Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn:Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực, minh bạch và năng lực giám sát đủ mạnh

Ngày 17.10, sau khi làm việc ở Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ cho ý kiến đối với Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Nhiều nội dung đổi mới mang tính đột phá

Tham gia ý kiến về dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) tại Tổ 2 (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những nội dung đổi mới của dự thảo, nhất là việc chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh số hóa, định danh bưu gửi và quản lý dựa trên dữ liệu.

Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục làm rõ các vấn đề về ranh giới pháp lý giữa bưu chính, vận tải và logistics; cơ chế hậu kiểm; bảo vệ dữ liệu cá nhân; tính bền vững của dịch vụ bưu chính công ích và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Bí thư Thành ủy Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang tại phiên thảo luận Tổ

Đánh giá dự thảo Luật có nhiều nội dung đổi mới mang tính đột phá, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đột phá lớn nhất là chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký, từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên nền tảng quản lý điện tử.

Theo dự thảo, số lượng thủ tục hành chính dự kiến giảm từ 14 thủ tục xuống còn một thủ tục đăng ký điện tử. Cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ, không thẩm định sâu nội dung như trước; doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh và chịu sự kiểm tra, giám sát sau đăng ký.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là thay đổi mang tính cách mạng trong phương thức quản lý nhà nước, phù hợp với tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và thúc đẩy kinh tế số.

Tuy nhiên, cùng với những tác động tích cực, phương thức quản lý mới cũng đặt ra các rủi ro cần được nhận diện và xử lý ngay trong quá trình hoàn thiện Luật. “Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực, minh bạch và năng lực giám sát đủ mạnh”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, các tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm có thể trở thành hình thức hoặc ngược lại, tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu của doanh nghiệp, nhất là thông tin về mã định danh, hành trình bưu gửi và các sự cố phát sinh trong quá trình cung ứng dịch vụ.

Đồng thời, cần quy định những yêu cầu số hóa bắt buộc đối với doanh nghiệp quy mô lớn, có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ, bảo đảm vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa không tạo thêm những rào cản mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Phân định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics

Một trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh và ranh giới pháp lý giữa dịch vụ bưu chính với hoạt động vận tải, kho bãi, logistics.

Theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo đã có bước tiến khi xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động, bao gồm việc chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và các công đoạn gắn trực tiếp với bưu gửi như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trong mạng bưu chính; đồng thời phân biệt với các hoạt động vận tải, kho bãi và logistics độc lập. Đây là điểm then chốt nhằm giải quyết những vướng mắc kéo dài nhiều năm trong việc phân định phạm vi quản lý giữa các lĩnh vực.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu ý kiến thảo luận

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung các tiêu chí cụ thể, có thể định lượng để phân định phạm vi hoạt động bưu chính, vận tải và logistics; đồng thời làm rõ trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ.

Đối với việc định danh bưu gửi và quản lý theo mức độ rủi ro, Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao quy định mỗi bưu gửi có một mã định danh duy nhất, được duy trì trong suốt hành trình, kết hợp cập nhật thông tin theo mức độ rủi ro.

Đây là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa vào phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế số và bảo đảm an ninh, an toàn.

Tuy nhiên, việc triển khai phải giải quyết hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh với quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ nguyên tắc thu thập dữ liệu ở mức tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch, có thể dựa trên những yếu tố như giá trị, loại hàng hóa, lịch sử người gửi, điểm đến; đồng thời bảo đảm tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Việc định danh và quản lý bưu gửi phải phục vụ mục tiêu quản lý hiệu quả, phòng ngừa vi phạm, không trở thành thủ tục hay gánh nặng mới cho người dân, doanh nghiệp.

Đề cập các quy định cụ thể của dự thảo, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người sử dụng dịch vụ.

Theo đó, cần nghiên cứu cho phép người nhận có khoảng thời gian hợp lý, có thể là 24 hoặc 48 giờ, để kiểm tra hàng hóa, phát hiện những hư hỏng, mất mát bên trong bưu gửi mà không thể nhận biết ngay tại thời điểm giao nhận. Đồng thời, xem xét loại trừ giới hạn bồi thường trong trường hợp thiệt hại phát sinh do lỗi cố ý, bảo đảm tính công bằng và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp cung ứng dịch vụ.

Đối với doanh nghiệp không trực tiếp vận hành mạng bưu chính, Chủ tịch Quốc hội đề nghị thiết kế quy trình hậu kiểm riêng, đơn giản hơn, phù hợp với tính chất, mức độ rủi ro của từng mô hình, tránh can thiệp quá sâu vào phương thức tổ chức và hoạt động kinh doanh. Cơ chế kiểm soát cũng cần quy định cụ thể về phạm vi, thời gian, điều kiện thực hiện nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Bưu chính không còn chỉ là thư tín mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Đánh giá tổng thể dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo đã cơ bản nắm bắt được xu thế phát triển của thị trường, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ.

“Bưu chính không còn chỉ là thư tín mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, bảo đảm dòng chảy hàng hóa”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Việc chuyển sang phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và định danh bưu gửi là bước tiến lớn, phù hợp với xu thế phát triển và yêu cầu cải cách quản lý nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu Việt Nam phải tiếp tục đẩy nhanh chuyển đổi số, phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong các ngành, lĩnh vực, trong đó có bưu chính.

Phiên thảo luận tại Tổ 2 sáng 17.10

Ghi nhận Bộ Khoa học và Công nghệ đã nghiên cứu, chuẩn bị khá sâu các nội dung về số hóa, ứng dụng công nghệ trong dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra tiếp tục tập trung hoàn thiện bốn vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, làm rõ ranh giới pháp lý giữa hoạt động bưu chính với vận tải, logistics và các loại hình dịch vụ có liên quan, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót trong quản lý.

Thứ hai, xây dựng hệ thống dữ liệu và cơ chế hậu kiểm thực chất, bảo đảm năng lực kết nối, chia sẻ thông tin, nhận diện và phòng ngừa rủi ro.

Thứ ba, bảo đảm cơ chế tài chính công bằng, minh bạch, nhất là đối với dịch vụ bưu chính phổ cập, công ích; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

Thứ tư, cân bằng giữa yêu cầu tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm an ninh, an toàn mạng lưới bưu chính.

Đánh giá cao những ý kiến đóng góp trách nhiệm, sâu sắc, xuất phát từ thực tiễn của các đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ tin tưởng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng của các cơ quan và trí tuệ, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ được hoàn thiện, bảo đảm đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, góp phần hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.