Hoàn thiện hành lang pháp lý cho bưu chính hiện đại

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Nguyễn Khắc Thận chủ trì phiên thảo luận tổ.

Làm rõ ranh giới giữa bưu chính và logistics

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Bưu chính sau hơn 15 năm thi hành, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) cho rằng, hoạt động bưu chính đã có nhiều thay đổi dưới tác động của thương mại điện tử, chuyển đổi số và các mô hình logistics mới.

Góp ý về phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 và các quy định liên quan tại Điều 3, Điều 5, Điều 9, đại biểu đề nghị làm rõ ranh giới giữa dịch vụ bưu chính với logistics, vận tải và thương mại điện tử. Theo đại biểu, Điều 1 cơ bản kế thừa Luật Bưu chính năm 2010, nhưng khoản 3 Điều 3 lại mở rộng dịch vụ bưu chính sang các công đoạn lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả, vốn cũng là những hoạt động phổ biến của logistics và thương mại điện tử.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu tại thảo luận tổ

Thực tế, cùng một doanh nghiệp có thể đồng thời thực hiện lưu kho, hoàn tất đơn hàng, vận tải, giao hàng chặng cuối và thu tiền. Nếu chỉ căn cứ vào tên gọi từng công đoạn, ranh giới giữa bưu chính và logistics sẽ không rõ, dẫn đến nguy cơ cùng một hoạt động phải chịu nhiều lớp quản lý chuyên ngành. Các tiêu chí định danh, theo dõi và truy vết hàng hóa cũng chưa đủ để phân biệt bưu chính với vận tải hiện đại, bởi dịch vụ logistics và giao hàng thương mại điện tử hiện nay đều có thể sử dụng mã theo dõi, cập nhật hành trình hàng hóa theo thời gian thực.

Theo đại biểu, việc phân định cần dựa trên bản chất của chuỗi cung ứng và trách nhiệm đối với bưu gửi, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi từng công đoạn. Viện dẫn kinh nghiệm của Liên minh châu Âu, đại biểu cho biết dịch vụ bưu chính được xác định trên cơ sở chuỗi hoạt động đối với bưu gửi, gồm tiếp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát; lấy bưu gửi và chuỗi cung ứng bưu gửi làm trung tâm, không đồng nhất toàn bộ hoạt động logistics với bưu chính.

Từ đó, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị nghiên cứu chỉnh lý khoản 3 Điều 3 theo hướng xác định dịch vụ bưu chính là dịch vụ chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát bưu gửi. Các công đoạn lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả chỉ được xác định là bộ phận của dịch vụ bưu chính khi được thực hiện như một phần không tách rời của quá trình cung cấp dịch vụ đối với bưu gửi trên mạng bưu chính. Hoạt động vận tải hàng hóa, kho bãi, hoàn tất đơn hàng và logistics được cung cấp độc lập thì thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An thảo luận tại Tổ.

Đối với dịch vụ bưu chính công ích tại Điều 27, đại biểu cho rằng việc mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang cả gói, kiện hàng hóa cần được đánh giá đầy đủ hơn về tác động ngân sách. Theo đại biểu, báo cáo đánh giá tác động chưa lượng hóa khoản chi ngân sách tăng thêm hằng năm khi mở rộng phạm vi dịch vụ.

Báo cáo thẩm tra cũng ghi nhận những khó khăn trong duy trì mạng bưu chính công ích trên địa bàn rộng, nhất là tại khu vực khó khăn, nơi chi phí phục vụ cao, hạ tầng xuống cấp và thiếu nhân lực. Trong điều kiện đó, quy định mức thu dịch vụ bưu chính phổ cập không cao hơn giá bình quân của dịch vụ thương mại tương đương có thể chưa phản ánh đầy đủ chi phí phục vụ tại những địa bàn này.

Dẫn chứng cách tiếp cận của Liên minh Bưu chính Thế giới (UPU), đại biểu cho biết: dịch vụ bưu chính phổ cập là việc cung cấp thường xuyên các dịch vụ cơ bản có chất lượng trên toàn lãnh thổ với mức giá người dân có khả năng chi trả; đồng thời, mỗi quốc gia được xác định phạm vi, tiêu chuẩn và cơ chế tài chính phù hợp.

Từ đó, đại biểu nhấn mạnh, cần phân biệt rõ mức thu do người sử dụng dịch vụ chi trả với chi phí ròng của nghĩa vụ cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập. Đại biểu đề nghị nghiên cứu điều chỉnh khoản 4 Điều 27 theo hướng mức thu được xác định trên cơ sở khả năng chi trả của người sử dụng, yêu cầu chất lượng và bảo đảm tiếp cận bình đẳng trên phạm vi toàn quốc. Phần chi phí hợp lý, hợp lệ của nghĩa vụ phổ cập không được bù đắp từ mức thu cần được xác định và hỗ trợ theo cơ chế tài chính công khai, minh bạch do pháp luật quy định.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước tại địa phương, đại biểu cho biết: dự thảo luật đã quy định trách nhiệm của Chính phủ tại Điều 48 và UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tại Điều 49, nhưng chưa có điều khoản tương ứng về trách nhiệm của UBND cấp xã. Nếu luật không xác định những nhiệm vụ cơ bản của cấp xã mà giao toàn bộ cho nghị định hoặc thông tư hướng dẫn thì chưa thật phù hợp với yêu cầu phân quyền phải có cơ sở từ luật.

Các ĐBQH tỉnh Đồng Tháp thảo luận tại tổ.

Dẫn Thông tư số 10/2025/TT-BKHCN ngày 27/6/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ, đại biểu cho biết văn bản đã xác định chức năng quản lý nhà nước của cơ quan chuyên môn ở cả cấp tỉnh và cấp xã, trong đó có nhiệm vụ quản lý, kiểm tra và hướng dẫn các điểm phục vụ bưu chính trên địa bàn.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú cũng đề nghị bổ sung một điều riêng trong dự thảo luật quy định trách nhiệm của UBND cấp xã, bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc phân quyền và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về bưu chính tại địa phương.

Nâng chất lượng dịch vụ, thúc đẩy bưu chính xanh

Cơ bản nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu các ý kiến góp ý. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng: một số quy định vẫn mang tư duy bưu chính truyền thống, chủ yếu tập trung vào vận chuyển thư từ, trong khi bưu chính đã trở thành hạ tầng thiết yếu gắn với thương mại điện tử, lưu thông hàng hóa và kinh tế số. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện phạm vi điều chỉnh của luật để đáp ứng yêu cầu phát triển.

ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) phát biểu tại thảo luận tổ

Góp ý về khoản 1 Điều 6 và khoản 2 Điều 4, đại biểu đồng tình với quy định về “giá dịch vụ hợp lý” nhưng không tán thành cách diễn đạt “chất lượng hợp lý”, bởi chất lượng dịch vụ cần không ngừng được nâng cao, hướng tới mức tốt và hoàn hảo, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người dân và thương mại điện tử. Đại biểu đề nghị rà soát, điều chỉnh cụm từ này trong toàn bộ dự thảo luật.

Nhấn mạnh vai trò của mạng lưới bưu chính trong ứng phó thiên tai, dịch bệnh, đại biểu đề nghị bổ sung quy định gắn hoạt động bưu chính với công tác từ thiện, nhân đạo, đặc biệt là phối hợp với Hội Chữ thập đỏ Việt Nam trong vận chuyển, phân phối hàng cứu trợ. Đồng thời, cần bảo đảm bình đẳng trong chính sách hỗ trợ chi phí thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp theo yêu cầu của Nhà nước, không chỉ đối với doanh nghiệp có mạng bưu chính mà cả các đại lý bưu chính nhỏ, doanh nghiệp không có mạng bưu chính được địa phương huy động tham gia vận chuyển hàng cứu trợ, từ thiện.

Về quản lý nhà nước, ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm cho rằng: không nhất thiết quy định thành chương riêng, nhưng cần xác định rõ các bộ, ngành trực tiếp tham mưu, tổ chức thực hiện để thuận lợi cho việc xác định trách nhiệm và giám sát của Quốc hội... Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định thúc đẩy “bưu chính xanh”, trong đó chuẩn hóa bao bì, vật liệu đóng gói thân thiện với môi trường đối với doanh nghiệp bưu chính, người sử dụng dịch vụ và các nền tảng thương mại điện tử.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phát biểu tại thảo luận tổ

Cùng quan tâm đến dịch vụ bưu chính công ích, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) nhấn mạnh yêu cầu khuyến khích xã hội hóa hoạt động bưu chính. Theo đại biểu, bên cạnh các đơn vị cung ứng dịch vụ công ích, hiện có nhiều doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia tiếp nhận, vận chuyển thư từ, hàng hóa, bưu phẩm, bưu kiện và giấy tờ giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Đề cập vai trò của dịch vụ bưu chính công ích, nhất là trong chuyển phát văn bản, giấy tờ của các cơ quan, tổ chức, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ, người gửi và người nhận trong quá trình giao nhận, ký xác nhận bưu gửi. Đồng thời, cần khuyến khích xã hội hóa, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân tham gia cung ứng dịch vụ bên cạnh đầu tư cho bưu chính công ích; hoàn thiện quy định về giá đối với các loại bưu gửi thuộc phạm vi Nhà nước quy định.

Về trách nhiệm bồi thường khi bưu gửi bị thất lạc, hư hỏng, ĐBQH Phạm Văn Hòa đề nghị, làm rõ cơ chế bồi thường, kể cả trường hợp người gửi khai báo không đúng nội dung. Đồng thời, cần trang bị thiết bị soi chiếu, kiểm tra bưu gửi để phát hiện, ngăn chặn việc vận chuyển hàng hóa cấm và xác định trách nhiệm của các bên liên quan..