Chứng khoán: Vì sao khối ngoại liên tục bán ròng trước thềm rà soát nâng hạng?

Thống kê trong tuần giao dịch vừa qua, khối ngoại bán ròng hơn 2.500 tỷ đồng trên sàn HoSE, tập trung xả mạnh cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn như VIC, VHM, MWG…

Nối dài chuỗi bán ròng

Áp lực bán ròng vẫn chưa có dấu hiệu suy giảm khi trong phiên giao dịch đầu tuần mới (30/3), khối ngoại bán gần 3.400 tỷ đồng, trong khi chỉ giải ngân 2.000 tỷ đồng - mức thấp nhất từ đầu năm đến nay. Tâm điểm xả hàng tập trung chủ yếu vào các mã đầu ngành như VPB, HPG, SSI.

Tới phiên cuối tháng 3 khá "dễ thở" khi sắc xanh trải rộng với hàng loạt nhóm ngành hồi phục, độ rộng cũng nghiêng hoàn toàn về bên mua, song khối ngoại vẫn tiếp tục bán ròng 849 tỷ đồng trên HoSE, đánh dấu chuỗi bán ròng 14 phiên liên tiếp.

Khối ngoại đánh dấu chuỗi bán ròng 14 phiên liên tiếp.

Nhìn rộng hơn, từ đầu năm, nhà đầu tư ngoại đã rút hơn 30.500 tỷ đồng khỏi thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, tăng khoảng 18% so với cùng kỳ. Theo quan sát của VNDirect, khối ngoại thường bán mạnh khi thị trường tiệm cận vùng đỉnh ngắn hạn và áp lực tập trung vào nhóm vốn hóa lớn.

Năm ngoái, khối ngoại ghi nhận mức rút ròng kỷ lục đến 135.000 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu khi đó là tỷ giá tăng mạnh vì chênh lệch lãi suất giữa USD và VND. Điều này xảy ra khi Mỹ áp dụng chính sách thắt chặt tiền tệ, còn Việt Nam nới lỏng.

Đánh giá về đợt bán ròng gần đây, bà Tôn Minh Phương, Tổng giám đốc Chứng khoán Vietcap (doanh nghiệp dẫn đầu thị phần môi giới tổ chức nước ngoài) cho rằng có nhiều lý do bên cạnh yếu tố tỷ giá.

Trước hết, với nhà đầu tư quy mô toàn cầu, các khoản nắm giữ tại thị trường cận biên như Việt Nam thường chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng tài sản. Khi rủi ro tăng lên, họ có xu hướng bán tài sản tại những thị trường này trước do không trọng yếu. Chưa kể, vài năm trở lại đây, những thị trường này có hiệu suất sinh lời tốt nên càng thúc đẩy việc hiện thực hóa lợi nhuận.

Bên cạnh đó, việc thiếu "hàng" mới cũng là yếu tố khiến TTCK Việt Nam chưa giữ chân được vốn ngoại. Rổ hàng của thị trường chưa đa dạng, hiện chỉ có một số tên tuổi lớn và tập trung cục bộ ở vài ngành nghề.

Một yếu tố nữa nhưng là tín hiệu tương đối tích cực, bởi đây là sự "thay máu" nhà đầu tư. Việt Nam hiện nằm trong nhóm thị trường cận biên và dự kiến chính thức nâng hạng lên mới nổi vào tháng 10. Các quỹ đầu tư chuyên biệt vào thị trường cận biên do đó phải tái cơ cấu danh mục, bù lại dòng tiền từ các quỹ mới nổi sẽ đến.

Ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường, Chứng khoán HSC cho rằng vốn ngoại rút ròng không đơn thuần đến từ áp lực tỷ giá, mà nhiều khả năng gắn với quá trình tái định vị rủi ro và phân bổ vốn trên phạm vi toàn cầu. Hơn nữa, trạng thái bán ròng của khối ngoại đồng thuận với các thị trường trong khu vực cho thấy đây là xu hướng chung, không phải lo ngại cụ thể đối với thị trường Việt Nam.

Kỳ vọng đảo chiều dương

Không thể phủ nhận rằng, sự xuất hiện của khối ngoại giúp TTCK Việt Nam tăng tính minh bạch, tăng ngoại tệ và sức hút đầu tư. Do đó, việc khối này bán ròng triền miên là một trong những yếu tố khiến thanh khoản thị trường suy giảm, tác động tiêu cực tới vận động của VN-Index.

Giới chuyên môn nhận định đợt đánh giá giữa kỳ của FTSE Russell (công bố ngày 7/4) được trông đợi là dấu mốc quan trọng để vốn ngoại đảo chiều.

"Xét về nội tại nền kinh tế, tôi tin Việt Nam vẫn hấp dẫn dòng vốn toàn cầu. FTSE Russell nâng hạng thị trường sẽ giúp dòng vốn ngoại chảy ngược trong thời gian còn lại của năm nay", bà Tôn Minh Phương nêu.

Lãnh đạo Vietcap nhận định các giải pháp đang triển khai như nâng hạng thị trường, hoàn thiện cơ chế cho nhà đầu tư nước ngoài, hay các cải cách liên quan đến dòng vốn quốc tế sẽ tạo lực đẩy đáng kể trong thời gian tới. Khi dòng vốn ngoại được khai thông, thanh khoản và định giá thị trường có thể cải thiện rõ rệt.

Dưới góc nhìn quỹ ngoại, ông Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital tin rằng với việc nâng hạng thị trường, dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam có thể đạt từ 2–5 tỷ USD trong 12 tháng tới.

Ông Tuấn nhấn mạnh, trước đây, dòng tiền Việt Nam chủ yếu nằm ở thị trường cận biên, chưa có sự tích lũy lớn từ nhà đầu tư quốc tế, dẫn tới việc các nhà đầu tư nước ngoài trước đây chưa có cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Hiện nay, với quy trình minh bạch hơn, khả năng dòng vốn vào Việt Nam năm 2026 sáng hơn nhiều so với 2025, thậm chí có thể tự dương trong cả năm.

Đồng quan điểm, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Thị trường Nước ngoài tại Chứng khoán SSI cho biết đã tăng cường tiếp xúc với các nhà đầu tư và tổ chức tài chính tại các trung tâm lớn như New York, London, Singapore và Hồng Kông. Nhiều định chế tài chính toàn cầu như Morgan Stanley, UBS và Barclays đang gia tăng quan tâm và chuẩn bị tham gia thị trường Việt Nam theo khung môi giới toàn cầu.

Lãnh đạo SSI kỳ vọng các nhà môi giới toàn cầu này sẽ mang đến không chỉ khoảng 1,5 tỷ USD dòng vốn thụ động trực tiếp liên quan đến việc nâng hạng, mà còn thêm 2–5 tỷ USD từ các quỹ chủ động của khách hàng của họ trên toàn thế giới.

Dữ liệu thị trường cũng cho thấy sự gia tăng rõ rệt của nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài. Giá trị giao dịch của khối ngoại tăng khoảng 50%, trong khi tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức đạt 13%, so với 8% năm 2023 và được kỳ vọng có thể lên tối thiểu 20% trong vòng 24 tháng tới.

Tuy nhiên cũng cần lưu ý, quá trình giải ngân vốn của các quỹ ngoại có thể kéo dài đáng kể, thường từ 1-1,5 năm. Lộ trình giải ngân được chia thành nhiều giai đoạn và phụ thuộc vào bản chất của từng loại quỹ.

Cụ thể, các quỹ chủ động (active funds) có tính linh hoạt cao và có thể tham gia sớm hơn, thường là dòng tiền "đi trước" mỗi khi có thông tin tích cực. Trong khi đó, các quỹ thụ động (ETFs, index funds) thường bị ràng buộc bởi chỉ số tham chiếu nên phải đợi đến khi thị trường Việt Nam chính thức được nâng hạng mới cơ cấu danh mục, và cần thêm 3-6 tháng để hoàn thành việc phân bổ vốn.

Hải Giang