Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Siết trách nhiệm, thông thoáng thủ tục

Quản lý theo chuỗi, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 24/10, tại phiên thảo luận Tổ 7 (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng) về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, đã làm rõ các vấn đề đại biểu quan tâm, trong đó có quản lý theo chuỗi cung ứng, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và bảo đảm tính khả thi của luật.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, sau 16 năm thi hành Luật An toàn thực phẩm, việc sửa đổi toàn diện của luật lần này được xác định là nhiệm vụ khó. So với dược phẩm vốn có quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy trình sản xuất khép kín, thì đối tượng tác động của thực phẩm rộng và phức tạp hơn rất nhiều, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe hằng ngày của toàn dân.

“Thuốc có quy chuẩn, quy trình sản xuất rõ ràng, ai cần mới dùng. Thực phẩm được dùng hằng ngày, đa dạng từ sản phẩm nuôi trồng nhỏ lẻ đến thực phẩm bổ sung, thực phẩm chức năng; mỗi loại cần cơ chế quản lý riêng”, Bộ trưởng cho hay.

Bộ trưởng thông tin, bám sát mục tiêu xuyên suốt theo chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, mục tiêu cao nhất của dự thảo Luật là "sức khỏe người dân là trên hết, trước hết". Bài toán đặt ra cho cơ quan quản lý là làm thế nào để hài hòa lợi ích, vừa bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, vừa tạo môi trường sản xuất, kinh doanh thông thoáng, không gây cản trở hay gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Luật cũng phải hài hòa giữa tiêu chuẩn Việt Nam và chuẩn mực thông thương hàng hóa quốc tế, bởi chỉ cần ách tắc một khâu, thương mại quốc tế sẽ bị ảnh hưởng lớn. “Khó thì vẫn khó, nhưng phải quyết tâm làm”, Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định và cho biết, Bộ Chính trị đã giao Bộ Y tế làm cơ quan quản lý nhà nước thống nhất về an toàn thực phẩm, việc hoàn thiện thể chế càng phải thận trọng. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong nước, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến tâm huyết và trách nhiệm của các đại biểu.

Năm nhóm đổi mới trong dự thảo Luật

Trước băn khoăn của đại biểu về nguy cơ phát sinh thủ tục hành chính khi thay đổi phương thức quản lý, Bộ trưởng thông tin, dự thảo Luật có 5 nhóm giải pháp đổi mới cốt lõi đó là: Quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng; cắt giảm thủ tục hành chính; số hóa dữ liệu; quản lý thực phẩm kinh doanh trên môi trường điện tử và một cơ quan đầu mối.

Trong đó, quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, nhất là cơ chế ghi nhận lịch sử tuân thủ. Khi sửa Nghị định 15, Bộ Y tế đề xuất doanh nghiệp có 3 lần nhập khẩu trước đạt yêu cầu được giảm tần suất kiểm tra. Muốn vậy, theo Bộ trưởng Bộ Y tế, chúng ta phải có hệ thống dữ liệu.

Bộ trưởng Bộ Y tế thông tin những vấn đề đại biểu quan tâm về Luật 

Về quy định thời hạn 05 năm đối với Giấy đăng ký bản công bố sản phẩm mà đại biểu còn băn khoăn, Bộ trưởng thông tin, quy định này nhằm ghi nhận lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Số lần vi phạm, sản phẩm bị thu hồi sẽ là dữ liệu đầu vào để cơ quan chức năng phân tích nguy cơ và tổ chức hậu kiểm.

"Doanh nghiệp tuân thủ tốt được giảm tần suất kiểm tra; trường hợp vi phạm liên tục sẽ bị cảnh báo, kiểm tra quy trình sản xuất và công khai để người dân biết", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, luật hiện hành chưa có cơ chế thu hồi, đăng ký xong là vĩnh viễn, kể cả khi vi phạm. Để không phát sinh thủ tục, dự thảo thiết kế quy trình đăng ký tự động qua Hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm. Doanh nghiệp chỉ cần nộp hồ sơ điện tử và tiếp tục sản xuất bình thường, việc còn lại cơ quan quản lý sẽ phân tích dữ liệu, công bố khi có nguy cơ cao. “Muốn an toàn thì phải quản lý, không thể để tự do rồi lại bảo là an toàn”, Bộ trưởng khẳng định.

Liên quan đến phân định rõ trách nhiệm, Bộ trưởng cho biết, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất đồng thời giữ vai trò “gác cổng”, kiểm soát các ngưỡng giới hạn ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người; tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vẫn chịu trách nhiệm khâu sản xuất ban đầu (như chăn nuôi, trồng trọt, mã vùng trồng, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, truy xuất nguồn gốc).

Về tính khả thi của dự án Luật khi đi vào cuộc sống, Bộ trưởng Bộ Y tế thông tin, thể chế là công cụ đầu tiên và quan trọng nhất để thiết lập trật tự quản lý lâu dài. Đi đôi với hoàn thiện luật, Chính phủ đã chuẩn bị đồng bộ các điều kiện: kiện toàn cơ quan đầu mối, phân công rõ chức năng, nhiệm vụ, bố trí nhân lực chuyên trách đến cấp xã theo Đề án đã được Bộ Chính trị thông qua.

Đặc biệt hơn, theo Bộ trưởng, dự thảo Luật đã mở ra cơ chế huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị; cùng với công tác hậu kiểm thường xuyên của ngành Y tế và các lực lượng chức năng, sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và người dân ở cơ sở sẽ giúp phát hiện, xử lý kịp thời nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ ban đầu.

Khẳng định tinh thần cao nhất của dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), "sức khỏe người dân là trên hết, trước hết", đồng thời hài hòa lợi ích doanh nghiệp, không gây ách tắc cho phát triển kinh tế - xã hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan bày tỏ: “Bài toán rất khó, nhưng rất mong các đại biểu ủng hộ để cùng giải bài toán này”.