Chuẩn bị nguồn lực để giáo dục đại học bứt phá: Rà soát nguồn lực, tăng tính tự chủ

Chuẩn bị thực hiện quyền tự quyết

Theo PGS-TS Nguyễn Xuân Hoàn, Hiệu trưởng Trường ĐH Công thương TPHCM (HUIT), nhà trường đang rà soát các quy chế, quy trình về tổ chức, nhân sự, tài chính, đầu tư, đào tạo và khoa học công nghệ.

Tự chủ đại học tạo điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo, cải thiện môi trường học tập cho sinh viên. Ảnh: CÔNG CHƯƠNG

Trong năm học 2026-2027, trường ưu tiên hoàn thiện quy định nội bộ, phát triển đội ngũ, cơ sở vật chất và quản trị số để đáp ứng yêu cầu của cơ chế tự chủ mới. Việc chuẩn bị nguồn lực đã được HUIT triển khai trong nhiều năm qua.

Từ năm 2021 đến nay, mỗi năm trường dành gần 325 tỷ đồng đầu tư cơ sở vật chất, ưu tiên phòng thí nghiệm, phòng thực hành và các điều kiện phục vụ đào tạo. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt gần 40%, phấn đấu đạt khoảng 50% vào năm 2030.

Trường tiếp tục cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào hoạt động thực hành, thực tập và nghiên cứu ứng dụng.

Tuy nhiên, PGS-TS Nguyễn Xuân Hoàn, đề xuất nên làm rõ ranh giới giữa những nội dung trường được tự quyết và những nội dung phải xin ý kiến hoặc thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan quản lý. HUIT kiến nghị cần có hướng dẫn cụ thể về tài chính, tài sản công, đầu tư, định mức và cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao; tiếp tục đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình.

Tại Trường ĐH Công nghiệp TPHCM (IUH), TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo, cho biết trường được thí điểm tự chủ từ năm 2015. Sau khi Nghị định 334 có hiệu lực, IUH tiếp tục thực hiện các đề án, nhiệm vụ đã được phê duyệt theo quy định chuyển tiếp, đồng thời rà soát những nội dung cần điều chỉnh.

Trọng tâm là quy chế tổ chức, quản lý tài chính, chi tiêu nội bộ, tiền lương, thu nhập tăng thêm và phân cấp thẩm quyền. IUH cũng hoàn thiện cơ chế phân phối kết quả tài chính, trích lập các quỹ, định mức kinh tế - kỹ thuật và quản lý tài sản công.

Trường đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, hợp tác doanh nghiệp, đa dạng hóa nguồn thu và chủ động đề xuất nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu theo cơ chế đặt hàng. Song song đó là duy trì kiểm định chất lượng, phát triển đào tạo tiến sĩ, công khai tài chính, học phí và đồng bộ dữ liệu quản lý.

Lưu ý những vấn đề dễ phát sinh vướng mắc

PGS-TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM (nay là Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TPHCM), nhận định điểm mới quan trọng của Nghị định 334 là chuyển cách quản lý từ “xin - cho” sang “tự quyết - tự chịu trách nhiệm”.

Các trường được chủ động hơn về tổ chức, nhân sự, sử dụng nguồn tài chính hợp pháp và đãi ngộ chuyên gia theo quy định. Việc sử dụng ngân sách phải gắn với hiệu quả, chất lượng đầu ra.

Nhân sự và tài sản công là những khâu dễ phát sinh vướng mắc. Việc thực hiện quyền tự chủ phải tuân thủ các quy định về viên chức, quản lý dữ liệu và khai thác tài sản công.

Nếu thiếu quy trình rõ ràng, người đứng đầu có thể e ngại khi đưa ra quyết định, dù trường có nhu cầu hợp tác, đầu tư phục vụ đào tạo. Ví dụ, một trường kỹ thuật muốn nâng cấp phòng thí nghiệm ô tô điện, doanh nghiệp sẵn sàng đặt thiết bị tại trường để cùng thử nghiệm sản phẩm. Khi đó, các bên phải xác định rõ quyền sở hữu thiết bị, hình thức sử dụng phòng thí nghiệm và cơ chế thuê chuyên gia doanh nghiệp.

Để tháo gỡ vướng mắc này, trường bắt tay xây dựng đề án khai thác tài sản phù hợp thẩm quyền, làm rõ nguồn hình thành và chế độ quản lý từng loại tài sản. Hợp đồng hợp tác phải quy định cụ thể lịch sử dụng, phân chia nguồn thu, trách nhiệm và thời điểm chuyển giao thiết bị. Việc thuê chuyên gia gắn với sản phẩm, nhiệm vụ nghiên cứu và kết quả đào tạo sinh viên.

Phát biểu tại lễ trao quyết định bổ nhiệm Hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế ngày 10-10, GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐHQG TPHCM, nhấn mạnh yêu cầu tự chủ phải hướng đến đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và nhân văn. Phát huy lợi thế kết hợp khoa học cơ bản, công nghệ, kỹ thuật với kinh doanh, quản lý để đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, tiếp cận thị trường và mang lại lợi ích cho xã hội.

Bên cạnh quyền tự quyết của nhà trường, quyền lợi người học là yêu cầu xuyên suốt. Nghị định 334 quy định các cơ sở giáo dục phải công khai tình hình tài chính hàng năm; công bố học phí, giá dịch vụ tuyển sinh và các khoản thu dịch vụ khác trên trang thông tin điện tử trước kỳ tuyển sinh.

Chính sách học phí tiếp tục thực hiện theo quy định của Chính phủ, giúp người học chủ động kế hoạch tài chính và giám sát các cam kết của trường.

Theo PGS-TS Đỗ Văn Dũng, tự chủ tạo điều kiện để các trường cập nhật chương trình, tăng cường thực hành, hợp tác doanh nghiệp và giữ chân giảng viên giỏi. Tuy nhiên, trường cần công khai lộ trình học phí toàn khóa, tránh tăng đột ngột giữa chừng; mở rộng tín dụng sinh viên, tận dụng cơ chế Nhà nước đặt hàng và hỗ trợ đào tạo theo quy định.

“Các trường nên phát triển nguồn thu từ đào tạo ngắn hạn, dịch vụ thử nghiệm, kiểm định, chuyển giao công nghệ và khai thác tài sản có kiểm soát. Nguồn lực phải được đầu tư trở lại cho hạ tầng thực hành, học bổng và hỗ trợ sinh viên. Hiệu quả tự chủ phải thể hiện qua chất lượng đào tạo, việc làm của người học và giá trị nghiên cứu mang lại cho xã hội”, PGS-TS Đỗ Văn Dũng đề xuất.

* GS-TS NGUYỄN TRƯỜNG THỊNH, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế, Đại học Kinh tế TPHCM:

Nâng cao năng lực quản trị để phát huy quyền tự chủ

Cơ chế tự chủ chỉ phát huy hiệu quả khi nhà trường có năng lực quản trị tương ứng với quyền được giao. Các trường nên rà soát quy chế, xác định trách nhiệm từng đơn vị, xây dựng quy trình phối hợp và hệ thống dữ liệu phục vụ việc ra quyết định. Thông tin về nhân sự, tài chính, đào tạo, nghiên cứu được cập nhật thường xuyên để phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả.

Trong đào tạo, quyền tự chủ nên được vận dụng để cập nhật chương trình, tăng trải nghiệm thực tiễn và sự tham gia của doanh nghiệp. Việc điều chỉnh phải dựa trên phản hồi của người học, nhà tuyển dụng và kết quả đánh giá chất lượng.

Quy mô tuyển sinh phù hợp với đội ngũ, cơ sở vật chất và điều kiện thực hành. Trong nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp, địa phương để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Cơ chế phân bổ kinh phí, sử dụng thiết bị và khuyến khích giảng viên phải rõ ràng, giúp khai thác hiệu quả nguồn lực, đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng.

Trách nhiệm giải trình phải được thực hiện thường xuyên thông qua công khai điều kiện đào tạo, học phí, chính sách hỗ trợ, kết quả đầu ra và việc xử lý phản ánh của sinh viên. Hiệu quả tự chủ cần được thể hiện qua chất lượng học tập, năng lực nghề nghiệp và cơ hội phát triển của người học.

* PGS-TS NGUYỄN XUÂN HOÀN, Hiệu trưởng Trường ĐH Công thương TPHCM:

Tự chủ gắn với quyền lợi người học