Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần

Cắt giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm thực chất

Thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh sáng nay, 24/10, về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh quan điểm cắt giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm thực chất.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, các tiêu chí phân loại đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường chủ yếu giao cho Chính phủ quy định, trong đó nhiều tiêu chí còn định tính, nguy cơ tác động xấu chủ yếu ở giai đoạn thi công.

Chủ tịch Quốc hội cũng bày tỏ đặc biệt băn khoăn về việc dự thảo Luật bỏ khu dân cư tập trung và nguồn nước cấp cho sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường.

"Những yếu tố gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa. Chúng ta xây dựng pháp luật về bảo vệ môi trường là nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân, trong khi hiện nay vẫn còn những vấn đề đáng lo ngại như rác thải sinh hoạt, chất thải bệnh viện, ô nhiễm nguồn nước và chất lượng không khí...", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh

Đối với việc miễn đánh giá tác động môi trường cho các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, chỉ nên áp dụng khi hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ. Cần loại trừ những dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc liên quan đến nhập khẩu phế liệu.

Khi Luật có hiệu lực, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đi sâu đi sát kiểm tra thực tế tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề để đánh giá đúng hiệu quả xử lý môi trường. Ví dụ trong lĩnh vực điện lực, hoạt động của các nhà máy nhiệt điện có thể phát sinh tro, xỉ và bụi, ảnh hưởng đến môi trường tại một số địa phương.

Việc lựa chọn công nghệ, tiêu chuẩn vận hành và phương án xử lý chất thải cần được xem xét kỹ lưỡng, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường trong dài hạn. Không thể chỉ căn cứ vào cam kết của doanh nghiệp mà phải kiểm tra khả năng thực hiện trên thực tế.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu với chỉ tiêu chất lượng môi trường đo lường được

Nhấn mạnh yêu cầu phân cấp phải đi cùng trách nhiệm và cơ chế điều phối liên vùng, Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế, ô nhiễm môi trường không dừng lại ở địa giới hành chính. Ví dụ, tình trạng ô nhiễm tại lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy và hệ thống sông Bắc Hưng Hải... kéo dài nhiều năm có nguyên nhân chính là vì trách nhiệm chung, "cha chung không ai khóc". Đây là vấn đề cần đặc biệt chú ý.

Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, ĐBQH Lê Quang Mạnh (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Về trách nhiệm người đứng đầu, cho biết hiện có 2 luồng ý kiến, nhưng Chủ tịch Quốc hội nhất trí gắn trách nhiệm với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường được, công khai và đánh giá định kỳ. Không thể quy trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không được để xảy ra tình trạng né tránh trách nhiệm.

Theo Chủ tịch Quốc hội, bảo vệ môi trường cần có sự tham gia của từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị, hộ gia đình và người dân. Mỗi xã, phường đều phải phát động, thực hiện tốt việc giữ gìn vệ sinh, xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp. Các cơ quan nhà nước phải gương mẫu trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường. Trường học, bệnh viện, cơ quan công quyền và các công trình công cộng cần được bảo đảm sạch sẽ, thường xuyên kiểm tra, nâng cấp cơ sở vật chất và bố trí kinh phí phù hợp cho việc vệ sinh, duy tu, bảo dưỡng.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Về nguồn lực cho bảo vệ môi trường, có ý kiến đề nghị luật hóa mức sàn chi ngân sách cho sự nghiệp bảo vệ môi trường bằng 2% tổng chi ngân sách nhà nước, tương tự như đề xuất đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cũng có ý kiến lo ngại việc quy định mức sàn sẽ ảnh hưởng đến nguyên tắc cân đối ngân sách.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần xem xét kỹ lưỡng vấn đề này. Kết luận số 75 của Trung ương đã rõ. Nếu không quy định mức chi tối thiểu trong Luật thì cần chỉ rõ cơ chế nào sẽ bảo đảm nguồn lực thực hiện. Không thể coi bảo vệ môi trường là nhiệm vụ chỉ được bố trí kinh phí khi ngân sách còn dư.

Con số cắt giảm 90% thủ tục dựa trên cơ sở nào?

Đặc biệt quan tâm đến yêu cầu quản trị bằng dữ liệu, trong đó dữ liệu phải "sạch", phải chính xác, đầy đủ và đáng tin cậy, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ một số vấn đề:

ĐBQH Nguyễn Phạm Duy Trang (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Thứ nhất, con số cắt giảm 90% thủ tục dựa trên cơ sở nào, trong khi danh mục cụ thể được quy định tại nghị định mà nghị định chưa được ban hành? Khi phân cấp về tỉnh, xã, trong điều kiện cán bộ môi trường ở cấp cơ sở chủ yếu là kiêm nhiệm thì có đủ năng lực để thực hiện hậu kiểm hay không?

Thứ hai, đối với các dự án có tác động môi trường liên tỉnh, nếu các địa phương không thống nhất thì ai, cơ quan nào có thẩm quyền đưa ra quyết định cuối cùng? Cần có người làm "trọng tài" quyết định.

Thứ ba, việc kiểm kê khí nhà kính được thực hiện hằng năm, trong khi số lượng tổ chức có khả năng thẩm định còn hạn chế. Cần đánh giá nguy cơ doanh nghiệp bị đặt vào tình thế vi phạm do không đáp ứng được yêu cầu về kiểm kê, thẩm định.

Thứ tư, khi trao đổi tín chỉ carbon quốc tế, ai có thẩm quyền quyết định tỷ lệ tối thiểu phải giữ lại để bảo đảm đóng góp cho quốc gia? Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần làm rõ cơ chế quản lý, đồng thời tuyên truyền để người dân hiểu hơn về tín chỉ carbon, quyền lợi của cộng đồng trực tiếp tham gia bảo vệ rừng và các hoạt động có khả năng tạo tín chỉ carbon, trong đó có trồng rừng và canh tác lúa.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2

"Tinh thần xuyên suốt trong lần sửa đổi Luật này là cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chia sẻ từng công tác ở địa phương, khi có thêm một nhà máy, một xí nghiệp được xây dựng là rất phấn khởi, nhưng Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ rõ, điều quan trọng là phải kiểm soát được việc xử lý nước thải, chất thải và các yêu cầu bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo vệ môi trường và chất lượng sống của người dân.