Chung tay đảm bảo an ninh năng lượng: Tăng cường tiết kiệm điện đến từng gia đình, đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà

Chỉ thị mới về tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới.

Áp lực lớn đối với đảm bảo cung ứng điện

Chỉ thị nhấn mạnh, việc bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định và liên tục cho sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa then chốt đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026–2030 với mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số. Điều này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hệ thống điện quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng tăng cao.

Trong khi đó, thị trường năng lượng quốc tế tiếp tục biến động khó lường, tiềm ẩn nhiều rủi ro có thể tác động trực tiếp đến nguồn cung năng lượng trong nước. Nếu không có các giải pháp đồng bộ, quyết liệt và kịp thời, nguy cơ mất cân đối cung – cầu điện, nhất là trong giai đoạn 2026 - 2028, hoàn toàn có thể xảy ra.

Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường thực thi các giải pháp tiết kiệm điện và đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà trên phạm vi toàn quốc.

Trước bối cảnh đó, Thủ tướng yêu cầu triển khai mạnh mẽ các giải pháp quản lý nhu cầu điện, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, đồng thời thúc đẩy phát triển các nguồn năng lượng sạch, trong đó trọng tâm là điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu thụ.

Mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng năm 2026

Một trong những mục tiêu quan trọng được đặt ra là phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc trong năm 2026. Riêng các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7, mức tiết kiệm cần đạt ít nhất 10%.

Cùng với đó, các chương trình quản lý nhu cầu điện (DSM) và điều chỉnh phụ tải (DR) sẽ được triển khai đồng bộ, với mục tiêu giảm tối thiểu 3.000 MW công suất phụ tải vào giờ cao điểm khi hệ thống có nguy cơ quá tải.

Thủ tướng cũng yêu cầu đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các cơ quan công sở, cơ sở sản xuất kinh doanh và hộ gia đình. Việc kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) được khuyến khích nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện vào giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ năng lượng tại chỗ.

Theo kế hoạch, mỗi năm phấn đấu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước lắp đặt điện mặt trời mái nhà, hoặc đạt tổng công suất tương đương 20% kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2026–2030 tại từng địa phương.

Siết chặt trách nhiệm, gắn với đánh giá người đứng đầu

Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch hành động cụ thể về tiết kiệm điện, quản lý nhu cầu điện và phát triển điện mặt trời mái nhà trong năm 2026. Trong đó, cần xác định rõ chỉ tiêu, lộ trình thực hiện và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Đáng chú ý, kết quả thực hiện sẽ được gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu, qua đó nâng cao trách nhiệm trong tổ chức triển khai.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát cũng được tăng cường nhằm kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi sử dụng điện lãng phí, không hiệu quả.

Triển khai đồng bộ tại cơ quan, doanh nghiệp và hộ gia đình

Tại các cơ quan công sở, việc sử dụng điện trong giờ cao điểm sẽ được kiểm soát chặt chẽ. Các đơn vị phải xây dựng kế hoạch tiết kiệm điện theo từng quý, đồng thời rà soát, thay thế các thiết bị tiêu thụ điện hiệu suất thấp bằng thiết bị tiết kiệm năng lượng.

Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát tiêu thụ điện cũng được khuyến khích nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Chỉ thị nhấn mạnh, việc bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định và liên tục cho sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa then chốt đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia.

Trong lĩnh vực chiếu sáng công cộng, các địa phương cần xây dựng phương án tiết kiệm điện, với mục tiêu giảm tối thiểu 30% tổng điện năng tiêu thụ. Hệ thống chiếu sáng quảng cáo, trang trí ngoài trời sẽ phải tắt hoặc giảm công suất đáng kể, đặc biệt trong giờ cao điểm và sau 23h.

Đối với các hộ gia đình, Chỉ thị khuyến khích lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ điện, đồng thời sử dụng các thiết bị năng lượng tái tạo như bình nước nóng năng lượng mặt trời để giảm chi phí điện.

Các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là các đơn vị sử dụng nhiều năng lượng, phải chủ động xây dựng kế hoạch tiết kiệm điện, điều chỉnh lịch sản xuất nhằm hạn chế sử dụng điện vào giờ cao điểm. Những cơ sở tiêu thụ từ 500.000 kWh/năm trở lên bắt buộc phải tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng.

Hoàn thiện cơ chế, thúc đẩy thị trường năng lượng

Bộ Công Thương được giao chủ trì hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc trong triển khai các chính sách liên quan, đồng thời tổng hợp, báo cáo kết quả thực hiện. Bộ này cũng sẽ nghiên cứu, đề xuất các cơ chế mới nhằm thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm và phát triển điện mặt trời mái nhà.

Đáng chú ý, Chính phủ sẽ xem xét ban hành chính sách hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ điện, phù hợp với điều kiện kinh tế và khả năng ngân sách trong từng giai đoạn.

Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước được giao nghiên cứu cơ chế tài chính, tín dụng xanh nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng và năng lượng tái tạo.

Đẩy mạnh tiêu chuẩn kỹ thuật, loại bỏ thiết bị kém hiệu quả

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ rà soát, nâng cao tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng đối với các thiết bị tiêu thụ điện, với mục tiêu tăng tối thiểu 5% hiệu suất. Đồng thời, nghiên cứu lộ trình loại bỏ các thiết bị tiêu hao năng lượng lớn như bóng đèn sợi đốt từ 20W trở lên.

Bộ Xây dựng cũng được giao xây dựng các tiêu chuẩn công trình "sẵn sàng cho điện mặt trời", đảm bảo các công trình mới có thể tự chủ một phần nguồn điện thông qua các giải pháp năng lượng tại chỗ.

Địa phương phân bổ chỉ tiêu từng nhóm khách hàng

Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải xây dựng kế hoạch tiết kiệm điện cụ thể, phân bổ chỉ tiêu đến từng đơn vị và nhóm khách hàng. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.

Các địa phương cũng cần tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam được giao nhiệm vụ nâng cấp hệ thống lưới điện, giảm tổn thất điện năng xuống dưới 6%, đồng thời phối hợp triển khai các chương trình tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải.