Chùa Viên Giác - điểm nhấn mới trên bản đồ du lịch tâm linh Huế

Chùa Viên Giác. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Nhắc đến Huế, nhiều người thường nghĩ ngay đến những lăng tẩm cổ kính, dòng sông Hương thơ mộng hay những ngôi chùa trầm mặc đã tồn tại hàng trăm năm.

Trên vùng đất Cố đô ấy, mỗi ngôi chùa đều mang trong mình một câu chuyện riêng về lịch sử, văn hóa và đời sống tâm linh của người dân xứ Huế. Trong số đó, chùa Viên Giác là một điểm đến đặc biệt. Không chỉ sở hữu bề dày lịch sử hơn ba thế kỷ, ngôi cổ tự này còn gây ấn tượng mạnh bởi kiến trúc hành lang tròn hiếm thấy, tạo nên một diện mạo khác biệt giữa hệ thống chùa chiền lâu đời của cố đô.

Tọa lạc trên đường Út Tịch, khu quy hoạch Bàu Vá, thuộc phường Thủy Xuân, thành phố Huế, chùa Viên Giác nằm nép mình giữa không gian yên tĩnh, tách biệt khỏi sự ồn ào của phố thị.

Ngày nay, sau khi được đại trùng tu, nơi đây trở thành điểm đến được nhiều du khách tìm đến để tham quan, chiêm bái và cảm nhận vẻ đẹp giao hòa giữa kiến trúc truyền thống với hơi thở đương đại.

Hành trình hơn 300 năm của một ngôi cổ tự

Theo các tư liệu Phật giáo, chùa Viên Giác được hình thành trong khoảng thời gian từ năm 1722-1742 bởi Thiền sư Liễu Quán - vị cao tăng nổi tiếng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam. Ông cũng là người sáng lập Thiền phái Liễu Quán, một dòng thiền thuần Việt ra đời ở Đàng Trong vào đầu thế kỷ 18.

Thuở ban đầu, nơi đây chỉ là một thảo am nhỏ mang tên Cát Tường. Trong thời gian tu hành và truyền bá Phật pháp tại Phú Xuân, Thiền sư Liễu Quán đã chọn nơi này làm chốn tu tập trước khi giao lại cho các đệ tử tiếp tục gìn giữ và phát triển.

Trải qua nhiều thế hệ, ngôi am nhỏ dần trở thành một ngôi chùa có tiếng ở vùng đất kinh kỳ. Đến thời vua Minh Mạng, Đại sư Long Hưng đã đứng ra trùng hưng và đổi tên thành Viên Giác tự. Đây cũng là giai đoạn đánh dấu bước phát triển quan trọng của ngôi chùa.

Năm Mậu Thân 1848, công chúa Diên Phước Nguyễn Phước Tĩnh Hảo - trưởng nữ của vua Thiệu Trị và là chị gái vua Tự Đức, đã phát tâm cúng dường để xây dựng chùa quy mô hơn. Từ đó, Viên Giác trở thành một trong những ngôi cổ tự trang nghiêm và có vị trí đáng kể trong đời sống Phật giáo của Huế.

Tuy nhiên, cũng như nhiều công trình lịch sử khác, chùa Viên Giác không tránh khỏi những biến động của thời cuộc. Qua nhiều giai đoạn chiến tranh và thay đổi xã hội, ngôi chùa từng bị xuống cấp nghiêm trọng, thậm chí có thời gian sau năm 1945 trở thành chùa tư nên ít người biết đến.

Bước ngoặt mới đến vào năm 2013 khi ngôi chùa được giao lại cho Giáo hội Phật giáo tỉnh Thừa Thiên Huế quản lý. Hòa thượng Thích Hải Ấn, đời thứ mười của pháp phái Liễu Quán, được giao trọng trách trụ trì và khôi phục ngôi tổ đình từng một thời nổi tiếng.

Sau nhiều năm chuẩn bị, lễ đặt đá đại trùng tu được tổ chức vào tháng 4/2023. Công trình kéo dài gần hai năm với quy mô lớn, hướng tới mục tiêu vừa bảo tồn giá trị lịch sử vừa tạo dựng diện mạo mới phù hợp với nhu cầu sinh hoạt tâm linh hiện đại. Đến đầu năm 2026, chùa chính thức mở cửa đón khách tham quan và chiêm bái.

Kiến trúc hành lang tròn hiếm có ở Huế

Điều khiến chùa Viên Giác nhanh chóng trở thành điểm đến được quan tâm sau khi hoàn thành trùng tu chính là phong cách kiến trúc khác biệt.

Trong khi phần lớn các ngôi chùa ở Huế được thiết kế theo bố cục truyền thống với những dãy hành lang vuông vức, đối xứng, thì Viên Giác lại gây ấn tượng bằng hệ thống hành lang hình tròn kết nối các hạng mục trong khuôn viên.

Nhìn từ trên cao, những đường cong mềm mại tạo nên cảm giác chuyển động liên tục, giúp tổng thể công trình vừa hài hòa vừa có chiều sâu thị giác. Các tòa nhà được kết nối khép kín nhưng không tạo cảm giác nặng nề. Ngược lại, những khoảng mở xen kẽ khiến không gian luôn thông thoáng và gần gũi với thiên nhiên.

Hệ mái ngói liệt truyền thống - loại vật liệu đặc trưng của kiến trúc Huế, được sử dụng xuyên suốt công trình. Những lớp ngói xếp đều tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng bền vững theo thời gian. Kết hợp với tường gạch, sắc vàng trầm ấm và những khoảng sân rộng, ngôi chùa vừa mang dấu ấn cổ kính vừa thể hiện tư duy kiến trúc hiện đại.

Khi ánh nắng chiếu qua từng khoảng hành lang, các mảng sáng tối đan xen tạo nên những góc nhìn đầy chất nghệ thuật. Đây cũng là lý do nhiều du khách ví chùa Viên Giác như một công trình giao thoa giữa truyền thống và đương đại, giữa tinh thần thiền môn và ngôn ngữ thiết kế mới.

Những giá trị được gìn giữ sau cuộc đại trùng tu

Dù mang diện mạo mới, chùa Viên Giác vẫn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử quý giá.

Trong khuôn viên hiện nay vẫn còn một ngôi mộ cổ mà danh tính người được an táng chưa được xác định do bia trên bảo tháp đã thất lạc theo thời gian. Đây là một trong những chứng tích gợi nhớ về lịch sử lâu đời của ngôi chùa.

Phía sau chánh điện là tòa bảo tháp ba tầng được xây dựng mới. Tầng một là nơi lưu giữ xá lợi và tro cốt của những người có nhân duyên với chùa. Tầng hai hiện bảo quản bức hoành phi "Viên Giác tự" có từ thời vua Minh Mạng - một hiện vật quý giá vẫn đang được gìn giữ cẩn thận trước khi được đưa trở lại vị trí trang trọng.

Trên tầng cao nhất là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng gỗ sơn son thếp vàng, được chế tác dưới triều Nguyễn. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ năm long vị cổ thờ Thiền sư Liễu Quán cùng những vị kế nhiệm đã từng quản lý và trụ trì ngôi cổ tự này.

Sự hiện diện của những hiện vật ấy giúp chùa Viên Giác không chỉ là công trình kiến trúc mới mà còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử kéo dài qua nhiều thế kỷ.

Ngay từ những ngày đầu mở cửa sau khi hoàn thành trùng tu, chùa Viên Giác đã đón lượng lớn người dân và du khách đến tham quan.

Nhiều người tìm đến đây để lễ Phật, cầu bình an cho năm mới. Bên cạnh đó, không ít du khách đơn thuần muốn trải nghiệm một không gian yên tĩnh giữa lòng Huế và khám phá công trình kiến trúc đang được nhiều người nhắc đến.

Đặc biệt, những hành lang tròn độc đáo cùng nền kiến trúc mang sắc vàng đặc trưng của Huế đã nhanh chóng trở thành điểm chụp ảnh được yêu thích. Nhiều bạn trẻ lựa chọn mặc áo dài truyền thống khi ghé thăm để lưu lại những khoảnh khắc đậm chất cố đô.

Giữa nhịp sống hiện đại, sự xuất hiện của một công trình vừa mang giá trị lịch sử, vừa có dấu ấn kiến trúc riêng biệt đã tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách trong và ngoài nước./.