Cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường

Sáng 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội nghe tờ trình về 2 dự án: Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày các tờ trình.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Ảnh: Media Quốc hội.

Đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật được bố cục gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 78/171 điều, bổ sung mới 2 điều (Điều 72a và Điều 139a).

Về đánh giá sơ bộ tác động môi trường (ĐTM), dự thảo luật giảm từ 3 xuống 2 nhóm tiêu chí môi trường và giao Chính phủ quy định chi tiết; đơn giản hóa phân loại dự án từ 4 xuống 3 nhóm gồm, Nhóm I: Có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao; Nhóm II: Có nguy cơ tác động xấu đến môi trường; Nhóm III: Ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường. 

Đồng thời cắt giảm mạnh đối tượng phải ĐTM, bổ sung thêm nhiều đối tượng được miễn ĐTM và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường; đơn giản hóa nội dung báo cáo và trình tự thẩm định ĐTM, phân định rõ thẩm quyền thẩm định.

Về giấy phép môi trường (GPMT), dự thảo cũng cắt giảm mạnh đối tượng phải có GPMT theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ "tiền kiểm" sang tăng cường "hậu kiểm"; đơn giản hóa nội dung, hồ sơ cấp phép, kéo dài thời hạn GPMT đối với một số đối tượng và phân quyền cấp phép cho địa phương.

Về quản lý chất lượng môi trường, đối với bảo vệ môi trường không khí, luật bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm, kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp và trách nhiệm của địa phương trong điều tiết phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Bổ sung trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với ô nhiễm môi trường trên địa bàn; điều chỉnh thời điểm lập, trình, công bố báo cáo hiện trạng môi trường phù hợp với tiến độ cập nhật số liệu…

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media Quốc hội. 

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) như lý do nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Ủy ban đánh giá cao bước cải cách đột phá, cắt giảm mạnh mẽ đối tượng phải ĐTM, phải có GPMT (giảm 90%) và đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp tỉnh, cấp xã. Tuy nhiên, đề nghị bổ sung cơ chế giám sát từ trung ương, biện pháp quản lý thay thế để tránh buông lỏng quản lý; quy định rõ cơ chế cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường.

Về phân loại chất thải rắn sinh hoạt, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định thời hạn bắt buộc thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt; xem xét phương án cho phép địa phương linh hoạt phân loại thành 2 nhóm chính (rác tái chế và rác khác) phù hợp hạ tầng lò đốt rác hiện có; ban hành khung định mức kinh tế - kỹ thuật thống nhất áp dụng toàn quốc.

Về đối tượng phải thực hiện ĐTM (khoản 12 Điều 1), Ủy ban cho rằng đây là quy định cải cách quan trọng nhằm khắc phục tình trạng còn nặng về tiền kiểm, chưa hiệu quả trong hậu kiểm. Đề nghị rà soát kỹ quy định miễn ĐTM đối với dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp (điểm c khoản 2 Điều 30) cần loại trừ các dự án có lưu lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc nhập khẩu phế liệu.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý, tiêu chí "có nguy cơ tác động xấu đến môi trường chủ yếu ở giai đoạn thi công, triển khai thực hiện dự án" (điểm b khoản 1 Điều 30) là quy định mới nhưng chưa được định nghĩa, giải thích cụ thể, gây khó khăn khi xác định dự án phải ĐTM. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc, quy định cụ thể nội dung nêu trên trong dự thảo Luật.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng đề nghị cần nghiên cứu, bổ sung quy định về công khai năng lực đơn vị quan trắc môi trường trên cơ sở dữ liệu quốc gia và xem xét giao hội nghề nghiệp giám sát độc lập, xử lý nghiêm khắc và cấm hành nghề đơn vị cố ý can thiệp phần mềm trạm quan trắc tự động để gian lận số liệu (như đã xảy ra trong thời gian qua), quy định dữ liệu quan trắc trực tiếp để làm căn cứ pháp lý xử phạt vi phạm hành chính. 

Đề nghị bổ sung quy định về kiểm soát toàn bộ chuỗi dữ liệu từ đầu nguồn, bảo đảm dữ liệu quan trắc có tính khách quan, trung thực, toàn vẹn, truy xuất được trách nhiệm và có giá trị pháp lý trong quản lý nhà nước, xử phạt vi phạm hành chính và điều tra, xử lý hình sự khi cần thiết.