'Chứng nhân' di sản giữa lòng Mỹ Tho

TRẠM DỪNG CHÂN CỦA QUAN BINH TRIỀU NGUYỄN

Khởi nguồn của Đình Điều Hòa gắn liền với lịch sử khẩn hoang vùng đất Mỹ Tho vào giữa thế kỷ XVIII. Thuở ban đầu, nơi đây có tên gọi là Giang Trạm Điều Hòa Thôn, vốn là điểm nghỉ chân của các quan lại triều đình nhà Nguyễn khi đi qua sông Tiền để sang địa phận Bến Tre (nay là Vĩnh Long).

Lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy cùng lãnh đạo phường Mỹ Tho thắp hương tại Đình Điều Hòa.

Theo các tài liệu cũ, tên Điều Hòa có vào khoảng thế kỷ XVIII, lúc bấy giờ có sự sát nhập của 3 lân (mỗi lân tương đương với một ấp như ngày nay) bao gồm: Hòa Mỹ, Hòa Hảo, Hòa Thới.

Để Nhân dân sống trong 3 lân không có sự so đo trước sau, các vị tiền bối của 3 lân thống nhất dùng chữ Điều Hòa làm tên cho làng với những ước muốn về một cuộc sống thuận hòa, mưa thuận gió hòa và sự đoàn kết của 3 lân: Hòa Mỹ, Hòa Hảo, Hòa Thới khi hợp nhất thành làng.

Sau khi lập làng, Nhân dân tiến hành lập đình và nhất trí lấy tên của làng mình đặt tên cho đình để thờ thần Thành Hoàng và những người có công khai hoang lập làng, lập ấp.

Trải qua hơn 200 năm, để có được diện mạo khang trang như hiện nay, Đình Điều Hòa đã nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhờ sự chung tay góp sức của các bậc tiền bối và Nhân dân địa phương.

Từ lần di dời vào sâu đất liền do sạt lở bờ sông năm 1913 đến đợt đại trùng tu những năm 1967, mỗi viên gạch, tấm ngói âm dương đều thấm đẫm ý thức bảo tồn của cộng đồng.

Sự quan tâm của chính quyền và tấm lòng của người dân đã giúp di tích không chỉ tồn tại, mà còn phát huy giá trị mạnh mẽ thông qua Lễ hội Kỳ yên được tổ chức trang trọng hằng năm vào tháng 2 và tháng 10 âm lịch.

Đây là dịp để cộng đồng thực hiện các nghi thức truyền thống như: Lễ thỉnh sắc thần, tế Thần Nông và xây chầu đại bội, tạo nên một không gian văn hóa tâm linh và gắn kết.

Theo các tư liệu địa phương, Đình Điều Hòa được xây dựng vào đầu thế kỷ XIX, trong bối cảnh làng Điều Hòa từng bước ổn định dân cư và hoàn thiện các thiết chế văn hóa - xã hội truyền thống.

Đình Điều Hòa được xây dựng theo lối kiến trúc nghệ thuật đặc trưng thời Nguyễn với cấu trúc chữ “Tam” độc đáo, bao gồm: Võ ca, võ quy (nơi Nhân dân quy tụ trước khi vào trong chánh điện hành lễ) và chánh điện.

Đây là nơi thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh; đồng thời tưởng niệm các bậc tiền hiền, hậu hiền - những người có công khai khẩn đất đai, lập làng và bảo vệ vùng đất trong buổi đầu mở cõi.

Qua đó, đình không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, mà còn là không gian lưu giữ ký ức lịch sử, ghi dấu vai trò của cộng đồng cư dân trong quá trình xác lập và phát triển làng xã ở Nam bộ.

Về phương diện kiến trúc, Đình Điều Hòa mang đậm đặc trưng của đình làng Nam bộ truyền thống.

Công trình được dựng chủ yếu bằng kết cấu gỗ, mái lợp ngói âm dương, hệ thống kèo cột liên kết chặt chẽ, tạo nên tổng thể vững chắc và bền bỉ theo thời gian.

Các chi tiết chạm khắc như: Kèo, bao lam, hoành phi, liễn đối được thực hiện công phu, thể hiện kỹ thuật thủ công tinh xảo với các mô típ quen thuộc như: Long, lân, quy, phụng và hoa văn thực vật cách điệu.

Những hình ảnh này không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn phản ánh quan niệm tín ngưỡng, ước vọng về sự che chở, phồn thịnh và bình an của cư dân miền sông nước.

Hiện trong đình còn lưu giữ, bảo quản các sưu tập lư, đỉnh đồng, sưu tập binh khí thờ và nhiều cổ vật gốm sứ Trung Quốc từ thế kỷ XVIII - XIX, minh chứng cho sự hưng thịnh của một thời kỳ lịch sử. Đặc biệt, là nghi thức hành lễ trong đình có từ các thế kỷ trước vẫn còn lưu lại cho đến nay.

Vào trong chánh điện, gian giữa với các mảng chạm khắc bên trên là “Long Phụng tranh châu”, phía dưới là Bát tiên cỡi thú; phía trên bao lam là những khuôn chạm: Tứ quý, tứ linh, mai điểu, tùng lộc và trên cùng là tấm hoành được sơn son thếp vàng và chạm tứ linh.

Trên 2 cột gian giữa là đôi liễn chạm trổ hai lớp khá công phu, lớp dưới chạm rồng sơn son thếp vàng, lớp trên là câu đối.

Bên cạnh việc trang trí ở các bao lam, khánh thờ, bàn thờ, chánh điện, Đình Điều Hòa còn trang trí giữa 2 mái giao nhau bằng các bức tranh sơn thủy, tứ quý và những con vật, hoa trái gần gũi đời thường tạo nên một phong cách vừa trang trọng vừa đậm chất dân gian.

GÌN GIỮ MẠCH NGUỒN VĂN HÓA

Nói về ý nghĩa của việc giữ gìn di sản, đồng chí Lê Quốc Cường, Chủ tịch UBND phường Mỹ Tho chia sẻ: “Lễ hội Kỳ yên tại Đình Điều Hòa từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa đặc trưng, là nơi hội tụ của đạo lý và tâm hồn người dân địa phương.

Lễ thỉnh sắc thần - diễu hành tại một số tuyến đường trên địa bàn phường Mỹ Tho.

Trong từng nén nhang thành kính, mọi người không chỉ cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mà còn gửi gắm lòng biết ơn sâu sắc đối với các bậc tiền nhân đã dày công mở đất. Việc tổ chức lễ hội hằng năm chính là cách để khẳng định rằng dù xã hội có phát triển hiện đại đến đâu, chúng ta vẫn luôn trân trọng và gìn giữ những giá trị cội nguồn”.

Ông Văn Thành An, Trưởng Ban Hội hương Đình Điều Hòa cho biết: “Để bày tỏ lòng biết ơn, thể hiện lòng tôn kính đối với các bậc tiền nhân có công khai hoang, lập ấp, Ban Hội hương cùng chính quyền địa phương luôn bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp đã lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Hằng năm, Ban Hội hương phối hợp chặt chẽ với chính quyền và lực lượng chức năng tổ chức Lễ hội Kỳ yên được diễn ra trang trọng, an toàn và đúng với truyền thống, gìn giữ từng nét đẹp trong nghi lễ cúng bái. Mỗi mùa lễ hội không chỉ là dịp cầu nguyện bình an, mà còn là cơ hội để bồi đắp lòng tự hào, góp phần phát huy bản sắc văn hóa dân tộc giữa nhịp sống hiện đại”.

Thật vậy, sự tin tưởng và tình yêu dành cho ngôi đình đã ăn sâu vào tiềm thức của nhiều thế hệ người dân Mỹ Tho. Bà Bùi Kim Oanh (67 tuổi) ngụ khu phố 21, phường Mỹ Tho bồi hồi nhớ lại những kỷ niệm gắn liền với mái đình từ thuở nhỏ.

Bà cho biết: “Hằng năm, vào các ngày 16, 17 và 18 tháng 2 và tháng 10 âm lịch, tôi dành thời gian đến đình thắp nhang cầu nguyện bình an cho gia đình và xã hội. Không chỉ với tôi mà nhiều người dân nơi đây, Đình Điều Hòa đã trở thành điểm tựa tinh thần, nơi người dân tìm thấy sự bình an và niềm tin vào những điều tốt đẹp trong cuộc sống”.

Giữa nhịp sống hối hả và hiện đại của Mỹ Tho, Đình Điều Hòa vẫn đứng đó như một “cội rễ” bền vững, nuôi dưỡng bản sắc và tâm hồn của bao thế hệ người dân.

Di tích cấp quốc gia này là sợi dây liên kết thiêng liêng giữa quá khứ hào hùng và hiện tại tươi đẹp.

Việc mỗi người trẻ hiểu về giá trị của đình, tham dự vào những mùa Lễ hội Kỳ yên chính là cách thiết thực nhất để gìn giữ “linh hồn” của quê hương, để những giá trị đạo lý và truyền thống của tiền nhân mãi mãi đồng hành cùng sự phát triển văn minh của vùng đất Mỹ Tho nghĩa tình.