiêm trọng, nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.

Đặc biệt, chế tài phải đủ sức răn đe, không để chi phí vi phạm "rẻ" hơn chi phí tuân thủ. Những chủ thể cố tình gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng vì lợi nhuận phải bị xử lý nghiêm, trường hợp cần thiết phải bị loại ra khỏi thị trường.

Không thể chỉ dựa vào riêng ngành y tế

Phát biểu làm rõ một số vấn đề, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết mục tiêu xuyên suốt của dự án luật là đặt sức khỏe người dân lên trên hết, trước hết, đồng thời hài hòa lợi ích giữa người dân và doanh nghiệp, tạo điều kiện thông thoáng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan phát biểu chiều nay

Về mô hình quản lý, trước đây, trách nhiệm được phân chia theo ngành hàng. Theo định hướng mới, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất về an toàn thực phẩm nhưng không đồng nghĩa với việc tiếp quản toàn bộ hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Bộ trưởng giải thích trách nhiệm quản lý sản xuất ban đầu vẫn cần được phân định với trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm. Chẳng hạn, ngành nông nghiệp quản lý việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, còn yêu cầu về ngưỡng tồn dư và ảnh hưởng đến sức khỏe con người phải được kiểm soát trong chuỗi an toàn thực phẩm.

Theo bà, để mô hình quản lý mới vận hành hiệu quả cần có cơ chế phối hợp liên ngành, bố trí nhân lực chuyên môn từ cấp cơ sở, đầu tư thiết bị, hạ tầng và hệ thống kiểm nghiệm.

Bà cho rằng không thể chỉ dựa vào một cơ quan hay riêng ngành y tế để giải quyết toàn bộ vấn đề an toàn thực phẩm. Các bộ, ngành, địa phương cần cùng vào cuộc, đồng thời bảo đảm điều kiện về nhân lực và cơ chế phối hợp để những quy định mới có thể triển khai trong thực tế.