Chưa có trường hợp nào bị xử lý nếu không vì lợi ích riêng

Chiều 4/8, Tổ 9 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Hà Tĩnh, Lai Châu) thảo luận về: dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; và dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Điều chỉnh kinh phí bồi thường để sát với thực tế là rất thỏa đáng

Góp ý dự án Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Duy Ngọc (TP. Cần Thơ) cho rằng, khi cơ quan nhà nước thực hiện không đúng quy định thì phải có trách nhiệm bồi thường, có thể về vật chất và danh dự cho người bị thiệt hại. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những vấn đề được dư luận phản ánh, nhất là qua các vụ việc lớn mà chúng ta đều đã biết.

ĐBQH Nguyễn Duy Ngọc (TP. Cần Thơ) phát biểu

Đại biểu Nguyễn Duy Ngọc cho rằng, các nội dung trong dự thảo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi) đã thỏa đáng và sát với thực tế.

Về trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường, đại biểu cho rằng, các vụ việc cụ thể bị kéo dài do liên quan đến nhiều cơ quan và nhiều quy định pháp luật. Một nguyên nhân khác là người thực thi nhiệm vụ chưa nắm đầy đủ quy định.

Đồng thời, nhận thức của một số cơ quan nhà nước về trách nhiệm khi thực hiện sai vẫn chưa thực sự bảo đảm nguyên tắc bình đẳng, nghĩa là khi làm sai thì phải có trách nhiệm giải quyết và bồi thường theo quy định.

“Đây là việc tôi cho rằng trong quá trình thực hiện, chúng ta phải đồng bộ các quy định pháp luật, đặc biệt là các thủ tục và nâng cao nhận thức của những người tham gia giải quyết những vấn đề này”, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh.

Về kinh phí bồi thường, đại biểu đánh giá cơ quan soạn thảo đã tiếp cận rất sát thực tiễn. Nhấn mạnh “việc điều chỉnh kinh phí để sát với thực tế là rất thỏa đáng”, đại biểu cho rằng không ai mong muốn phát sinh các trường hợp phải bồi thường, nhưng trong quá trình quản lý luôn tiềm ẩn những rủi ro. Do đó, các quy định về trách nhiệm bồi thường cần bảo đảm phù hợp với thực tiễn để có thể áp dụng hiệu quả.

Giải ngân các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo còn rất hạn chế

Về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc cho rằng, tuy phạm vi chưa đầy đủ, nhưng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực này.

Toàn cảnh phiên thảo luận

Trên thực tế, nhiều trường hợp thuộc các nhóm đối tượng trong dự thảo Nghị quyết đang gặp nhiều khó khăn do pháp luật chưa có quy định, hoặc còn có những cách hiểu khác nhau trong thực hiện pháp luật.

Ví dụ, trong lĩnh vực khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Nghị quyết số 57-NQ/TW có cơ chế cho phép thử nghiệm (sandbox). Tuy nhiên, trên thực tế vẫn chưa có nhiều đơn vị đứng ra thực hiện các mô hình thử nghiệm này. Đánh giá sau một năm rưỡi thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, tỷ lệ giải ngân của cả ba nhóm gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vẫn còn rất hạn chế.

Theo đại biểu Nguyễn Duy Ngọc, chuyển đổi số là việc phải làm để đem lại hiệu quả cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, để người dân không phải đến cơ quan công quyền, hoặc nếu có đến thì chỉ đến một nơi.

Tuy nhiên, đến nay, việc giải ngân cho các nhiệm vụ này vẫn rất khó, bởi còn có những cách hiểu khác nhau trong việc đăng ký vốn, giải ngân vốn và thanh quyết toán. Đồng thời, cũng còn có những cách hiểu khác nhau về chỉ định thầu, thủ tục rút gọn hay đấu thầu rộng rãi.

Bên cạnh đó, còn có vướng mắc trong việc xác định tuổi thọ của công nghệ. Công nghệ thay đổi ngày càng nhanh, nên việc xác định giới hạn để loại trừ những công nghệ lạc hậu hoặc không còn phù hợp tại thời điểm nhập khẩu và đưa vào sử dụng cũng phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau. Chính những vướng mắc này đang gây cản trở và tạo ra nhiều khó khăn trong quá trình triển khai.

Đại biểu Nguyễn Duy Ngọc cũng đặt vấn đề cần nhìn nhận đầy đủ việc bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm. Theo đại biểu, qua tổng kết hai nhiệm kỳ vừa qua, chưa có trường hợp nào bị xử lý khi xảy ra thiệt hại hoặc sai phạm nếu việc thực hiện không xuất phát từ động cơ vụ lợi. "Đây là vấn đề chúng ta cần đánh giá cho rõ", đại biểu nói.

Cần bao quát đầy đủ hoạt động khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Cũng góp ý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, ĐBQH Lê Thành Đông (Hà Tĩnh) bày tỏ đồng tình cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

ĐBQH Lê Thành Đông (Hà Tĩnh) phát biểu

Theo đại biểu, trong bối cảnh hiện nay, việc ban hành Nghị quyết vừa kịp thời thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời mang ý nghĩa nhân văn khi khuyến khích cán bộ và các chủ thể dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Về nội dung cụ thể, đại biểu cho rằng phạm vi điều chỉnh của dự thảo còn hẹp khi mới tập trung vào nhóm hành vi ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đại biểu dẫn khoản 3 Điều 4 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 quy định hoạt động khoa học, công nghệ gồm 9 nhóm, trong khi hoạt động này trên thực tế còn bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ mới, sản xuất thử nghiệm công nghệ, cung cấp dịch vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó có dịch vụ số theo Luật Công nghiệp công nghệ số, cùng các hoạt động sáng kiến, cải tiến kỹ thuật.

Đối với chuyển đổi số, đại biểu cho biết Luật Chuyển đổi số năm 2025 quy định 12 nhóm hoạt động. Theo thực tiễn triển khai, chuyển đổi số là cả một quá trình từ nghiên cứu, thí điểm, đánh giá hiệu quả đến triển khai áp dụng trong hoạt động công vụ và đời sống.

Bên cạnh đó, chu kỳ phát triển của nhiều sản phẩm công nghệ rất ngắn; nhiều công nghệ chưa có sẵn trên thị trường hoặc chủ sở hữu không chia sẻ công nghệ lõi, nên cần tiếp tục nghiên cứu, phát triển để tạo ra sản phẩm phục vụ thực tiễn.

Vì vậy, đại biểu cho rằng nếu chỉ giới hạn ở nhóm hành vi "ứng dụng" thì chưa bao quát yêu cầu thực tiễn cũng như chưa thống nhất với các quy định hiện hành. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Chuyển đổi số và các quy định liên quan của Bộ luật Hình sự để nghiên cứu mở rộng phạm vi theo hướng "các hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ", đồng thời quy định đầy đủ nội hàm của các hoạt động này.