Chùa Hương 35 năm trước: Vẻ đẹp mộc mạc của Nam thiên đệ nhất động qua ống kính khách Tây

Chùa Hương năm 1991 hiện lên đầy mộc mạc và tĩnh mịch qua bộ ảnh của giáo viên người Đức Hans-Peter Grumpe. Trong chuyến xuyên Việt cách đây 35 năm, ông đã ghi lại những khoảnh khắc quý giá khi du lịch tâm linh tại Hà Nội vẫn còn mang đậm hơi thở nguyên bản, hầu như chưa có sự xuất hiện của các dịch vụ thương mại hiện đại.

Hành trình xuôi dòng suối Yến bằng thuyền nan

Vào đầu thập niên 90, việc di chuyển giữa các địa điểm du lịch tại Việt Nam còn gặp nhiều trở ngại. Hans-Peter Grumpe chia sẻ rằng khách quốc tế thời điểm đó cần có giấy phép đặc biệt để đến các địa danh ngoài lộ trình thông thường. Sau khi rời Hà Nội, ông đã tìm đến quần thể Hương Sơn, khi đó vẫn thuộc địa phận tỉnh Hà Tây.

Hành trình chiêm bái bắt đầu từ bến Đục, nơi cảnh quan hai bên bờ còn rất đơn sơ với những nếp nhà giản dị. Để vào được trung tâm lễ hội, du khách bắt buộc phải xuôi dòng suối Yến trên những chiếc thuyền nan chèo tay thủ công.

Bến Đục với nhà cửa, cảnh quan hai bên bờ còn đơn sơ, hầu như chưa phát triển các dịch vụ.

Đáng chú ý, Hans gọi khu vực suối Yến là "vịnh Hạ Long trên cạn". Thời gian di chuyển bằng thuyền nan kéo dài gần hai tiếng đồng hồ, cho phép du khách tận hưởng trọn vẹn sự yên bình, vắng bóng tiếng động cơ máy nổ. Hình ảnh người dân địa phương chăn vịt trên dòng suối trong xanh đã tạo nên ấn tượng mạnh mẽ về một vẻ đẹp dân dã, thuần khiết.

Cách đây 30 năm, phương tiện di chuyển là thuyền nan chèo tay.

Người dân địa phương chăn vịt trên suối Yến.

Kiến trúc cổ kính tại chùa Thiên Trù

Sau khi thuyền cập bến, điểm dừng chân đầu tiên của du khách là chùa Ngoài, hay còn gọi là chùa Thiên Trù. Đây là nơi tọa lạc của Bảo tháp Viên Công – nơi an táng thiền sư Viên Quang, người có công lập nên ngôi chùa. Những đường nét kiến trúc cổ kính như Tháp Chuông luôn là tâm điểm thu hút sự chú ý của khách thập phương.

Chùa Thiên Trù có Bảo tháp Viên Công, nơi an táng thiền sư Viên Quang, người lập nên chùa.

Chinh phục động Hương Tích – Nam thiên đệ nhất động

Điểm nhấn quan trọng nhất trong chuyến hành hương là động Hương Tích. Để đến được đây, du khách phải chinh phục hệ thống bậc đá có độ dốc khá cao. Trên cửa động vẫn còn lưu giữ 5 chữ Hán "Nam thiên đệ nhất động" do Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm khắc vào năm 1770, ca ngợi đây là hang động đẹp nhất trời Nam.

Danh xưng ca ngợi đây là hang động đẹp nhất trời Nam vẫn được lưu truyền và trở thành tên gọi biểu tượng cho di tích.

Bên trong động Hương Tích là chùa Trong với hòn đá Đụn Gạo đặc trưng. Hệ thống nhũ đá và măng đá tự nhiên qua hàng trăm năm đã trở nên nhẵn nhụi do đức tin của người dân về việc sờ tay vào đá để cầu may mắn. Nhìn từ xa, lối vào hang động có hình dáng uy nghi như một con rồng đang mở miệng.

Giữa động là hòn đá Đụn Gạo. Động Hương Tích có chùa trong hay còn gọi là chùa Hương.

Có thể thấy, không gian chùa Hương của 35 năm trước mang một vẻ đẹp tĩnh lặng tuyệt đối. Nhằm tìm lại những giá trị nguyên bản này, bắt đầu từ mùa lễ hội năm 2026, ban tổ chức đã đưa ra quy định cấm hoàn toàn xuồng động cơ chở khách trên dòng suối Yến, ưu tiên phương tiện chèo tay để bảo tồn cảnh quan và không gian văn hóa di tích.

Động Hương Tích còn có nhiều nhũ đá và măng đá tự nhiên.

Tuệ Nhân