Chuẩn bị khởi công phục dựng Điện Kính Thiên: Bảo đảm tính xác thực theo tiêu chí của UNESCO

Hạ giải các công trình bảo đảm đúng nguyên tắc của UNESCO

Tại cuộc họp báo công bố thông tin về Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực vào chiều 22-9, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội công bố việc thành phố Hà Nội chuẩn bị khởi công phục dựng Điện Kính Thiên. Hội nghị do Chính phủ Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức, với sự thực hiện của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình.

Ông Nguyễn Thanh Quang trả lời việc phục dựng Điện Kính Thiên bảo đảm tính xác thực của UNESCO tại họp báo Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực. Ảnh: Hoàng Quyên

Trả lời phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, năm 2010, khi Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, Chính phủ Việt Nam đã cam kết triển khai các biện pháp bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản. Trong đó, nghiên cứu khảo cổ được xác định là một nhiệm vụ quan trọng nhằm khai quật, nhận diện và minh chứng những giá trị cốt lõi của khu di sản.

Theo ông Nguyễn Thanh Quang, suốt 15 năm qua, công tác khảo cổ đã đạt nhiều thành tựu vượt bậc. Những kết quả nghiên cứu, đặc biệt trong hai năm 2025 và 2026, đã giúp các nhà khoa học nhận diện rõ hơn quy mô, mặt bằng, cấu trúc và các thành phần của không gian Điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng. Đây là cơ sở khoa học quan trọng cho việc phục dựng Điện Kính Thiên như một phần trong chiến lược diễn giải di sản, đồng thời góp phần làm tăng giá trị nổi bật toàn cầu của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Quá trình nghiên cứu cũng nhận được sự đồng hành, hỗ trợ và giám sát của UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới và ICOMOS. Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu, UNESCO đã cho phép Việt Nam hạ giải có kiểm soát những tòa nhà đang án ngữ tại khu trung tâm, gây cản trở quá trình nghiên cứu và phát huy giá trị di sản.

Tại Hội nghị Quốc tế năm 2022 tổng kết 20 năm bảo tồn di sản, Thông cáo Hà Nội đã chỉ ra các tòa nhà đương đại nằm trong vùng lõi là rào cản lớn đối với việc thực hiện các cam kết quốc tế. Sau quá trình hợp tác với Trung tâm Di sản thế giới, ICOMOS và các bộ, ngành, tại kỳ họp ở Ấn Độ năm 2024, UNESCO thông qua Nghị quyết 46, cho phép Việt Nam hạ giải có kiểm soát 6 tòa nhà đương đại tại khu vực này.

Ngày 14-9 vừa qua, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam) tổ chức Hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026”. Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong đã đến khảo sát khu vực khảo cổ. Ảnh: Hoàng Quyên

Toàn bộ các công trình được số hóa trước và trong quá trình tháo dỡ để lưu trữ dưới dạng dữ liệu số. Việc hạ giải tài sản vùng lõi nhưng vẫn bảo tồn nguyên vẹn giá trị nổi bật toàn cầu được Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới đánh giá Việt Nam là mô hình điển hình của thế giới năm 2024.

Tiếp đó, nghị quyết năm 2025 của UNESCO phê duyệt 3 định hướng chiến lược gồm “Tầm nhìn Trục chính tâm”, “Chiến lược diễn giải di sản” và “Chiến lược khảo cổ trong thời kỳ mới”. Với khảo cổ có định hướng trên Trục Hoàng đạo, hệ thống nền móng cung điện thời Lý và các thời kỳ phát triển nối tiếp đã được phát lộ.

Đặc biệt, tại kỳ họp lần thứ 48 tổ chức tại Busan (Hàn Quốc), UNESCO đã chính thức ra nghị quyết xác nhận tầm nhìn của Hà Nội trong việc phục dựng không gian Điện Kính Thiên. Trước đó, tháng 7-2025, tại kỳ họp lần thứ 48, Ủy ban Di sản thế giới của UNESCO đã thông qua Quyết định số 48 COM 7B.25 về “Tầm nhìn về việc chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm của Hoàng thành Thăng Long”, trong đó đồng thuận với việc phục dựng Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên.

Phục dựng Điện Kính Thiên trên cơ sở khoa học và tính xác thực

Theo ông Nguyễn Thanh Quang, việc phục dựng Điện Kính Thiên là chủ trương lớn đã được HĐND thành phố Hà Nội thông qua. Công tác nghiên cứu đã làm rõ những cứ liệu khoa học, vì vậy thành phố Hà Nội sẽ chính thức khởi công dự án phục dựng Điện Kính Thiên đúng vào dịp tổ chức Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực do Chính phủ Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức.

Phát hiện mới nhất của cuộc khảo cổ năm 2026 là sân nền của Chính điện Kính Thiên. Ảnh: Hoàng Quyên

Việc phục dựng Điện Kính Thiên được giới khoa học cũng như nhân dân mong chờ lâu nay, bởi phần lớn di sản tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long hiện là các phế tích. Điều này khiến người dân và khách du lịch khó hình dung về trung tâm quyền lực tối cao của đất nước trong thời kỳ quân chủ, cũng như vẻ đẹp của kiến trúc, mỹ thuật cung đình Việt Nam xưa.

Trong dự án bảo quản, tu bổ và phục dựng Điện Kính Thiên, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội xác định hai trụ cột quan trọng. Thứ nhất là bảo tồn nguyên trạng di tích gốc, bởi đây là tài sản vô giá do cha ông để lại, tạo nên tính xác thực của di sản; đồng thời bảo vệ tuyệt đối các tầng văn hóa dưới lòng đất để các thế hệ mai sau tiếp tục nghiên cứu.

Thứ hai là phục dựng Điện Kính Thiên trên cơ sở khoa học và tính xác thực. Toàn bộ quá trình phục dựng được thực hiện theo Văn kiện Nara về tính xác thực và các hướng dẫn chuyên môn của UNESCO, ICOMOS. Qua đó, việc phục dựng nhằm giải quyết bài toán diễn giải di sản, giúp du khách trong nước và quốc tế không chỉ nghe giới thiệu mà còn có thể tận mắt chiêm ngưỡng, cảm nhận không gian di sản.

Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực diễn ra từ ngày 27-9 đến 1-10, do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình đồng tổ chức là diễn đàn quốc tế lớn quy tụ các nhà khoa học hàng đầu để thảo luận về cách bảo vệ tính xác thực của di sản trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Tại Hội nghị, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội sẽ có một tham luận tại Phiên toàn thể 2: “Tính xác thực, tính toàn vẹn và giá trị nổi bật toàn cầu (OUV)”. Tham luận tập trung làm rõ mối quan hệ và yêu cầu bằng chứng về những đóng góp của châu Á đối với tư duy toàn cầu về tính xác thực; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tế của Hoàng thành Thăng Long trong công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Đặc biệt, công tác nghiên cứu, phục dựng Điện Kính Thiên và không gian Điện Kính Thiên được nghiên cứu kỹ lưỡng, đáp ứng các quy định, yêu cầu khoa học trong nước và khuyến nghị của UNESCO, ICOMOS, với mục tiêu bảo tồn và làm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Trong khuôn khổ hội nghị, công tác bảo tồn và phát huy giá trị Hoàng thành Thăng Long sẽ được giới thiệu như một điển hình với bạn bè quốc tế. Việc khởi công phục dựng Điện Kính Thiên trong dịp này vì thế gắn với quá trình nghiên cứu, bảo tồn và hợp tác quốc tế kéo dài nhiều năm, trên nền tảng các cứ liệu khảo cổ học, các định hướng chiến lược và khuyến nghị chuyên môn của UNESCO, ICOMOS.